§. Natural va butun sonlar



Download 0.76 Mb.
bet1/72
Sana22.09.2019
Hajmi0.76 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   72

  1. §. Natural va butun sonlar

Sizga boshlang’ich nazariyadan ma’lumki natural sonlar bu tabiiy (tabiat) sonlaridir. Bu so’z inglizcha natural so’zidan olingan bo’lib , o’zbek tilida tabiiy degan ma’noni bildiradi. Bu tabiiy sonlar ya’ni sonoqda ishlatiladigan sonlarni 1, tub sonlar va murakkab sonlarga ajratib o’rganish bizga natural sonlarni ya’nada yaxshiroq tushunishimizga yordam beradi. Har qanday N natural sonni quyidagicha yozish mumkin:

N = anqn + an-1qn-1 +……+ a1q+ a0 (1)

bunda 0 (i = 1,2,……,n) shart o’rinli bo’ladi.

Bu yuqoridagi (1) formula N natural sonni q asosli sanoq sistemasida yozish deb nomlaymiz va qisqacha ko’rinishi N(q) deb belgilaymiz .

Bunga misol tariqasida ikkilik, sakkizlik va o’nlik `sanoq sistemasida (1) formula quyidagicha:

Ikkilik sanoq sistemasida

N=N(2) = an2n + an-12n-1 +……+ a12+ a0

bunda 0 (i = 1,2,……,n) shart o’rinli bo’ladi.

Sakkizlik sanoq sistemasida yuqoridagi(1) formula quyidagicha:

N=N(8) = an8n + an-18n-1 +……+ a12+ a0

bunda 0 (i = 1,2,……,n) shart o’rinli bo’ladi

Sakkizlik sanoq sistemasida yuqoridagi(1) formula quyidagicha:

N=N(10) = an10n + an-110n-1 +……+ a110+ a0 (2)

bunda 0 (i = 1,2,……,n) shart o’rinli bo’ladi.

1-Mashq.

1.N(2) = 10101 bo’lsa, N(10) ning qiymatini hisoblang.

2. N(8) = 247 bo’lsa, N(10) ning qiymatini hisoblang.

3. N(2) = 11011 bo’lsa, N(10) ning qiymatini hisoblang.

4. N(9) = 1024 bo’lsa, N(8) ning qiymatini hisoblang.

5. 1100101001112 sonni o`nlik sanoq sistemasiga o`tkazing.

6. Ikkilik sanoq sistemasida berilgan amallarni bajaring.

7. 2 lik sanoq sistemasidagi 11011 sonini sakkizlik sanoq sistemasidagi 74 ga ko’paytirib o’nlik holidagi yechimini aniqlang.

8. 102+108+1016 = x10 yig’indidan x ni toping.(an- n lik sanoq sistemasida berilgan son)

A) 26 B)27 C)36 D)30

9. 11101012+10110112=x8 yig’indidan x ni toping.(an- n lik sanoq sistemasida berilgan son)

A) 3208 B)3008 C)4208 D)4008
10. 110x=1210 x ni toping.(an- n lik sanoq sistemasida berilgan son)

A) 4 B)8 C)10 D)3

11. Bog’da 100x ta mevali daraxtlar bor. Shulardan 33x ta olma , 22x ta nok, 16x ta gilos va 5x ta olxo’ridan iborat bo’lsa x ni toping. (an- n lik sanoq sistemasida berilgan son)

A) 2 B)10 C)8 D)4

12. 1710 = 101х x ni toping.(an- n lik sanoq sistemasida berilgan son)

A) 4 B)8 C)10 D)3

13. 101012 :1112+50010:(210:510) =x10 X ni toping. (an- n lik sanoq sistemasidagi son)


  1. 1250 B)1253 C) 53 D)124

14. Sinfda 11112 ta qiz bolalar va 11002 ta o’g’il bolalar bor. Sinfda jami nechta bola bor.
A) 27 B)25 C)23 D)26

15. Bo’linmani hisoblang. 10110111010012 :11100112 (an- n lik sanoq sistemasida berilgan son)

A) 1100112 B) 110112 C) 110012 D) 1101112

16. 21x+24x=100x x ni toping (an- n lik sanoq sistemasidagi son)



A) 6 B)8 C)5 D)16

17. 10110111010012:11100112=X2 x ni toping? (an- n lik sanoq sistemasidagi son)

A)110012 B)111012 C)1100112 D)1111112

18.


15. , bo’lsa, ni hisoblang.

A)aniqlab bo’lmaydi B)10 C)2 D)9

16. bo’lsa,

A)aniqlab bo’lmaydi B)1 C) 2 D)3

17. Birlik va o’nlik raqamlari orasiga nol raqamini qo’yganda qiymati 9 marta kattalashadigan natural sonlarni toping.

A)36 B)45 C)63 D)72

18. Hisoblang:

A) -46 B) -48 C) -50 D) -52

19. Yig’indini hisoblang.

A) -75 B) -80 C) -72 D) -50

20. Yig’indini hisoblang.

n –(n+k) + 2n -(2n+k) + 3n –(3n +k)+…+ mn - (mn +k)



  1. –mk B)-nk C) –(m-1)k D)-(n-1)k

21.

B yig’indi A yig’indidan necha marta kata?



A) 12 B) 3 C) 4 D) 6

22. . va bo’lsa, b-c

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4



23. va ikkita to’rt xonali son berilgan.Agar bo’lsa, ni toping.

A) 3 B) 4 C)5 D) 6 E) 7

24. 1000027 sonining tub bo’luvchilari yig’indisini toping.

A) 181 B) 202 C)157 D)119

25. soni 8 va 9 ga bo’linsa raqamlari yig’indisini toping.

A) 6 B) 7 C)8 D)4

26. Agar to’rt xonali son to’rt xonali sondan 3martakattabo’lsa, a raqamnitoping.

A) 8 B)5 C)7 D)6

27. Agar to’rt xonali son to’rt xonali sondan 3 martakattabo’lsa, b raqamni toping.

A) 8 B)5 C)7 D)6

28. Agar to’rt xonali son to’rt xonali sondan 3 martakattabo’lsa, c raqamnitoping.

A) 8 B)5 C)7 D)6

29. Ikki xonali sonni uning raqamlari yig’indisiga bo’lganda natijaning eng kichik qiymati nechaga teng bo’ladi?

A)1 B)2 C)1,5 D)1,9

30. Ikki xonali sonni uning raqamlari yig’indisiga bo’lganda natijaning eng katta qiymati nechaga teng bo’ladi?

A)12 B)9 C)8 D)10

31. Ko’paytmani hisoblang.

10110001100000001……………1000………1 har bir ko’paytuvchidagi birlar orasidagi nollar soni 2n-1 qonuniyat bo’yicha joylashgan.



A) B) C) D)

32. Agar uch xonali N natural son o’zining raqamlari yig’indisidan 11 marta katta bo’lsa, bu sonning o’nlar xonasida turgan raqamini aniqlang.

A) 1 B)8 C)0 D)9

33. Agar uch xonali N natural son o’zining raqamlari yig’indisidan 11 marta katta bo’lsa, bu sonning yuzlar xonasida turgan raqamini aniqlang.

A) 1 B)8 C)0 D)9

34. Agar uch xonali N natural son o’zining raqamlari yig’indisidan 11 marta katta bo’lsa, bu sonning birlar xonasida turgan raqamini aniqlang.

A) 1 B)8 C)0 D)9

35. Doskada N natural son yozilgan bo’lib, Abror bu sonning raqamlari ko’paytmasini hisobladi. Natijada M son hosil bo’ldi. Keyin M sonining raqamlari ko’paytmasini hisoblaganda 1001 soni hosil bo’ldi. Abror bu arifmetik amallarni to’g’ri bajarganmi?

A) to’g’ri bajardi B) noto’g’ri bajardi C) N sonining toq va juftligiga bog’liq D) aniqlab bo’lmaydi

36. Agar A soni 30 ta 1 raqami va bir nechta nol raqamidan iborat bo’lsa, bu son to’la kvadrat bo’la oladi.

A) bo’la olmaydi B) bo’la oladi C) 1 va 0 raqamlarining joylashuviga bog’liq D) aniqlab bo’lmaydi

37. (a va b raqamlar) to’rt xonali son x sonining kvadrati bo’lsa, bu x sonining raqamlarini yig’indisini toping.

A) 15 B)14 C)16 D)13

38. (a va b raqamlar) to’rt xonali son qandaydir biror sonning kvadrati bo’lsa, a+b yig’indini toping.

A) 11 B)12 C)16 D)8

39. 34353637383940…848586 sonning raqamlar yig’indisini toping.

A) 490 B) 496 C) 534 D) 492

40. Ushbu 252627…..333435 sonning raqamlari yig’indisini toping.

A) 73 B) 70 C) 78 D) 90 E) 80

41. bu natural son qandaydir natural sonning kvadrati bo’lishini ko’rsating.

42. bu natural son qandaydir

natural sonning kvadrati bo’lishini ko’rsating.

43. bu natural son qandaydir natural sonning kvadrati bo’lishini ko’rsating.

44. Yig’indini hisoblang.

1+2-3-4+5+6-7-8+…..-1992+1993

A)1 B)1993 C)0 D)-1

45. sonining raqamlari yig’indisini toping.

A)2018 B)36324 C)18162 D)1

46. sonining raqamlari yig’indisini

toping.


A)2017 B)36306 C)18153 D)1

47. Shunday ikkita ikki xonali son tanlanganki, qolgan barcha ikki xonali sonlar yig’indisi tanlangan ikkita sonning biridan 50 marta katta bo’lsa, bu tanlangan sonlardan eng kattasini toping.

A) 95 B)60 C) 55 D)75

48. Shunday ikkita ikki xonali son tanlanganki, qolgan barcha ikki xonali sonlar yig’indisi tanlangan ikkita sonning biridan 50 marta katta bo’lsa, bu tanlangan sonlardan eng kichigini toping.

A) 95 B)60 C) 55 D)75

49. Agar a+b+c=0 bo’lsa ab+bc+ac ning ishorasini aniqlang. (a)

A) musbat son B)manfiy son C) o ga teng D)bir tomonlama aniqlanmaydi

50. a=19931991 x19911993 b=19923984 sonlarni taqqoslang.



A)a

51. a=20152017 x20172015 b=20164032 sonlarni taqqoslang.



A) a

52. a=5100-3100-4100 ning ishorasini aniqlang.



A) musbat B) manfiy C) 0 ga teng D) aniqlab bo’lmaydi.

53. Quyidagi yig’ndini hisoblang. 1!1+2!2+3!3+………….+2017!2017 (bunda n!=1234…….n)



A)2018!-1 B)2017!+1 C)2016!+2016 D)2018!-2017

54. Quyidagi yig’ndini hisoblang. 1!1+2!2+3!3+………….+2016!2016 (bunda n!=1234…….n)

A)2018!-1 B)2017!-1 C)2016!+2016 D)2018!-2017

55. S(N) – N natural sonining raqamlar yig’indisi va N + S(N) = 1999 shartni qanoatlantiruvchi N natural sonining birlar xonasidagi raqamni toping.

A) 1 B)9 C)7 D)6

56. Yig’indini hisoblang.

1-2+3-4+…..+(-1)20192018

A)-2018 B)-1009 C)1009 D)0

57. Yig’indini hisoblang.

1-2+3-4+…..+(-1)20202019

A)-2019 B)-1010 C)1010 D)0

58. S = 12 -22 +32 -42 +…+(-1)2019 20182 yig’indini hisoblang.

59. S = 12 -22 +32 -42 +…+(-1)2020 20192 yig’indini hisoblang.

60. Agar E(n) n natural sonining juft raqamlari yig’indisi bo’lsa, E(1)+E(2)+E(3)+E(4)+……+E(100) yig’indini hisoblang.

A)200 B)360 C)400 D)900

61. (-1)n+1n (ya’ni 1,-2,3,-4….) qonuniyat bilan harakatlanadigan ketma-ketlikning 200 ta hadining yig’indisini toping.

A)-100 B)-200 C)100 D)0

62. Agar 7 ta butun sonning yig’indisi -1 ga teng bo’lsa, bu sonlarning eng ko’pi bilan nechtasi 13 dan katta bo’la oladi?

A)5 B)4 C)7 D)6

63. 22018 52020 sonining raqamlari yig’indisini toping.

A)2 B)4 C)7 D) cheksiz kattalikka ega

64. Agar x+y va 4x+y musbat bo’lsa, 8x+5y ifodaning ishorasini aniqlang.



A) musbat son B)manfiy son C) o ga teng D)bir tomonlama aniqlanmaydi

65. Agar x+y va 4x+y musbat bo’lsa, 2x+5y ifodaning ishorasini aniqlang.

A) musbat son B)manfiy son C) o ga teng D)bir tomonlama aniqlanmaydi

66. 2019 ta son berilgan bo’lib, ularning har biri 1 yoki -1 ga teng. Bu sonlarni shunday 2 ta guruhga ajratish kerakki har bir guruh ichida kirgan sonlar yig’indisi teng bo’lishi kerak. Buning imkoni bormi?

67. 2007 soni bir nechta natural sonlarning yig’indisi shaklida yozildi. Bu yozilgan yig’indidagi barcha natural sonlarning ko’paytmasi ham 2007 ga teng bo’lishi mumkin? Javobingizni izohlang.

68. mn(m-n) = 2007 shartni qanoatlantiruvchi m va n natural sonlar mavjudmi?

69. x, y va k har xil raqamlardan tuzilgan 6 ta uch xonali sonlarning yig’indisi 5328 ga teng bo’lsa, bu tuzilgan uchxonali sonlardan eng kattasini aniqlang. (x,y va k raqamlar, tuzilgan uch xonali sonlarda ikki marta qatnashmaydi)

70. x, y va k har xil raqamlardan tuzilgan 6 ta uch xonali sonlarning yig’indisi 5328 ga teng bo’lsa, bu tuzilgan uchxonali sonlardan eng kichigini aniqlang. (x,y va k raqamlar, tuzilgan uch xonali sonlarda ikki marta qatnashmaydi)

71. 3 728 954 106 sonidan shunday uchta raqamni o’chiringki o’rni o’zgarmagan holatda qolgan 7 ta raqam eng kichik sonni hosil qilsin.

72. 1,2 va 3 raqamlaridan tuzilgan 6 ta uch xonali sonning yig’indisini toping. (1,2 va 3 raqamlar, tuzilgan uch xonali sonlarda ikki marta qatnashmaydi)

73. Ikki xonali son bilan uning raqamlari yig’indisining ayirmasini o’nliklar xonasidagi raqamga bo’lganda natija 9 ga teng bo’lishini misollarda sinab ko’ring. Yuqoridagi tasdiqni isbotlashga harakat qilib ko’ring.

74. 20 007 425 sonidan shunday beshta raqamni o’chiringki o’rni o’zgarmagan holatda qolgan 3 ta raqam eng katta sonni hosil qilsin.

75. 101111 111 – 101 101111 ayirmani hisoblang.

76. Raqamlari yig’indisi 100 ga teng bo’lgan eng kichik natural son mavjud bo’lsa, bu son necha xonali son?

77. Raqamlari yig’indisi 100 ga teng bo’lgan eng kichik natural son mavjud bo’lsa, bu sonning yuz milliardlar xonasida turgan raqamni aniqlang.

78. Raqamlari yig’indisi 100 ga teng bo’lgan eng kichik natural son mavjud bo’lsa, bu sonning milliardlar xonasida turgan raqamni aniqlang.

79. Agar ikki xonali sonning orasida nol raqami yozilsa, hosil bo’lgan uch xonali son ikki xonali sondan 9 marta katta bo’ladi. Bu ikki xonali sonni toping.

80. 1 000 000 sonini xonasida nol raqami qatnashmagan ikkita natural son ko’paytmasi shaklida yozish mumkinmi? Javobingizni izohlang.

81. 12345678910111213…….5657585960 sonidan shunday yuzta raqamni o’chiringki o’rni o’zgarmagan holatda qolgan raqamlar eng katta sonni hosil qilsin.

82. 4000 538 sonidan shunday beshta raqamni o’chiringki o’rni o’zgarmagan holatda qolgan 2 ta raqam eng katta sonni hosil qilsin.

83. 101101999 – 999 999101 ayirmani hisoblang.

84. Agar m, n, k va p natural sonlar uchun m > n, p > k va k = m shartlar o’rinli bo’lsa, p va n sonlarni taqqoslang.

85. Har qanday toq natural sonni ikkita ketma-ket kelgan natural sonlarning kvadratlari ayirmasi shaklda yozish mumkinmi? Javobingiz izohlang.

86. Har bir marsliklarda 3 ta qo’l bor. Agar 13 ta marsliklar qo’l ushlashsa, ushlanmay qolgan qo’l qoladimi? Javobingizni izohlang.

87. Har bir marsliklarda 3 ta qo’l bor. Agar 16 ta marsliklar qo’l ushlashsa, ushlanmay qolgan qo’l qoladimi? Javobingizni izohlang.

88. Sarvar doskada 1,2,3……….2019 natural sonlarni yozib chiqdi. Yozib chiqilgan natural sonlardan ixtiyoriy ikkitasini belgilab, bu sonlar o’rniga ularning ayirmasini yozib chiqdi. Bu amalni bir necha marta takrorlaganda doskada nol soni hosil bo’ldi. Sarvar bu amallarni doim to’g’ri bajarganmi?

89. Sarvar doskada 1,2,3……….2007 natural sonlarni yozib chiqdi. Yozib chiqilgan natural sonlardan ixtiyoriy ikkitasini belgilab, bu sonlar o’rniga ularning ayirmasini yozib chiqdi. Bu amalni bir necha marta takrorlaganda doskada nol soni hosil bo’ldi. Sarvar bu amallarni doim to’g’ri bajarganmi?

90. 79 ta kitob 13 ta kitob javonida joylashtirildi. Hech bo’lmaganda bitta javonda joylashtirilgan kitoblar soni toq bo’lishi mumkinmi? Javobingizni izohlang.

91. Agar son o’zining bo’luvchilari yig’indisiga teng bo’lsa (shu sonning o’zidan tashqari), bu sonni mukammal son deb nomlaymiz. Ikki xonali mukammal sonni aniqlang. ( misol uchun 6 = 1+2+3)

92. Yig’indisi va ko’paytmasi toq son bo’lgan to’rtta natural son mavjudmi? Javobingizni izohlang.

93. Bir mamlakatda 27 ta viloyat bo’lib, bu viloyatlatlarning hokimlari ixtiyoriy ravishda 2 ta hokimga bayram tabrigini yuborishdi. Bu har bir hokimning qabul qilgan bayram tabriklari soni toq son bo’lishi mumkinmi? Javobingizni izohlang.

94. Agar a va b toq sonlar bo’lsa, a2+b+1 soni…….

95. . a soni x soniga qoldiqsiz bo’linadi. (a+b+c) sonini x soniga bo’lganda qoldiq r bo’lsa, 2(b+c) sonini x soniga bo’lgandagi qoldiqni aniqlang.

96. Qoldiqli bo’lishda qanday shart bajarilganda, a sonini b va b+1 sonlariga bo’lganda qoldiq bir xil bo’ladi?

97. Qoldiqli bo’lishda qanday shart bajarilganda, a sonini b va b+1 sonlariga bo’lganda to’liqsiz bo’linma bir xil bo’ladi?

98.


2 -

Download 0.76 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   72




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
guruh talabasi
samarqand davlat
toshkent axborot
nomidagi samarqand
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
xorazmiy nomidagi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
Alisher navoiy
Toshkent davlat
tashkil etish
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
maxsus ta'lim
tibbiyot akademiyasi
bilan ishlash
o’rta ta’lim
ta'lim vazirligi
махсус таълим
fanlar fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
umumiy o’rta
Referat mavzu
fanining predmeti
haqida umumiy
Navoiy davlat
universiteti fizika
fizika matematika
Buxoro davlat
malakasini oshirish
Samarqand davlat
tabiiy fanlar