Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti fizika-matematika fakulteti



Download 393.96 Kb.
Pdf ko'rish
bet18/31
Sana13.05.2020
Hajmi393.96 Kb.
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   31
9-ilova 

Tushunchalar  

Yer tipidagi 

sayyoralar 

Gigant  

sayyoralar 

Sayyoraning massasi 

 

 

O‘lchamlari (radiusi) 



 

 

O‘z o‘qi atrofida aylanish davri 



 

 

Yo‘ldoshlarining soni 



 

 

Zichligi 



 

 

Qattiq qobiq 



 

 

Qattiq qobiqning kimyoviy tarkibi 



 

 

Atmosferasi 



 

 

Kimyoviy tarkibi 



 

 

Atmosferaning o‘rtacha molekulyar 



massasi 

 

 



Quyosh sistemasidagi o‘rni 

 

 




19 

 

Quyoshdan uzoqligi 



 

 

Effektiv harorati 



 

 

Magnit maydonlari 



 

 



20 

 

Ma’ruza bayoni 

Quyosh  sistemasida  hozirgacha  bizga  ma’lum  bo‘lgan  8  ta  katta  sayyora 

mavjuddir. Ularning fizik xususiyatlariga qarab ikki guruhga bo‘lish mumkin. Yer 

guruhidagi sayyoralar va gigant sayyoralar. 

Yer  tipidagi  sayyoralar-Merkuriy,  Venera,  Yer  va  Mars  bo‘lib  gigant 

sayyoralardan  o‘zlarining o‘lchamlari, massasining kamligi, zichligining kattaligi, 

o‘z o‘qi atrofida sekin aylanishi, atmosferasining ancha siyrakligi, yo‘ldoshlarining  

bo‘lmasligi yoki kam bo‘lishi bilan farqlanadi. 

Hozirgi  vaqtda bu guruhidagi sayyoralarning tekshirish kompleks xarakterga 

ega  bo‘lib,  u  faqat  astronomlarnigina  emas,  shuningdek  boshqa  soxadagi 

mutaxassislar, geologlar, biofiziklar, topograflar, radioinjenerlar  va  boshqalarning 

diqqatini jalb etmoqda. Sayyoralarni o‘rganishda  ular Yerdagi sharoitda yaxshilab 

tajribadan o‘tkazilgan  va sayyoralar sirtining  va atmosferasining tuzilishi haqida 

ishonchli ma’lumotlar olish imkonini beradigan metodlardan foydalanadilar. 

Sayyoralarni  ichki  qatlamlarini  bevosita  o‘rganib  bo‘lmaydi.  Ularni  ichki 

tuzilishini  umuman  olganda  nazariy  yo‘l  bilan  tekshiriladi  va  nazariy  modellari 

tuziladi. Bu ishda Yerni ichki tuzilishini tekshirishdan olingan natijalarga tayaniladi. 

Yerni ichki tuzilishi ikki hil usul bilan o‘rganiladi. Geologik parmalash va seysmik 

to‘lqinlarni qayd qilish usullari. 

Hozirgi  paytgacha  geologik  parmalash  10  km  gacha  chuqurlikgacha  olib 

borilgan va 15 km gacha parmalash rejalashtirilgan. Geologik parmalash yo‘li bilan 

Yerni  yuza  qatlamining  tarkibi,  qanday  moddalardan  tuzilganligi,  unda  zichlikni 

temperatura va bosimni chuqurlik bo‘yicha o‘zgarishi aniqlanadi. Bunday ishlarni 

natijalariga ko‘ra Yerning yuza qatlami silikatlardan ya'ni kremniy, alyuminiy, temir 

va  ishqor  elementlarning  oksidlaridan  tuzilgan  va  o‘rta  qatlam  granit  qatlamidir. 

O‘rtacha zichlik 3.3 g/sm

3

 temperatura chuqurlik bo‘yicha ortib boradi: avvalo har 



100 mda 1

 C ga, keyinchalik 2.5



 C ga ortib boradi. 10 km chuqurlikda temperatura 

180



C.  Chuqurliklaridan  vodorod,  geliy,  azod,  metan  va  boshqa  uglevodorodlar 



gazlar va brom, yod va boshqa og‘ir atomlarga boy suv oqimlari kuzatiladi. 


Download 393.96 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   31




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
toshkent axborot
toshkent davlat
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
махсус таълим
bilan ishlash
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
umumiy o’rta
haqida umumiy
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
universiteti fizika
malakasini oshirish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
davlat sharqshunoslik
jizzax davlat