Paxtaobod pedagogika kolleji


- MAVZU: Sakrash va emaklash, tirmashib chiqish mashqlarini



Download 19,92 Mb.
bet193/298
Sana29.05.2022
Hajmi19,92 Mb.
#615573
1   ...   189   190   191   192   193   194   195   196   ...   298
Bog'liq
bol jismoniy tarbiyasi 2021

12 - MAVZU: Sakrash va emaklash, tirmashib chiqish mashqlarini
o’tkazish
Reja:
1.Sakrash mashqlarining axamiyati va turlari.
2.Emaklash va tirmashib chiqish mashqlarini axamiyati va turlari.
3.Sakrash va tirmashib chiqish mashqlariga o’rgatish uslubi.
Tayanch iboralar:

Emaklash – ползать - Crawl
Tirmashib chiqish -восхождение - Climb out of
Uloqtirish – кидать - Throw
Muvozanatni saqlash –равновесия- Balance
Sakrash - прыгать - Hop


Sakrash - asiklik tipdagi harakter. Sakrash mashqlari bolalarni umumgavda, muskul, suyak, teri, bo’g’im - bog’lanma ish faoliyatini yaxshilashga mustahkamlashga, chiniqtirishga katta ta’sir ko’rsatadi. Ayniqsa, qo’l yelka - kamari oyoq son va


boldir, tavon barmoqlarini rivojlantirishga yordam beradi.
Sakrash mashqlari bolalarni ko’z bilan mo’ljalga olishga, kuchlilikka, qo’rqmaslikka, chidamlikka o’rgatadi.
Sakrash turlari:
1.turgan j oydan uzoqlikka sakrash.
2.yugurib kelib uzunlikka sakrash.
3.turgan j oydan baladlikka sakrash.
4.yugurib kelib balandlikka sakrash.
5.o’ng va chap oyoqda sakrash.
6.arg’amchida sakrash.
7.predmetlar ustidan sakrab o’tish kabilar.
Sakrash to’rt bosqichdan iborat.
1.Tayyorlov bosqchi-dastlabki holatda turish yoki yugurib kelish.
2.Asosiy bosqich- depsinish.
3.Parvoz etish.
4.Oxirgi bosqich-yerga tushish
Sakrashdan avval oyoq uchlarida tushilib so’ngra oyoq kafti to’liq bosiladi, muozanatni saqlash maqsadida qo’llar oldinga uzatiladi sakrashga o’rgatishda asosiy etibor yerga yumshoq tushishga qaratiladi.
Bolalarga sakrashni o’rgatishda oyoqlarni parallel qo’yishga, tizzadan bukib, purjinasimon harakatlanish qo’llarni erkin harakatlantirishga o’rganish lozim.
6-7 yoshli bolalar l00sm uzunlikka va 30-40 sm balandlikka sakrash tehnikasini o’rganadilar. Sakrashni takomilashtirish maqsadida uzun va qisqa arg’imchoqlardan foydalaniladi. Bolalarda sakrashni takomilashtirish uchun uzun, qisqa arqonlarda sakrash, yuqorida osilgan predmetga yotish uchun sakrash, 20 ichida dam olib sakrash, obruchdan obruchga sakrash, bir oyoqlab sakrash, balandligi 5-10sm 2-3 predmet ustidan sakrab o’tish, oralig’i 40-50sm 4-6 ta chiziqdan ketma- ket sakrash kabi turlari oddiydan murakkablashib boradi. Sakrash xarakatlarini mustaxkamlash maqsadida sakrash bilan bog’liq o’yinlar o’tkaziladi.
Masalan: „ Quyonlar va bo’ri”„yuvinayotgan quyon” „to’viq xonadagi tulki”,”bo’ri xandaxda kabilar”.
Kichik gurux: turgan joyda sakrash, yuqoriga osib qo’yilgan predmetga intilib sakrash, oralig’I 25-30sm bo’lgan 4-6 parametrli chiziqlar ustidan sakrab o’tish. 40sm uzunlikka sakrash, 15-20sm balandlikdan sakrash.
O’rta gurux: sakrash turgan joyda ikki oyoqda aylanib sakrash, qisqa talaffuzlar bilan 20 marta sakrash, oldinga siljib 2-3m masofaga sakrash, chambarakdan- chambarakka sakrash balandligi 5-10sm 2-3 predmetdan sakrab o’tish. Turgan joydan 70sm uzunlikka sakrash 20-30 sm balandlikdan sakrab tushish, kalta arg’amchida sakrashga urinish.
Katta guruh:sakrash: turgan joyda 2oyoqda sakrash, oyoqlarni chalishtirib - to’girlab sakrash, galma- galdan o’ng va chap oyoq bilan, 30- 40da sakrash oldinga 3-4mga surilib sakrash, turgan joydan 80smga, yugurib kelib 30-40smga sakrash kabilar. Shunday qilib sakrash mashqlari kun davomida takrorlash natijasida rang -baranglashib murakkablashib boradi.
2. Emaklash va tirmashib chiqish mashqlarining axamiyati, turlari.
Emaklash va tirmashib chiqish mashiqlari siklik mashqlarga mansub bolib yurish harakati kabi sikllar takroriy natijasida qo’l va oyoqlarning navbatma navbat harakatda takroriy natijada yuzaga keladi.Emaklash mashqlarini bolalarni qo’l va yelka kamari muskullari son tizza, boldir, panja suyak muskullarini rivojlantiradi va mustahkamlaydi, nafas olish, qon aylanishi, ovqat hazm qilish o’rgani, moddalar almashinuvi, markaziy nerf sistemasining ish faoliyatini yaxshilaydi. Jismoniy sifatlardan c haqqonlik, epchillik, kuchlilik, chidamlilik, qo’rqmaslik, ko’z bilanmo’ljalga olish sabr-taqot kabilarni tarbiyalaydi, mashqlarni oddiydan murakkablashtirib rang-baranglashtirib yangi harakat malaka konikmalarini o’rgatadi. Mashqlarni bajarish jarayonida bolalarni hamjihatlikka, do’stlik o’rtoqlik o’zaro hurmat va yordam hissi tarbiyalanadi.
Emaklab va tirmashib chiqishning turlari.
1.to’rt oyoqlab qiya tekkislikda skameyka ustiga chiqish.
2.hodada emaklash.
3.chambaraklar darvozachalardan emaklab o’tish.
4.Oradan suqilib o’tish.
5.gimnastika narvonchasiga chiqish.
Arqon orqali narvonlar langar cho’pga tirmashib chiqish va boshqalar. Bu mashqlarni bajarib bo’lgach koptokni yuqoriga irg’itish va tutib olish, balandga ilingan o’yinchoqqa sakrab tegish mashqlar zarur, bola 8-9 oyligida emaklash harakatini egallaydi. Bu mashqlarni sekin asta oddiydan murakkablashtirib dastur asosida beradi. Bu mashqlar barcha yosh guruppalarda tarbiyachining bevosita kuzatuvi ostida o’tishi lozim. Katta yoshli bolalar uchun langar cho’p bilan va arqonga tirmashish maqul. Bu siklik harakat hisoblanadi. Dastlab bola arqonga (langarcho’pga )yopiladi yaqin turib ko’tarilgan qo’llari bilan arqonni ushlaydi so’ngra qo’llarida osilib tizzalarida bukulgan oyoqlarini yuqoriga tortadi va oyoq kaftlari bilan arqonga(langarcho’pga)tayanadi. Shundan keyin bola oyoqlarini rostlaydi, gavda yuqoriga ko’tariladi qo’llar esa tirsaklaridan bukiladi. Faqat shundan keyingina qo’llarni navbati bilan bosh uzra harakatlantirilgan holda arqondan (langarcho’p) yuqoriga ko’tariladi.Shu bilan tirmashib chiqish sikli yakunlanadi. Xarakatlarning bu tartibdagi izchilligi tushishda saqlanmaydi(ishqalanish tufayli bolaning qo’l va oyoqlari yaralanishi mumkin).
Dastlab bolalar pastki uchi mustahkamlanmagan arqon yoki langarcho’pda tebranishni o’rganadilar. So’ngra qimirlamaydigan pastki uchi mustahkamlanmagan langarcho’pga chiqishni mashq qiladilar. Tarbiyachi bolalar toyib tushushi uchun qo’l panjalari bilan ulami oyoq tagidan o’tib turishi lozim. Shundan so’ng bolalar arqonga tirmashib chiqishni o’zlashtirib oladilar. M.T.yoshidagi bolalarga uzoq muddat osilib turish tavsiya etilmaydi: bu muskullaming uzoq vaqt zo’riqishiga, bo’g’in va bo’g’imlarning cho’zilishiga olib keladi, nerf sistemasini toliqtiradi Tirmashish ko’p martalab takrorlashlar jarayonida hosil qilinadigan murakkab shartli refleksdir. U muskullarning katta qismini ishga jalb qiladi va shu asnoda bolaning butun organizmi funksional faoliyatini kuchaytirishda, shuningdek to’g’ri qad-qomadning shakllanishiga yordam beradi.
Tirmashib chiqish muskullarning navbatma-navbat qisqarishi va bo’shashishi bilan xarakterlanadi. Bu harakat davomida sarflangan quvvatni tiklashga va jismoniy kuchni uzoqroq muddat namoyon qilishga imkon beradi. Tirmashish mashqlari harakatlar koordinatsiyasini yaxshilaydi, nafas olish va qon aylanish funksiyasini takomillashtiradi, modda almashinuvini oshiradi.
Tirmashish siklli harakatlar tipiga mansubdir. Tirmashib chiqish va tushish yugurishidagiga o’xshash harakat elementlarining qisqa muddatli takroriga egadir: narvon zinapoyasiga har bir oyoqda tayanish va unda ikkala oyoqqa tayanib turishda qo’l va oyoq navbatma-navbat harakatlantiriladi.Tirmashishda stikllarning to’xtovsiz takrorlanib turishi gimnastika devorining balandligi bilan belgilanadi:1-1,5-2 metr.
Maktabgacha yoshdagi bolalar tirmashib chiqishning quyidagi turlarini egallaydilar: emaklab o’tish, oshib o’tish, oradan suqilib o’tish, gorizontal va qiya tekislikda (polda, gimnastika skameykasida) to’rt oyoqlab emaklash, tik devor (gimnastika devori), narvon, arqonli narvoncha, kanat va langarcho’pga tirmashib chiqish.
Bola 8-9 oyligida egallaydigan to’rt oyoqlab emaklashda tirmashishda bo’lgani kabi orqa, qorin devori, oyoq va qo’llar muskullari mustahkamlanadi. Bundan tashqari emaklashda oyoq, qo’lga tayanish tufayli umurtqaga tushadigan og’irlik kamayadi, bu bolaning o’sish davri uchun juda muhimdir. Bunday mashqlar to’g’ri qad-qomadning shakllanishiga yordam beradi.
Bolalar dastlab qorin bilan, so’ng to’rt oyoqlab, kaft va tizzalariga tayanib emaklaydilar. Tarbiyachi mashqlarni tobora murakkablashtirib boradi-gorizontal va qiya holatdagi taxtada, so’ng skameykada, xodada emaklashni taklif etadi. Bundan tashqari darvozachalardan o’tish, shnur, darvoza tagidan o’tish, xoda, skameykadan oshib o’tishni mashq qiladilar. Bu mashqlardan so’ng umurtqani to’g’rilash (rostlash) maqsadida bolalarga to’pni otish va ilib olish, bayroqchani baland ko’tarish va hokazolar taklif etiladi.Bola mustaqil harakat qila oladigan bo’la olganda unga qich va tik holatdagi balandligi 1 metrli narvonga tirmashib chiqish topshiriladi.
Tirmashish bola hayotining ikkinchi yilida shakllanadi. Tirmashish harakatlari tobora stikllilik kasb etadi, qo’l va oyoq harakatlarining amplitudasi va harakati aniqlashadi. Dastlab bu ko’rish analizatori, keyinchalik kinestetik analizatorlar bilan idora qilinadi. Yonma-yon qadam qo’yish avval aralash, so’ng esa navbatma-navbat tashlanadiganqadam bilan almashinadi. Hatto qiya narvonga tirmashishga o’rgatishda almashinadigan qadamni ikki yoshli bolalarning faqat 20 %ida, 3 yoshlilarning 40 %ida shakllantirishga erishilgan, holos.
Besh yoshda almashinuvchi qadam o’z-o’zidan o’rgatishsiz paydo bo’ladi. Bu turdagi qadamdan 6-6,5 yoshdagi bolalarning ko’pchiligi foydalanishi kuzatilgan. Biroq, 7,5 yoshli o’g’il bolalarning 40 % va qiz bolalarning 47 % narvonga chiqishda va ayniqsa tushishda asosan qo’shimcha qadamdan ko’proq foydalangan holda aralash qadamni qo’llaydilar. Bunda oyoq va qo’llarning kesishma koordinastiyasi yuzaga kelmaydi.Tirmashib chiqishda tezlikning juda o’sishi 5-5,5 yoshda kuzatiladi, chunonchi, o’g’il bolalar tezroq tirmashib chiqa oladilar va bu sifat ularda 7-7,5 yoshlarda yuqori darajaga yetadi.
Katta va tayyorlov guruhlarining bolalari tizimli o’rgatib borilganda qo’shimcha topshiriqlarni bajargan holda tez va ritmik tarzda tirmashib chiqa oladilar. Bu mashqlar barcha yosh guruhlarida tarbiyachining bevosita kuzatuvi ostida o’tishi lozim.
3.Sakrash va tirmashib chiqish mashqlariga o’rgatish uslubi.
Maktabgacha yoshdagi katta bolalar uchun emaklash bo’yicha mashq qilishning foydasi kichik bolalar uchun mashq qilishga qaraganda kam emas. Bu ayniqsa qo’llar kuchini, yelkani va gavdani rivojlantirishda ancha qulaydir. Bolalar bajonu dil emaklaydilar va polda, skameykada, narvonda va boshqa jihozlarda bajariladigan harakatlarni o’zlashtirib oladilar. Emaklash va emaklab o’tish mashqlari ko’pincha boshqa harakatlar bilan birgalikda bajariladi. Masalan, bolalarga parallel holda qo’yilgan skameykadan emaklab o’tish, tik turish, aylanish va skameykalardan hatlab o’tish, orqaga qaytish yoki ikki yog’och tortib qo’yilgan arqon tagidan emaklab o’tish, tik turish, yugurib kelib xuddi shu arqon ustidan sakrab o’tish taklif qilinadi. Gimnastika skameykasi bo’ylab emaklaganda bolalar skameyka chetini ushlab harakat qiladilar. Qiya qilib qo’yilgan taxta ustidan harakat qilganda bolalar unga faqat emaklab chiqish bilan kifoyalanib qolmasdan, undan yana emaklab qaytib tushishlari kerak.
Katta guruhda tikka qo’yilgan narvon, minbarcha, gimnastika devoriga chirmashib chiqish uchun ko’proq vaqt ajratiladi. Hamma bolalar devorning tepasigacha chiqishni, ko’tarilish vaqtida bir tomondagi narvonning zinapoyasidan ikkinchi tomoniga juftlama qadam tashlab (4-6 va undan balandroq zinapoyalarda) o’tishni bilishlari kerak.
7 yoshga qadam qo’ygan bolalar emaklashning yangi metodlarini o’rganmaydilar. Ular o’zlariga avvaldan tanish bo’lgan harakatlarni bajarib mashq qiladilar. Faqat ularni bajarish uchun ancha murakkabroq shart-sharoitlar yaratiladi.Masalan, poldan 50 sm va undan yuqoriroq ko’tarib qo’yilgan yopiq narvonning pag’onalari ustidan emaklab o’tish, gimnastika skameykasi ustidan orqa bilan old tomonga emaklab o’tish vazifasi topshiriladi. Avvalgi guruhlari bo’lgani singari emaklash mashqini rostlanish va a’zolarni bo’shashtirish bilan bog’liq bo’lgan topshiriqlarga qo’shib bajariladi.
Tayyorlov guruhida gimnastika devorchasining yuqori qismigacha chiqib, uning narigi tomoniga oshib o’tishni ham o’rganadilar. Emaklash va tirmashib chiqish malakasi harakatli o’yinlarda takomillashtiriladi. Har kungi tirmashib chiqish mashqlari bolada zarur hayotiy ko’nikma hosil qiladi va harakatlar koordinastiyasini tarbiyalaydi.

Download 19,92 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   189   190   191   192   193   194   195   196   ...   298




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish