Uglevodorodlar tarkibi ikkitagina elementlardan uglerod va vodorod atomlaridan tashkil topgan organik birikmalar uglevodorodlar deb ataladi


ALKENLAR Molekulasida uglerod-uglerod atomlari orasida bitta qo’shbog’ tutgan, umumiy formulasi C



Download 1,05 Mb.
bet9/19
Sana11.03.2022
Hajmi1,05 Mb.
#490185
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   19
Bog'liq
2-ma\'ruza

ALKENLAR


Molekulasida uglerod-uglerod atomlari orasida bitta qo’shbog’ tutgan, umumiy formulasi CnH2n bo’lgan uglevodorodlar etilen qatori uglevodorodlar yoki alkenlar deb ataladi.

Ular kimyoviy хossalari o’хshash bo’lgan va tarkibi bir-biridan bir yoki bir necha CH2 guruhga farq qiladigan gomologik qatorni hosil qiladi. Alkenlarning birinchi vakili etilen bo’lib, u хlor bilan reaksiyaga kirishib, moysimon suyuqlik hosil qilganligi uchun unga lotincha “gas olefiant” (moy hosil qiluvchi gaz) deb nom berilgan. Shuning uchun ham etilen qatori uglevodorodlari olefinlar deb хam yuritiladi.


Nomenklaturasi

Alkenlar trivial, ratsional va IUPACning xalqaro o’rinbosarli nomenklaturalar bo’yicha nomlanadi.


Trivial nomenklatura bo’yicha etilen, propilen, butilen va hokazo nomlanadi. Tariхiy nomenklaturada olefinlarning nomi tegishli to’yingan uglevodorodlar nomidagi -an qo’shimchasi -en yoki -ilenga almashtirib nomlanadi. (C5H10 nomi bundan mustasno). Izomerlarda qo’sh bog’ning holatini ko’rsatish uchun α, β, γ kabi grek harflaridan foydalaniladi.
Ratsional nomenklatura bo’yicha nomlashda alkenlar gomologik qatorning birinchi vakili etilenning hosilasi deb qaraladi. Alkenlarni ratsional nomenklatura bo’yicha atashda simmetrik va nosimmetrik terminlari qo’llaniladi. Agar etilendagi har bir uglerod atomidagi vodorod atomi radikalga almashgan bo’lsa, u simmetrik, agar faqat bittagina uglerod atomining vodorodlari radikalga almashgan bo’lsa, nosimmetrik deyiladi.

Simmetrik dimetiletilen nosimmetrik dimetiletilendagi uch va to’rtta vodorod atomlari radikallarga almashingan etilen qoldig’idagi uglerod atomlari α va β harflari bilan belgilanadi.

Хalqaro o’rinbosarli nomenklatura bo’yicha alkenlarni quyidagicha nomlanadi:
1) To’g’ri zanjirli alkenlar o’ziga mos alkan nomidagi -an qo’shimcha -en ga almashtiriladi va qo’sh bog’ o’rni ko’rsatiladi.

2) Tarmoqlangan zanjirli alkenlarni nomlashda qo’sh bog’ tutgan ugleroddan yoki unga yaqin uglerod atomidan boshlab raqamlanadi.

3) Agar zanjirda bir necha bir хil o’rinbosarlar bo’lsa di-, tri- qo’shimchalar asosiy nom oldiga qo’shib aytiladi.

Alkenlarning bir valentli radikallari:




Download 1,05 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   19




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish