2. Normal kesim usuli. Umumiy vaziyatdagi prizmaning sirtini tekislikka yoyishda ular qirralarining haqiqiy uzunliklariga perpendikulyar tekislik o’tkaziladi. Shunda hosil bo’lgan kesim normal kesim deyiladi. Shu kesimning haqiqiy kattaligining tomonlari bitta chiziqqa yoyiladi va undagi qirralar nuqtalaridan ushbu chiziqqa perpendikulyar chiziqlar o’tkaziladi. Shu perpendikulyar chiziqlarga normal tekislikdan prizmaning ustki va ostki qismlari mos ravishda o’lchab qo’yiladi hamda prizmaning asoslari qo’shib chiziladi.
Misol. Umumiy vaziyatdagi prizmaning yon yoqlari tekislikka yoyilsin va asoslari yoyilmada qo’shib tasvirlansin (4.5.2- chizma, a).
4.5.2- chizma
Yechish. 1. Prizmaning yon qirralari umumiy vaziyatda bo’lgani uchun, oldin qirralarining, ya’ni H dagi tasvirini V ga nisbatan parallel vaziyatga keltirib olinadi. Shunda prizmaning yon qirralari o’zining haqiqiy kattaliklarida tasvirlanadi.
Buning uchun proyeksiyalar tekisliklarini almashtirish usulidan foydalanildi.
Prizmaning hosil qilingan haqiqiy uzunligidagi qirralariga perpendikulyar qilib proyeksiyalovchi normal tekislik izi Sv o’tkaziladi va uning prizma bilan kesishish chizig’i aniqlanadi hamda kesim yuzasining haqiqiy kattaligi topiladi.
Kesim yuzasining haqiqiy kattaligi Al1 Bl1 Cl1 El1 ning tomonlari chizmaning bo’sh joyiga bitta to’g’ri chiziq ko’rinishida yoyiladi. Yoyilmadagi A, B, C, E, A nuqtalardan ushbu A – A chiziqqa perpendikulyar qilib chiziqlar chiziladi va ularga normal tekislikdan yuqoridagi va ostidagi prizma qismlari mos ravishda o’lchab qo’yiladi. Masalan, yoyilmadagi B nuqtadan prizmaning asosi tomondagi Bll1 3ll1 qismi, ustki asosi tomondagi Bll1 4ll1 qismlari o’lchab qo’yiladi.
Xuddi shu tartibda prizmaning qolgan qirralari yoyilmaga olib o’tiladi.
4.5.1- chizma, b dagidek prizmaning yoyilmasi taxt qilinadi. Bu yerda prizmaning asoslari piramidaning asoslari kabi qo’shib chiziladi. Piramida, prizma kabi ko’pyoqliklarning yoyilmalarida qirralarning o’rnilari ingichka ikki nuqtali shtrix chiziqda chiziladi. Yoyilma konturi asosiy yo’g’on kontur chiziqda tasvirlanadi.
Zavod, fabrika va boshqa sexlarda chang yoki tutun yoki ifloslangan havoni tashqariga chiqarib yuborish uchun yupqa (tunuka) materialdan yasaladigan turli ko’rinishdagi zontlardan foydalaniladi. Zontlarning bir qismi tekis sirt, boshqa bir qismi egri sirt bo’lishi mumkin. Bunday zontlarni yasashdan oldin ularning texnik yoyilmalari bajarib olinadi.
Misol. Ko’ndalang kesimi to’g’ri to’rtburchak shaklidan aylana shakliga o’zgaradigan zontning yoyilmasi yasalsin (4.5.3- chizma, a).
Yechish. 1. Zont o’zining simmetrik o’qiga nisbatan bir xil, ya’ni simmetrik bo’lganligi uchun uning konus sirtlarida bir nechta yasovchilar bor deb qaraladi. Konus yasovchilarning haqiqiy uzunliklari aylantirish usulida aniqlanadi.
Chizmaning bo’sh joyiga gorizontal qilib A1 chiziqning haqiqiy uzunligi All 1ll1 da chiziladi. A1 ning haqiqiy uzunligini aniqlash uchun H da Al 1l yoy chiziladi va 1l1 hamda 1ll1 topiladi. All va 1ll1 o’zaro tutashtiriladi. Yoyilmada 1 nuqtadan ikki tomonlama konus qismlari yoyib chiqiladi. Buning uchun avval A nuqtadan A1 ga perpendikulyar chiziq o’tkaziladi va unga Al Pl va Al Sl lar o’lchab qo’yiladi.
S uchli konusni yoyish uchun yoyilmada 1 nuqtadan 1l 2l radiusda, S nuqtadan Sll 2ll1 radiusda yoylar chizilib, ular o’zaro kesishtiriladi. Natijada 2 nuqta topiladi. Shu tartibda, ya’ni 2 dan 2l 3l radiusda, S nuqtadan Sll 3ll1 radiusda yoylar chizilishi orqali 3 nuqta, 3 nuqtadan 3l 4l radiusda, S dan Sll 4ll1 radiusda chizilgan yoylar natijasida 3 va 4 nuqtalar hosil bo’ladi.
S nuqtadan Sl Tl radiusda chizilgan yoy bilan 4 nuqtadan 4ll1 Tll radiusda chizilgan yoylar kesishib, T nuqtani aniqlaydi, S va T nuqtalar tutashtirilsa, yoyilmada S4T yoq hosil bo’ladi.
Zontning boshqa yoqlari va konusning yoyilmalari yuqorida bayon etilgan usulda bajariladi. Natijada zontning to’liq yoyilmasi hosil bo’ladi (4.5.3- chizma, b).
Do'stlaringiz bilan baham: |