2 soat ma’ruza Ma’ruza: boshlang‘ich sinflarda badiiy asarni tahlil qilishning metodik shartlari



Download 31.54 Kb.
bet7/9
Sana12.01.2021
Hajmi31.54 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9
olovning q ip -q izil tilla ri — gurullab yonayo'.gan olovning yuqoriga bo'ralab-bo'ralab ko‘tarilishi;

olovning ... tilla ri osm onni va la r — baland ko'tarilar;

o ‘zin i o ‘tga urm oqchi — olovning ichiga kirmoqchi. 0 ‘quvchilarga yordam berish maqsadida shu so'zlarni o‘z ma’nosida qo'llab, taqqoslash uslubidan foydalanish m umkin:

olovning tili — odamning tili;

odam tili bilan y a la y d i — olov tili bilan osmonni yalaydi;

o ‘tga urm oqchi — bolani urmoqchi. Qaysi birikmada ,,til“ , „yalaydi11, ,,uradi“ so‘zlari o ‘z m a’nosida, qaysi birikmada ko‘chma m a’noda qo'llanganligi aniqlanadi.

O'xshatishlar ustida quyidagicha ishlanadi: gapiar oldindan xattaxtaga yoki kartonga yozib qo'yiladi va ular yuzasidan topshiriq beriladi:

— Gapni o'qing. Alanga nimaga o'xshatilyapti? ... yong'in borgan sari kuchayar, qimm atli kitoblarni ajdahodek yutayotgan alanga quturib, hujra eshigidan tutun aralash chiqib turar edi.

— Parchani о ‘qing. Suv alangaga qanday ta ’sir qildi? Nima uchun ? ...Chelaklab sepilgan suv unga kor qilmas, aksincha, moydek ta’sir qilayotgandek edi.

— Quyidagi parchada Ibn Sinoning holati nimaga o'xshatilyapti?

...Ibn Sino xuddi yaqin kishisini ko'rib, qabristondan qaytgan kishidek boshini quyi solib, yarim -yorti kuygan bir necha kitobni qo'ltiqlagan holda uyiga jo'nadi...

So'ngra iboralar ustida ishlanadi. Bunda quyidagicha topshiriqlar beriladi:

— Berilgan gaplarni о ‘qing, tagiga chizilgan iboralaming ma 'nosiga diqqat qiling. Ularni bir so'z bilan almashtirish mumkinmi? Yoki ularning ma ’nosini boshqa so'z bilan ifodalash mumkinmi?. Askarlaming suroni quloqni qomatga keltiradi — qattiq eshitiladi.

2. Kechasi uyqusi kelib, ko'ziga qum tiqila boshlaganda ... — ko‘zi og‘riy boshlaganda, uyqusi kela boshlaganda.

3. Ba’zilar m ehnati bekorga ketayotganini ko‘rib, qo ‘Ilarini qo ‘Itiqqa urdilar — ishonchini yo'qotdilar.

4. ... ko'pchilikning hafsalasi pir bo‘ldi — ... ishini to ‘xtatdi.

5. ... kiyimi bilan o ‘zi yonib ketishi turgan gap edi — aniq edi.

6. Oxiri baxayr bo'lsin — yaxshilik bilan tugasin.

7. ...nima to ‘g‘risida bosh qotirayotganini bilib turibm an — o ‘ylayotganini;

8. Bu yerda qolsam bir kuni meni chaqirib, oyog'imga bolta uradilar — yo‘q qiladilar va shu kabilar.

Hozir maktab tajribasida izohli o ‘qish, ijodiy o ‘qish, adabiy o‘qish usulidan, m uam moli o ‘qitish m etodlaridan, ilg‘or pedagogik texnologiya, interaktiv m etodlardan keng foydalanilmoqda. Masalan, A. Qodiriyning „Chin d o ‘s t“ hikoyasini o'rganishda izohli o'qish metodidan foydalanish mumkin. Chunki bu asar matnida o'quvchilarga lug'aviy m a’nosi tushunarsiz bo'lgan so'zlar uchraydi. Masalan, hikoyadagi saboqdosh, mirzaboshi, havolanmas, asrandi, g ‘arq, holda, mahdum, marsiya, xun, hamnishin, dildor, notavon, g'urbat kabi so'zlar izoh talab etadi. Metodik adabiyotlarda badiiy asar matnini tahlil qilishning uch usuli: badiiy asami yozuvchiga ergashib yaxlit o'rganish, obrazlar vositasida o'rganish, mavzuli-muammoli o'rganish alohida ajratib ko'rsatiladi

. Boshlang'ich sinflarda, asosan, matn asosidagi tahlildan foydalaniladi, ya’ni, o'qituvchi asarni tahlil qilishda asar matniga asoslanadi. Uni o'zgartirmagan holda undagi m a’noni, jozibani o'quvchilarga yetkazib beradi.

Boshlang'ich sinflarda muammoli tahlil usulidan ham foydalanish mumkin. Masalan, „Bobur va Humoyun" hikoyasini o'rganishda o'quvchilarga „Boburning aytgan gaplari o ‘rinlimi?“, „Hikoyadagiday holat sodir bo'lishi mumkinmi?“ kabi muammoli savollar berish o'rinli bo'ladi. O'quvchilar asarni ichda o'qiydilar, jam oa bo'lib fikr alm ashadilar, bahslashadilar. Bahs davomida o ’quvchilar m a’naviy olamida ham, aqliy dunyosida ham muayyan o'zgarishlar, rivojlanishlar sodir bo'ladi. Asar tahlilida qo'llanadigan tanlab o'qish, unga munosabat bildirish, munosabatlarning turli xilda bo'lishi ham m unozarani keltirib www.ziyouz.com kutubxonasi chiqaradi. M unozarali o'rin muam moni yuzaga keltiradi. Endi o ‘quv jarayoni oldida m uam m oni to ‘g‘ri hal etish vazifasi turadi.

Shunday qilib, boshlang'ich sinflarda ham badiiy asar m atnini tahlil qilishda, um um an, badiiy asarlarni o'rganishda o'quvchi shaxsiga kuchli ta ’sir qiluvchi, ularning saviyasiga mos, bilim lam ing o'zlashtirilishini ta ’minlovchi m etod va usullardan, tahlil turlaridan foydalanish mumkin.


O ‘QISH DARSLARIDA MUSTAQIL ISHLAR

M ustaqil ish m ashqning faol turi bo'lib, uni bajarish jarayonida o'quvchilar fikrlashga va mustaqil faoliyat yuritishga o'rganadilar. Bir vaqtning o'zida ikki yoki uch sinf bilan ishlanadigan oz komplektli maktablarda mustaqil ish, ayniqsa, juda zarur ham da katta ahamiyatga ega.

O'qish darslarida mustaqil ishni bajarishga bolalar taxm iniy tayyorlanadi, albatta. O'quvchilarni mustaqil ishga tayyorlashda topshiriqning maqsadi ularga qisqa va aniq tushuntiriladi. Mustaqil ish uchun tanlangan matnning hajmi kichik va o'quvchilar saviyasiga mos bo'lishi lozim. Mustaqil ish turlari h ar xil bo'lib, uni tanlashda o'quvchilam ing tayyorgarligi, o'qiladigan m atnning xarakteri, asam i o'rganish bosqichi hisobga olinadi. Boshlang'ich sinflarning o'qish darslarida mustaqil ishning quyidagi turlaridan foydalaniladi:



  1. Download 31.54 Kb.

    Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
guruh talabasi
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
toshkent axborot
nomidagi samarqand
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
xorazmiy nomidagi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
tashkil etish
Toshkent davlat
rivojlantirish vazirligi
Alisher navoiy
matematika fakulteti
Ўзбекистон республикаси
pedagogika universiteti
sinflar uchun
bilan ishlash
maxsus ta'lim
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
tibbiyot akademiyasi
ta'lim vazirligi
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
fanining predmeti
махсус таълим
umumiy o’rta
haqida umumiy
Referat mavzu
fizika matematika
Navoiy davlat
Buxoro davlat
universiteti fizika
ishlab chiqarish
Fuqarolik jamiyati
pedagogika fakulteti