1-bosqich. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yuzasidan iltimosnoma qo‘zg‘atish haqida qaror chiqarish. Bu bosqichda JPK 243-moddasiga muvofiq qonunda nazarda tutilgan holatlar mavjud bo‘lganda va surishtiruv yoki dastlabki tergov davomida qamoqqa olish yoki uy qamog‘i tarzidagi ehtiyot chorasi tanlanganda prokuror, shuningdek prokurorning roziligi bilan surishtiruvchi yoki tergovchi qamoqqa olish yoki uy qamog‘i tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash to‘g‘risida iltimosnoma qo‘zg‘atish haqida qaror chiqaradi.
Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash haqidagi iltimosnoma qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi qarorda, shaxs gumon qilinayotgan yoki ayblanayotgan jinoyat, uning tavsifi, gumon qilinuvchi, ayblanuvchini qamoqqa olish zaruratini tasdiqlovchi asoslar, shuningdek shaxsga nisbatan boshqa turdagi ehtiyot chorasini qo‘llash maqsadga muvofiq emasligi haqidagi xulosalar bayon etilishi lozim. Qarorga iltimosnomani asoslantiruvchi zarur materiallar (jumladan, jinoyat ishi qo‘zg‘atish, jinoyat ishida gumon qilinuvchi, ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilish to‘g‘risidagi qarorlar, Jinoyat-protsessual kodeksi 221-, va 225-moddalari asosida tuzilgan ushlab turish bayonnomasi, gumon qilinuvchi, ayblanuvchining shaxsiga oid ma’lumotlarga doir hujjatlar, himoyachining orderi yoxud himoyachidan voz kechish haqidagi bayonnoma va boshqa hujjatlarning nusxalari) ilova qilinadi. Zarurat bo‘lganda, sudga mazkur hujjatlarning asli taqdim qilinishi mumkin. Iltimosnoma va materiallar sudga ushlab turish muddati tugashidan kamida sakkiz soat oldin taqdim qilinadi.
Qonunda belgilangan ushlab turish yoki qamoqda saqlab turish muddati o‘tgandan so‘ng sudga taqdim etilgan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnoma sud tomonidan ko‘rib chiqilmaydi. Bunday hollarda, ushlab turilgan yoki qamoqda saqlanayotgan shaxsni ozod qilish masalasi Jinoyat-protsessual kodeksi 234-moddasi va 240-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq hal etiladi. Shu bilan birga, bunday iltimosnoma sudga qonunda belgilangan muddat o‘tgandan so‘ng, biroq ushlab turish yoki qamoqda saqlab turish muddati o‘tgunga qadar taqdim qilingan taqdirda, sud tomonidan uni ko‘rib chiqish uchun qabul qilish rad etilishiga yo‘l qo‘yilmaydi. Qonun buzilishiga yo‘l qo‘ygan mansabdor shaxsga nisbatan esa sud xususiy ajrim chiqaradi.
2-bosqich. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi iltimosnomani sudda ko‘rib chiqish. Yuqorida tilga olingan iltimosnoma qonunga ko‘ra, jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudining, okrug, hududiy harbiy sudning sudyasi tomonidan yakka tartibda ko‘rib chiqiladi.
Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash masalasini hal etishi lozim bo‘lgan sudya tortishuv protsessi qoidalariga rioya etadi.
Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi iltimosnoma material kelib tushgan paytdan e’tiboran sakkiz soat ichida, lekin Jinoyat-protsessual kodeksi 226-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan ushlab turish muddati oxiridan kechiktirmay ko‘rib chiqiladi. Ushlab turish tariqasidagi protsessual majburlov chorasi qo‘llanilmagan ayblanuvchiga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash haqidagi iltimosnoma ham sakkiz soat ichida ko‘rib chiqilishi lozim. Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi iltimosnoma prokuror, gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi, himoyachi (agar u ishda qatnashayotgan bo‘lsa) ishtirokida ko‘rib chiqiladi. Gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchining qonuniy vakili va tergovchining bu jarayonda ishtirok etish huquqi qonunda belgilab qo‘yilgan. Bu bilan esa, qamoqqa olish ehtiyot chorasini qo‘llash masalasida sudga taqdim etilgan dalillarni tomonlarning tortishuvi prinsipi asosida tekshirib, qonuniy qaror qabul qilishga zamin yaratildi. Zarur bo‘lgan hollarda sud tomonidan surishtiruvchi, tergovchi sudga chaqirilishi mumkin.
Jinoyat-protsessual kodeksi 20 va 51-moddalarida nazarda tutilgan hollarda sud majlisida tarjimon va himoyachining ishtiroki ta’minlanishi shart. Iltimosnomani boshqa shaxslarning ishtirok etishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
Sud qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi iltimosnomani ko‘rish joyi, sanasi va vaqtini belgilaydi hamda bu haqda iltimosnoma kiritgan prokurorni xabardor qiladi. Prokuror yoki uning topshirig‘iga ko‘ra tergovchi sud majlisi ishtirokchilarining, shu jumladan, gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchining sudga kelishlarini ta’minlaydi. Sud majlisining joyi, sanasi va vaqti haqida lozim darajada xabardor qilingan shaxslarning (ayblanuvchi va tarjimon bundan mustasno), sud majlisiga kelmaganligi qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi iltimosnomani ko‘rish uchun monelik qilmaydi.
Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi iltimosnomani ayblanuvchining ishtirokisiz ko‘rishga, faqat unga nisbatan qidiruv e’lon qilingan holdagina yo‘l qo‘yiladi.
Ayblanuvchi ishtirokisiz ehtiyot chorasi sifatida qamoqqa olishni qo‘llash masalasi hal etilayotgan vaqtda sud majlisida advokatning ishtirok etishi shartligi, ayblanuvchi topilgandan keyin qamoqqa olish masalasini uning ishtirokida qaytadan ko‘rib chiqish lozim.
Qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlab turish muddatini uzaytirish to‘g‘risidagi masala sudning binosida, yopiq sud majlisida har bir gumon qilinuvchi, ayblanuvchiga nisbatan alohida ko‘rilib, majlis sudya tomonidan qanday iltimosnoma ko‘rib chiqilishini e’lon qilishdan boshlanadi. Iltimosnomani ko‘rib chiqish prokuror ma’ruzasi bilan boshlanib, u qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini qo‘llash yoki qamoqda saqlash muddatini uzaytirish zaruratini asoslab beradi. So‘ngra gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi, uning himoyachisi, qonuniy vakili, shuningdek tergovchi (agar u majlisda hozir bo‘lsa) eshitiladi, taqdim etilgan materiallar tekshiriladi. So‘ngra sudya ajrim chiqarish uchun alohida xonaga kiradi.
Do'stlaringiz bilan baham: |