Феъл сыз туркуми



Download 0.57 Mb.
Pdf ko'rish
bet2/71
Sana12.01.2021
Hajmi0.57 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   71
Ol, o'qi, saqla kabilar o'timli fe'llardir. Bor, kel, o'tir, uxla kabilar o'timsiz 

fe'llardir.  

 

Harakatning  tushum  kelishigidagi  ot  bilan  ifodalangan  predmetga 



o'tganligini  (vositasiz  to'ldiruvchiga),  ta'sir  qilishini  bildiradigan  fe'llar  o'timli  fe'l 

deyiladi. Masalan: Erta ko'klamda zovur va ariqlarni tozalab qo'ydik.  

 

Biron  predmetga  bevosita  o'tmaydigan  harakatni  anglatadigan  fe'llar 



o'timsiz  fe'l  deyiladi.  Masalan:  Do'stim  kecha  qishloqqa  ketdi.  Fe'llardagi 

o'timli-o'timsizlik 2 xil ifodalanadi.  

 

1. Leksik - semantik usul masalan: ol, ko'r, kuy, ich, saqla, so'ra, och, 



yech.  

 

Odatda,  quvnamoq,  sevinmoq,  erinmoq,  uxlamoq  kabi  holatni 



anglatadigan  fe'llar,  yugurmoq,  yurmoq,  yetmoq  kabi  harakatni  anglatadigan 

fe'llar o'timsiz bo'ladi.  

 

2.  Morfologik  usul.  O'timli-o'timsizlikning  morfologik  usul  bilan 



ifodalanishida fe'l nisbatini yasaydigan qo'shimchalar xizmat qiladi.  

 

a)  orttirma  nisbat  yasovchi  qo'shimchalar  o'timsiz  fe'lni  o'timli  fe'lga 



aylantiradi: yurgiz, keltir, ishlat, oqiz.  

 

b)  o'zlik  va  majhullik  nisbatidagi  fe'llarni  yasaydigan  qo'shimchalar  esa 



o'timli fe'lni o'timsiz fe'lga aylantiradi: ochil, ko'rin, yechin, saqlan kabi.  

 

Fe'l ko'p ma'noli bo'lganda, u bir ma'nosiga ko'ra o'timli, boshqa ma'nosiga 



ko'ra  o'timsiz  bo'lishi  mumkin.  Masalan:  kitob  o'qiydi  -  o'timli,  maktabda 


Download 0.57 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   71




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
guruh talabasi
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
toshkent axborot
nomidagi samarqand
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
xorazmiy nomidagi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
tashkil etish
Toshkent davlat
rivojlantirish vazirligi
Alisher navoiy
matematika fakulteti
Ўзбекистон республикаси
pedagogika universiteti
sinflar uchun
bilan ishlash
maxsus ta'lim
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
tibbiyot akademiyasi
ta'lim vazirligi
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
fanining predmeti
махсус таълим
umumiy o’rta
haqida umumiy
Referat mavzu
fizika matematika
Navoiy davlat
Buxoro davlat
universiteti fizika
ishlab chiqarish
Fuqarolik jamiyati
pedagogika fakulteti