0 ‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi m. T. Turdiyev elektrotexnika va elektronika asoslari


‘zgaruvchan tokka oid umumiy tushunchalar



Download 31,93 Mb.
bet12/77
Sana02.01.2022
Hajmi31,93 Mb.
#308453
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   77
Bog'liq
Elektrotexnika va elektronika asoslari (M.Turdiyev)

3.1. 0 ‘zgaruvchan tokka oid umumiy tushunchalar
Sanoatda o‘zgaruvchan tokdan foydalaniladi. 0 ‘zgaruv-chan tok o‘zgarmas tokka nisbatan bir qancha afzalliklarga ega. Birinchidan, o‘zgaruvchan tokni ishlab chiqaradigan generatorlaming FIK ancha yuqori. Ikkinchidan, o‘zgaruvchan tok kuchlanishini transformatorlar orqali o‘zgartirilganda tok kam isrof bo'ladi, bundan tashqari, o‘zgaruvchan tok dviga-tellari sodda tuzilgan.
Yo‘nalishi va kattaligi ma’lum vaqt ichida o‘zgarib tura-digan tokka o ‘zgaruvchan tok deyiladi. Agarda uning oniy qiymati va yo'nalishi teng vaqt oralig‘ida (davriy) takrorlansa (o'zgarsa), unda davriy o'zgaruvchan tok deyiladi.
Barcha ishlab chiqariladigan mahsulotlar kabi elektr energiyasining ham sifat ko‘rsatkichlari mavjud. 0 ‘zgaruvchan tokning sinusoidalligi mana shu sifatni aniqlovchi ko‘rsat-kichlardan biridir.
Umuman olganda, faqat sinusoidal shaklda o‘zgaradigan tokgina emas, balki boshqa shaklda, masalan, uchburchak shaklida o‘zgaradigan tok ham o‘zgaruvchan tok deyiladi. Bunda tok kattaligi faqat davriy ravishda o‘zgarishi lozim. Hisoblash texnikasida, radio-teleapparaturalarda arrasimon, to‘rtburchak shaklidagi o‘zgamvchan tokdan foydalaniladi:
0 ‘zgaruvchan tokning oniy qiymati /' harfi bilan belgi-lanadi va quyidagi formula bilan ifodalanadi:
/ = / maxS in ( « / + (P)>
bu yerda: /max — o‘zgaruvchan tokning eng katta (amplituda) qiymati;
t —
vaqt.

Sinusoidal tokning to‘la takrorlanish vaqti davr deyiladi va Fharfi bilan belgilanadi (3.1- rasm). Davr graduslarda yoki sekundlarda 0‘lchanadi.


Davrga teskari kattalik o'zgaruvchan sinusoidal tokning chastotasidir:

21

www.ziyouz.com kutubxonasi




T
3.1- rasm.

[/] = ! = Gers yoki | = Hz.


Chastota o'zgaruvchan tokning o‘zgarish tezligini ifoda-lovchi kattalik bo‘lib, 1 sekunddagi tebranishlar soniga teng. Sinusoidal tokning oniy qiymati ifodasiga burchak chastota kiritilgan. Bu kattalik chiziqli chastota orqali quyidagicha ifodalanadi:
s
Davriy chastota amalda burchak chastota deb ataladi va bu o‘zgaruvchan funksiyalar vektorlarining burchak tezligini anglatadi. Ma’lumki, burchak tezlik vaqt ichida vektor burilish burchagi va shu vaqtning nisbati bilan aniqlanadi:

Ya’ni t vaqt ichida vektor


Sanoatda tok chastotasi 50 Hz ga teng bo'lgan tokdan foydalaniladi. Xalq xo‘jaligining ba’zi tarmoqlarida boshqa
22

www.ziyouz.com kutubxonasi





3.2- rasm.
chastotali toklardan ham foydalaniladi. Tok chastotasi bir chastotadan boshqasiga o'zgartirgichlar yordamida o‘zgar-tiriladi.
Yuqorida aytib o‘tganimizdek, (co • t + 9 ) sinusoidal kat-talik joriy vaqt onida (paytida) sinusoidal funksiyaning qiymatini aniqlaydi. Ifodadagi t = 0 bo‘lganda sinusoidal funksiya kattaligini boshlang‘ich faza (holat) cp aniqlaydi. Boshlang‘ich faza yoki boshlang‘ich burchak cpdeb ataluvchi bu kattalik sinusoidal funksiyalar ustida algebraik hisoblashlar olib borganda muhim ahamiyatga ega. Sinusoidal funksiyalar ustida qo'shish, ayirish, ko‘paytirish va boiish amallari bajarilganda boshlangich burchakni albatta nazarga olmoq kerak.

Download 31,93 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   77




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish