G. Gutlyýew Awtomatlaşdyrylan taslama düzmegiň ulgamlary Системы Автоматизированного проектирования



Download 0.66 Mb.
bet6/13
Sana21.01.2017
Hajmi0.66 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13

II toparyň meseleleriniň görnüşlerinden gabatlaşdyrmak meselelerinde berlen iş ukyplylyk şertleriniň ýerine ýetmek ähtimallygy maksimal hasap edilip, Xg we Xu - giňişlikleri gabat getirilýärler .


Parametrleriň bahalarynyň paýlanmasynyň korrelýasyýasy we asimmetriýasy baradaky maglumatlar ýeterlik bolmasa, onda Xu - normirlenen giňişligiň x* merkezi gözlenip , ol hem xnom nokat deregine kabul edilýär . Merkezleşdirmek meselesi gabatlaşdyrmak meselesiniň hususy görnüşidir.

Parametrleriň bahalarynyň paýlanmasy baradaky maglumatlar göz öňünde tutulmasa, onda matematiki maksatnamalama meselesine gelinýär .

Ýolberilmeleri bellemek meselelerinde xnom berlip, aýratyn parametrler üçin bi ýolberilmeler hem bellenýärler. Başgaça, Xu giňişliginde merkezi xnom bolan giperparallelepiped çyzylýar .

Parametrleri we ýolberilmeleri optimizlemegiň esasy meselesinde aýratyn parametrleriň we olaryň ýolberilmeleriniň arasyndaky gatnaşyklar berlip, xnom we b wektorlary gözlenýärler.

Parametrlik sinteziň III toparynyň meseleleri ATDU-da ulanylýan matematiki modelleriň parametrlerini hem-de olaryň adekwatlyk oblastlaryny kesgitlemek bilen bagly bolup, bu proseduralar modelirlemegiň usullarynyň düzüm bölegine degişlidir (2.3-e seret )



2.6.2.Parametrleri we yolbermeleri optimizirlemegin esasy meselesinin matematiki formulirlenisi
Elementlerin parametrik sinteziniň meseleleriniň köpüsi matematiki maksatnamalamagyň meseleleriniňn çözüwine getirilýärler.

Matematiki maksatnamalagyň meselesi şeýle formulirlenyar:
extr F(X), (2.14a)

X Xb
başgaça, F(X) –maksat – hil funksiýasynyň ekstremum (maksimum ya-da minimum) bahasy dolandyrylýan X parametrleriň ýol berilýän üýtgeme Xb oblastynda gözlenýär. Xb oblast-giňişlik (X)0 we (X)=0 çäklendirmeleriň toplumy arkaly berilýär, yagny,
Xb={XXd|(X)0 , (X)=0 } (2.14b)

bu yerde (X) we(X)-wektor-funksiyalardyr.



Parametrleri we ýolberilmeleri optimizirlemegiň esasy meselesi iki tapgyrdan ybarat çözülýär.

1-nji tapgyrbaşdaky optimizirleme meselesini çözmek we modeliň başlangyç(direg) çözüwini – meyilnamasyny ( XbXu ) kesgitlemek.

Bu tapgyrda, TT wektor ýeterlik kesgitli berlip, Xu -oblastynyň boş köplük bolmagy mumkin:Xu=. Onda çözüwde, çykyş parametlerine bildirilýän talaplaryň garşylykly gelip, hemmesiniň bir wagtda ýerine ýetip bilmeýändigi çözüwde görkezimelidir. Bu maglumatlar esasynda, obýektiň strukturasyny üýtgetmek, ýa-da garşylykly çykyş parametrlerine tehniki talaplary üýtgetmek barada inžener çözgüt kabul etmelidir.

Başdaky optimizirleme meselesini matematiki maksatnamalamagyň meselesine getirmekde, esasan, optimallyk kriterýasy-maksat funksiýasy, çäklendirmeler hem-de parametrleri normirlemegiň usullary saýlanylýar.

Maksat funksiýasy we çäklendirmeler, adatca, berlen işukyplylyk şertleri esasynda tasa getirilýärler.

Köplenç, optimallygyň hususy we maksimin kriteryalaryny ulanýarlar. Optimallygyň hususy kriteriýasynda maksat funksiýasy hökmünde çykyş parametrleriniň biri, meselem, yk, saýlanýar. Onda galan çykyş parametrleriniň işukyplylyk sertleri yj(X)<TTj (j=1,2,…,m; jk) çäklendirmäniň düzümine girýär. Çäklendirmeleriň ulgamy , i= görnüsdäki göni çäklendirmeler bilen üsti ýetirilýär. Munda obýektiň elementleriniň parametrleri dolandyrylýan parametrler bolup, başlangyç Xb meýilnama Xu oblastyň gyrasynda tapylýar. Bu ýagdaý, optimizirlemäniň 2-nji tapgyrynyň meselesini çözmekde köplenç, oňaýsyzdyr, şonuň üçin Xb nokat Xu-oblastyň merkezi nokatlarynyň biri hökmünde saýlanyp optimallygyň maksimin kriteriýasyny ulanýarlar.

Başdaky optimizleme meselesi goýlanda hem-de çözülende, durli parametrleri (aralyklary) deňeşdirmeklige esaslanan amallar düş gelýärler. Olary ýerine ýetirmek üçin parametrler normirlenmelidirler, ýagny, fiziki ölçeg birlikli parametrler, ölçegsiz ululyklara getirilmelidirler.

Xd –giňişlikde dolandyrylýan xi parametrler ücin, köplenç:

(2.15a)

görnüşdäki logarifmik normirlemäni ulanýarlar, bu ýerde:

ui, xi – degişlilikde, normirlenen we normirlenmedik parametrlerdir;

- bahasy xi parametr üçin 1-e deň bolan koeffisiýentdir.

Çykyş parametrleri üçin



(2.15b)

usuldaky normirlemäni peýdalanýarlar.

Çykyş parametrlerini normirlemegiň ýene bir usuly – iş ukyplylygyň gory (Zj) düşünjesine esaslanandyr. Bu usul, haçanda, çykýs parametrleriniň ýolberilmeleri babatda aprior (öňünden belli) maglumatlar bar halatynda amatlydyr we yj parametrlerden

(2.16)

görnüşdäki normirlenen işukyplylyk goruna geçilýar, bu ýerde: aj – käbir agyrlyk koeffisiýentidir.



2-nji tapgyr – ýolberilmeler oblastyny içinden çyzmak meselesini çözmekdir. Bu mesele, Xd giňişliginde Xu we Xb oblastlaryny özara ýerleşdirmeklige getirilýär. Meseläni matematiki maksatnamalamagyň meselesi görnüşinde aňlatmak üçin dolandyrylýan X parametrleriň ornuna Xb – giperfigurany aňladýan parametrler ulanylyp, Xd giňisliginde Xb oblasty ýerleşdirilýär. Maksat funksiýasy hökmünde - oblastlaryň kesişmesiniň ölçegleriniň käbir bahalandyrmasy ulanylýar. Çäklendirmeler deregine, Xu we Xb oblastlaryň ýagdaýlarynyň gabat gelmezliginiň kiçi bahalylyk şertleri peýdalanylýar.

Ýolberilemeler kesgitlenende, içinden çyzylýan figura – giperparallelepipeddir. Ýolberilemeleriň (bi) arasyndaky berlen gatnaşyklary we baslangyç optimizirlemäniň netijelerini, adatça, içinden çyzma tapgyrynda parametrleri normirlemek üçin ulanylýar, meselem:

ui = di ( xi - xbi ) / xbi+1 (2.17)

bu ýerde: di=b1/bi;


xi we xbi – degişlilikde, normallaşdyrylmadyk i-nji parametr we onuň başlangyç nokatdaky bahasydyr;
ui – normallaşdyrylan i-nji parametrdir.




X*=Xnom
.


x0=


xmin

Şeýle usul boýunça normirlemekde içinden çyzylýan figura giperkubdyr. Mysal üçin, goý, önümçilikde b1 = 20% ýolberilmäni we b2=40 % ýolberilmäni almak üçin şol bir harajatlar çykarylyp, başlangyç nokat-çözüw hem Xb = (10;10) bolsun. Onda Xu oblastynda kwadratyň çyzylmagy Xb – ýolberilme oblastyny emele getirýär(sur 2.6).



2.7. Strukturlaýyn sinter meseleleriniň toparlara bölünmegi.
Strukturlaýyn sinter meselelerini durli nyşanlar boýunça toparlara bölýarler.

Taslama düzmegiň stadiýalaryna baglylykda aşakdaky proseduralary tapawutlandyrýarlar:
1) geljekdäki obýektiň funksionirlenmegiňiň esasy prinsiplerini saýlamak;
2). funksionirlemegiň berlen prinsipleriniň çäginde tehniki çözgüdi saýlamak;
3). tehniki resmileşdirmeleri tasa getirmek.

Obýektiň funksionirlenmeginiň esasy prinsiplerini saýlamak taslama düzmegiň içki stadiýalarynda, adatça, ylmy-derňew işleriniň stadiýalarynda ýerine ýetirilýär. Täze obýekti işläp taýýarlamaga tehniki ýumuş alnandan soň, taslaýjy, özünde jemlenen bilimleri hem-de tejribeleri esasynda, meseläni çözmäge çalyşýar. Şunlukda, ol, häzirki döwürde gazanylan tilsimat ösüşlerini we derejelerini hem göz öňünde tutup, psihologik inersiýany ýeňip, täze özboluşly çözgütleri hem görmelidir, kabul etmelidir.

Tehniki çözgütleri saýlamak taslama düzmegiň indiki stadiýasyna degişli bolup, obýektiň funksionirlenmeginiň saýlanan esasy prinsipleri anyklaşdyrylýar. Meselem, resmileşdirilmeleriň çap edilmesi matrisalaýyn, pürküji ýa-da lazer printerlerinde berkidilip biliner.

Tehniki resmileşdirmeleri tasa getirmek proseduralarynda taslama çözgütleriniň mazmuny däl-de, beýan ediliş ülnüleri sintezlenýärler. Tehniki resmileşdirmeleriň tasa getirilmesi KRUU düzgünlerine laýyklykda amala aşyrylýar.

Sintezirlenýan strukturalaryň tipleri boýunça birölçegli, shemalaýyn we geometrik sintez meselelerini tawawutlandyrýarlar.

Bir-ölçegli sintezde bir ölçegli giňişliklerde strukturanyň elementlerini tertipleşdirmek (meselem, gün tertiplerini düzmek, elementleriň tertipleşdirilen yzygyderligi ýaly aňladylýan prosesleriň sintezi ) meseleleri çözülýärler.

Shemalaýyn sintezde obýektiň strukturasy onuň geometrik formalary anyklaşdyrylmasyz kesgitlenýär. Muňa kinematik, elektrik, funksional shemalaryň sintezlerini mysal getirmek bolar.

Geometrik sintezde taslanýan obýektleriň geometrik ülňüleri anyklaşdyrylyp, özünde ýokarda agzalan konstruktorçylyk resmileşdirmeleri tasa getirmek meselelerini, şeýle hem orunlaşdyrma we üstleriň traýektoriýalaryň sintezi meselelerini saklaýar. Orunlaşdyrmada berlen geometrik ülňülerdäki detallaryň giňişlikde ozara ýerleşmekleri meseleleri çözülýärler. Üstleriň - traýektoriýalaryň sintezi meselelerine gazlaryň ýa-da suwyklaryň akymyna düçar bolýan üstleri (uçaryň ganaty, awtomobiliň korpusy we ş.m.) taslamak meseleleri degişlidir.
2.8. Strukturalaýyn sintez meselelerini çözmeklige çemeleşmeler.

Eýerarhik derejeleriň her birinde strukturalaýyn sintez meselelerini çözmek üçin: saýlama, yzygider sintezleme, dürli aspektleriň beýanlaryny getirme ýaly çemeleşmeleriň birini ulanýarlar.

Strukturalaýyn sintez algoritmleriniň toparlara bölünmesi sur. 2.11-de getirilendir:


Saýlama algoritmleri diňe gutarnykly taýyn strukturalaryň wariantlaryny bahalandyryp bilmek mümkinçilikleri bilen häsiýetlendirilýärler. Şeyle strukturalar öňunden döredilip, maglumatlar bazalarynda saklanýarlar, bolmasa elementleriň berlen ýygyndysyndan ol ýa-da beýleki düzgünler boýunça geňerirlenýärler. Doly saýlama diňe ýönekeý ýagdaýlarda mümkindir. Saýlama, köplenç, bölekleýin ýerine ýetirilýär. Saýlama algoritmleri: nobatdaky wariýanty saýlama ýa-da generirleme; warianty bahalandyrma çözgüdi kabul etme ýaly böleklere bölünýärler.

Bölekleýin saýlamada warianty saýlama algoritmleri tötänleýin saýlama, kompýuter bilen dialog reziminde adamyň tebigy ukybyny ulanma, strukturany häsiyetlendirýän käbir parametrleriň korrelýasiýasyny kesgitlme ýaly usullara esaslanýar.

Maglumatlar bazasyndan saýlanan ýa-da täze generirlenen strukturanyň wariantynyň bahalandyrmasy parametrik sinteziň we analiziň proseduralary arkaly ýerine yetirilýär.

Saýlamada çözgüdi kabul etmek strukturanyň nobatdaky wariantyny bahalandyrmagyň netijesini öň seredilen strukturalaryňky bilen deňleşdirmek we gowsyny saýlamak esasynda alnyp barylýar. Şeýle deňeşdirme üçin, köpnyşanly ýagdaýlarda bölek nyşanlary birleşdirýän käbir skalýar ( san bahaly) nyşan saýlanmalydyr.

Saýlama algoritimlerinde diskret matematiki maksatnamalama (DMM) algoritimlerine hem aýratyn orun berilýär.Bu algoritimleri, haçanda, strukturalaýyn sinteziň meselelerini DMM meselesi:



, D-diskret köplük

ýaly tasa getirilen bolsa ulanýarlar. Bu meselelerde, mukdar taýdan aňladylýan strukturalaryň nyşanlary, bu nyşanlaryň funksiýalary aýratyn düzgün boýunça gözlenip, ol düzgün boýunça bir wariantyň beýleki wariantdan artykmaçlygy kesgitlenýär. Şeýle nyşanlary X wektorynda jemleýärler, F(X) artykmaçlyk funksiýasy bolsa maksat funksiýasy bolup hyzmat edýär. Mysal üçin, X wektoryň komponentlerini düzýän xi parametrler, strukturadaky käbir tipdäki elementleriň mukdaryny ( diýmek, xi – bütin sanlar) ýa-da strukturadaky käbir häsiýetiň bardygyny - ýokdygyny ( diýmek, xi – bar (1), yok (0) bahalary alýan logiki (bulew) ululyk ) aňladyp biler.

Ýöne, meseläni DMM meselä getirmeklik, çözügiň üstülikli alynjagyna girew bolmaýar. Sebäbi, DMM meseleleri çözmek üçin bar bolan usullaryňa uniwersallyk ygtybarlylyk derejeleri pesdir.



Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa