3-mavzu: Vaqtni o’lchash. Yulduz va Quyosh vaqtlari. Vaqt tenglamasi. Kalendarlar. Umar Xayyom kalendari. Oy harakati va fazalari. Quyosh va Oy tutilishi. Vaqtni o‘lchashning asoslari



Download 98.61 Kb.
bet1/4
Sana04.08.2021
Hajmi98.61 Kb.
  1   2   3   4

3-mavzu: Vaqtni o’lchash. Yulduz va Quyosh vaqtlari. Vaqt tenglamasi. Kalendarlar. Umar Xayyom kalendari. Oy harakati va fazalari. Quyosh va Oy tutilishi.

Vaqtni o‘lchashning asoslari
Kishilar vaqtni o'lchashga juda qadimdan ehtiyoj sezganlar.
Quyoshli kunlarda ixtiyoriy jismning soyasi, turli vaqtda
turlicha holatlarda bo'lishi va uzunligini o'zgartirib turishini bilgan kishilar soyaning bu xususiyatidan foydalanib, undan vaqtni o’lchash uchun foydalanganlar.
Vaqt o'tishi bilan kishilar vaqtni o‘lchashning aniq usullarini o‘ylab topdilar.
Bular ichida Yerning o'z o'qi atrofida to'la aylanish davriga tayanib vaqtni o‘lchash usuli eng qulayi bo'lib, kishilar vaqtni o'lchashning bu usulidan hozirga qadar foydalanadilar.
Yerning osmondagi biron-bir yulduzga nisbatan to'la aylanish davri yulduz sutkasi deyiladi.
Biroq kundalik turmushimiz, Quyoshning chiqish va botish
vaqtlari bilan belgilanganidan, biz Quyosh sutkasi bilan ish ko'ramiz.
Shu boisdan, amalda biz ishlatadigan vaqtni o‘lchashda,
Yerning o'z o'qi atrofida Quyoshga nisbatan bir to'la aylanib chiqish vaqti — Quyosh sutkasini asos qilib olamiz. Vaqt tenglamasi - haqiqiy Quyosh vaqti (T„) bilan oʻrtacha Quyosh vaqti (Tu) orasidagi farqni ifodalovchi tenglama: ti=Tn—Tv. Quyoshni kuzatib To aniqlanadi va T„=T||t1 topiladi. V. t. qiymati har bir kun uchun astronomik taqvim va yilnomalarda (baʼzan, teskari ishora b-n) beriladi. Quyoshning soat burchagi bilan oʻlchanadigan haqiqiy Quyosh vaqti Yerning oʻz orbitasi boʻylab notekis harakatga hamda ekliptikaning ekvatorga ogʻmaligi natijasida tekis oʻtmaydi. Shuning uchun V. t. ikkita sinusoida yigʻindisidan iborat boʻladi. Bu sinusoidalardan birining davri bir yil, ikkinchisiniki yarim yildir. V. t. 15 aprel, 14 iyun, 1 sent., 24 dek.da nolga tenglashadi, yiliga 4 marta: 11 fevral da 14,3 min., 15 mayda 3,8 min., 27 iyulda 6,4 min. va 2 okt.da 16,4 min. eng katta mutlaq qiymatga erishadi. Kalendarlar (taqvimlar)
Uzoq muddatni vaqtning o ‘lchamlari (sutka-kun, hafta, oy
va yillar) bo‘yicha tizimga solish — kalendar deyiladi. Kalendar
tuzishda Oy fazalarining almashinish davri yoki yil fasllarining almashinish davri (tropik yil) asos qilib olinadi. Oy fazalarining
almashinish davri (sinodik davr) asos qilib olingan taqvimlar —

Download 98.61 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
guruh talabasi
nomidagi toshkent
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
haqida tushuncha
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
samarqand davlat
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
bilan ishlash
pedagogika universiteti
vazirligi muhammad
fanining predmeti
Darsning maqsadi
o’rta ta’lim
navoiy nomidagi
haqida umumiy
Ishdan maqsad
moliya instituti
fizika matematika
nomidagi samarqand
sinflar uchun
fanlar fakulteti
Nizomiy nomidagi
maxsus ta'lim
Ўзбекистон республикаси
ta'lim vazirligi
universiteti fizika
umumiy o’rta
Referat mavzu
respublikasi axborot
таълим вазирлиги
Alisher navoiy
махсус таълим
Toshkent axborot
Buxoro davlat