3-mavzu: Vaqtni o’lchash. Yulduz va Quyosh vaqtlari. Vaqt tenglamasi. Kalendarlar. Umar Xayyom kalendari. Oy harakati va fazalari. Quyosh va Oy tutilishi. Vaqtni o‘lchashning asoslari



Download 98,61 Kb.
bet1/4
Sana04.08.2021
Hajmi98,61 Kb.
#138359
  1   2   3   4
Bog'liq
3-mavzu
Ruboiy vaznlari

3-mavzu: Vaqtni o’lchash. Yulduz va Quyosh vaqtlari. Vaqt tenglamasi. Kalendarlar. Umar Xayyom kalendari. Oy harakati va fazalari. Quyosh va Oy tutilishi.

Vaqtni o‘lchashning asoslari
Kishilar vaqtni o'lchashga juda qadimdan ehtiyoj sezganlar.
Quyoshli kunlarda ixtiyoriy jismning soyasi, turli vaqtda
turlicha holatlarda bo'lishi va uzunligini o'zgartirib turishini bilgan kishilar soyaning bu xususiyatidan foydalanib, undan vaqtni o’lchash uchun foydalanganlar.
Vaqt o'tishi bilan kishilar vaqtni o‘lchashning aniq usullarini o‘ylab topdilar.
Bular ichida Yerning o'z o'qi atrofida to'la aylanish davriga tayanib vaqtni o‘lchash usuli eng qulayi bo'lib, kishilar vaqtni o'lchashning bu usulidan hozirga qadar foydalanadilar.
Yerning osmondagi biron-bir yulduzga nisbatan to'la aylanish davri yulduz sutkasi deyiladi.
Biroq kundalik turmushimiz, Quyoshning chiqish va botish
vaqtlari bilan belgilanganidan, biz Quyosh sutkasi bilan ish ko'ramiz.
Shu boisdan, amalda biz ishlatadigan vaqtni o‘lchashda,
Yerning o'z o'qi atrofida Quyoshga nisbatan bir to'la aylanib chiqish vaqti — Quyosh sutkasini asos qilib olamiz. Vaqt tenglamasi - haqiqiy Quyosh vaqti (T„) bilan oʻrtacha Quyosh vaqti (Tu) orasidagi farqni ifodalovchi tenglama: ti=Tn—Tv. Quyoshni kuzatib To aniqlanadi va T„=T||t1 topiladi. V. t. qiymati har bir kun uchun astronomik taqvim va yilnomalarda (baʼzan, teskari ishora b-n) beriladi. Quyoshning soat burchagi bilan oʻlchanadigan haqiqiy Quyosh vaqti Yerning oʻz orbitasi boʻylab notekis harakatga hamda ekliptikaning ekvatorga ogʻmaligi natijasida tekis oʻtmaydi. Shuning uchun V. t. ikkita sinusoida yigʻindisidan iborat boʻladi. Bu sinusoidalardan birining davri bir yil, ikkinchisiniki yarim yildir. V. t. 15 aprel, 14 iyun, 1 sent., 24 dek.da nolga tenglashadi, yiliga 4 marta: 11 fevral da 14,3 min., 15 mayda 3,8 min., 27 iyulda 6,4 min. va 2 okt.da 16,4 min. eng katta mutlaq qiymatga erishadi. Kalendarlar (taqvimlar)
Uzoq muddatni vaqtning o ‘lchamlari (sutka-kun, hafta, oy
va yillar) bo‘yicha tizimga solish — kalendar deyiladi. Kalendar
tuzishda Oy fazalarining almashinish davri yoki yil fasllarining almashinish davri (tropik yil) asos qilib olinadi. Oy fazalarining
almashinish davri (sinodik davr) asos qilib olingan taqvimlar —

Download 98,61 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2023
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
guruh talabasi
nomidagi toshkent
O’zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
toshkent axborot
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
davlat pedagogika
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
vazirligi muhammad
haqida tushuncha
таълим вазирлиги
toshkent davlat
respublikasi axborot
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
O'zbekiston respublikasi
махсус таълим
vazirligi toshkent
fanidan tayyorlagan
saqlash vazirligi
bilan ishlash
Toshkent davlat
Ishdan maqsad
fanidan mustaqil
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
coronavirus covid
koronavirus covid
vazirligi koronavirus
covid vaccination
risida sertifikat
qarshi emlanganlik
sertifikat ministry
vaccination certificate
haqida umumiy
matematika fakulteti
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti