Oksidlanish – qaytarilish reaksiyalari



Download 0,51 Mb.
bet1/6
Sana15.04.2022
Hajmi0,51 Mb.
#552798
  1   2   3   4   5   6
Bog'liq
oksidlanish
WorthFollowing, Siyosiy institutlar tizimida ommaviy axborot vositalarining o`rn, 2 5244554753777601167, Банк ҳисоби УМК 2021.docx, Банк ҳисоби УМК 2021.docx, labaratoriya 2, Jiyanova Ozoda Ergashevna referat, STIR-612874639

Oksidlanish – qaytarilish reaksiyalari.

Reaksiyaga kirishayotgan moddalar tarkibidagi atomlarning oksidlanish darajalari o’zgarishi yoki o’zgarmasligiga qarab barcha reaksiyalarni ikki turga bo’lish mumkin:





Oksidlanish darajasi o’zgarishi bilan boradigan reaksiyalar oksidlanish–qaytarilish reaksiyalari deyiladi.


Oksidlanish darajasi – ayni birikma butunlay ionli tuzilishga ega deb tasavvur qilinganda, birikma tarkibidagi atomlarning olgan yoki bergan elektronlar sonini bildiruvchi shartli zaryadli qiymati. Uning zaryad ishorasi elementning elektromanfiylik qiymatiga bog’liq bo’lib, agar elementning elektromanfiylik qiymati yuqori bo’lsa ayni birikmada u elektron biriktirib olib manfiy oksidlanish darajasini namoyon qiladi. Agar elementning elektromanfiylik qiymati quyi bo’lsa ayni birikmada u elektron berib musbat oksidlanish darajasini namoyon qiladi.

Agar element: 1 ta elektron olsa –1, bersa +1


2 ta elektron olsa –2, bersa +2
3 ta elektron olsa –3, bersa +3 oksidlanish darajasini namoyon qiladi.
Elementning birikmadagi oksidlanish darajasini aniqlashda asosan quyidagilarga e’tibor berish lozim:



1

Oddiy moddalarning oksidlanish darajasi 0 ga teng

2

Metallar doimo musbat oksidlanish darajasiga ega

3

Ishqoriy metallar va kumush doimo +1 oksidlanish darajasini namoyon qiladi.

4

Ishqoriy–yer metallari doimo +2 oksidlanish darajasini namoyon qiladi.

5

Alyuminiy doimo +3 oksidlanish darajasini namoyon qiladi.

6

Ftor faqat –1 oksidlanish darajasini namoyon qiladi.

7

Qolgan metalmaslar ham manfiy, ham musbat oksidlanish darajasini namoyon qiladi.

8

Vodorod metallar bilan hosil qilgan birikmalari metal gidrid (MeHx) larda –1, qolgan barcha birikmalarida +1 oksidlanish darajasini namoyon qiladi.

9

Kislorod peroksidlarda –1, ftor bilan hosil qilgan birikmasida +2, qolgan birikmalarda esa –2 oksidlanish darajasini namoyon qiladi.

10

Elementning eng yuqori oksidlanish darajasi davriy sistemadagi joylashgan guruh raqamiga teng.
( Cu va Au metallari bundan mustasno: Cu +2, Au +3 )

11

Elementning eng quyi oksidlanish darajasi 8 dan davriy sistemadagi joylashgan guruh raqami ayirmasiga teng.

12

Har qanday birikma tarkibidagi elementlarning oksidlanish darajalari yig’indisi 0 ga teng bo’ladi.

Ko’pincha elementlarning oksidlanish darajalari shu elementning valentlik qiymatiga teng bo’ladi. Valentligi o’zgaruvchan elementlarning oksidlanish darajalari ham o’zgaruvchan bo’ladi. Lekin, valentlik va oksidlanish darajasi tushunchalari bir xil tushuncha emas. Bu tushunchalarni o’zaro aralashtirib yubormaslik lozim. Quyidagi jadvalda valentlik va oksidlanish darajasining asosiy farqlari keltirilgan:





No

Oksidlanish darajasi

Valentlik

1

Oksidlanish darajasi 0 ga teng bo’la oladi.

Valentlik 0 ga teng bo’lmaydi.

2

– yoki + ishoraga ega

Ishoraga ega emas

3

Kasr sonli qiymatlarni ham qabul qiladi

Qiymatlari faqat butun sonlardan iborat

4

Elementning birikmadagi olgan yoki bergan elektronlar soniga teng

Elementning birikmada hosil qilgan kimyoviy bog’lari soniga teng.

Hamma birikmalarda ham oksidlanish darajasi va valentlik qiymatlari teng bo’lmaydi. Masalan:





Birikima

Atom

Oks.dar.

Valentlik

Birikima

Atom

Oks.dar

Valentlik

CO

C

+2

III

H2O2

O

-1

II

HNO3

N

+5,

IV

NH4+

N

-3

IV

Bu holat ko’pincha organik birikmalarda yaqqolroq namoyon bo’ladi. Ma’lumki uglerod atomi barcha organik birikmalarda IV valentlikni namoyon qiladi, lekin, oksidlanish darajalari turlicha bo’ladi (-4, -3, -2, -1, 0, +1, +2, +3, +4). Masalan:





Birikima

Oks.dar.

Birikima

Oks.dar.

Birikima

Oks.dar.

CH4

-4

C2H2

-1

HCOOH

+2

C2H6

-3

HCHO

0

R–COOH

+3

C2H4

-2

R–CHO

+1

CO2

+4

Bu birikmalarning barchasida uglerod IV valentlik.

Oksidlanish–qaytarilish reaksiyasi davomida element yoki ion elektron biriktirib olsa oksidlovchi hisoblanadi va ayni jarayonda oksidlovchi qaytariladi.


Oksidlanish–qaytarilish reaksiyasi davomida element yoki ion elektron bersa qaytaruvchi hisoblanadi va ayni jarayonda qaytaruvchi oksidlanadi.



Faqat oksidlovchilar.

– Ftor – F2
– Eng yuqori oksidlanish darajasiga ega atom tutgan birikmalar
– Elektroliz anodi

H2SO4, HNO3, KMnO4, CrO3, K2Cr2O7, PbO2, HClO4, Mn2O7, H2SeO4, SO3, K2CrO4

Ham oksidlovchi, ham qaytaruvchilar

Oraliq oksidlanish darajasiga ega atom tutgan birikmalar

H2SO3, HClO3, HNO2, CO, SO2

Qaytaruvchilar.

–Barcha metallar
–Eng quyi oksidlanish darajasiga ega atom tutgan birikmalar
–Elektroliz katodi

H2S, NH3, HCl, PH3, Metallar, HJ va yodidlar, HBr va bromidlar






Download 0,51 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
O’zbekiston respublikasi
guruh talabasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
таълим вазирлиги
махсус таълим
haqida tushuncha
O'zbekiston respublikasi
tashkil etish
toshkent davlat
vazirligi muhammad
saqlash vazirligi
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
respublikasi axborot
vazirligi toshkent
bilan ishlash
Toshkent davlat
uzbekistan coronavirus
sog'liqni saqlash
respublikasi sog'liqni
vazirligi koronavirus
koronavirus covid
coronavirus covid
risida sertifikat
qarshi emlanganlik
vaccination certificate
sertifikat ministry
covid vaccination
Ishdan maqsad
fanidan tayyorlagan
o’rta ta’lim
matematika fakulteti
haqida umumiy
fanidan mustaqil
moliya instituti
fanining predmeti
pedagogika universiteti
fanlar fakulteti
ta’limi vazirligi