Namangan davlat universiteti ekologiya va tabiatni muhofaza qilish



Download 0.8 Mb.
Pdf ko'rish
bet24/77
Sana15.05.2021
Hajmi0.8 Mb.
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   77
Biosfera ekologiyasi 
Reja  
1. 
Biosfera xaqidagi  ta’limot 
2. 
Biosferada tirik  organizmlarning    tarqalishi   
3. 
Moddalarning  aylanma  harakati   
4. 
Kichik  biologik  va katta geologik 
Er  yuzidagi  tirik  organizmlar  tarqalgan,  ularning  doimiy  ta’siri  ostida 
bo’lgan  va  faoliyati mahsulotlari  egallagan qobiq biosfera(yunoncha «bios»-hayot, 
«sfera»-shar)  deb  yuritiladi.  Biosfera    yerning  qattiq  qobig’i-  litosferaning  ustki 
qismi(3  km  chuqurlikkacha),  havo  qobig’i  atmosferaning  quyi,  troposfera 
qismini(15  km  gacha)  va  suv  qobig’i-  gidrosferani(11  km  gacha)  o’z  ichiga 
oladi(5-ko’rgazma).   
Hayotning    yuqori  chegarasi  sayyorani  ulьtrabinafsha  nurlanishdan  ximoya 
qiladigan  «ozon  qatlami»  dan  o’tkaziladi  va  biosferaning  umumiy  ―qalinligi‖  33-
35 km deb belgilanadi.   
 «Biosfera»  terminini  dastlab  frantsuz  olimi  J.B.Lamark(1744-1829) 
ishlatgan.      Avstriyalik  geolog  olim  E.Zyuss  1875-yili  Yerning  alohida  qobiqlari-
geosferalarini  o’rganayotganida  hayot tarqalgan  qobiqni  «biosfera» deb ajratdi.  
Biosfera  xaqidagi  ta’limotning  asoschisi  rus  olimi,    akademik 
V.I.Vernadskiy(1863-1945)  hisoblanadi.  V.I.Vernadskiy  birinchi  bo’lib  Yer 
sayyorasi  evolyutsiyasida  tirik  organizmlarning  roli  va  ahamiyatini  ochib  bergan, 
biosferani biogeoximik  o’rganishni  boshlagan.  
Biosferaning  hosil  bo’lishida    abiotik,  biotik  va  noobiotik  bosqichlar 
ajratiladi.    Abiotik  bosqichda(4,5-3,5 mlrd. yil oldin) sayyorada hayotning vujudga 
kelishi  va  rivojlanishi  uchun  sharoitlar  yuzaga  kelgan.    Biotik  bosqichda(3,5  mlrd. 
yil  oldin)  dastlabki tirik  organizmlar  suv muhitida  paydo bo’lgan 
Arxey  va  Proterozoy  eralarida  hayot  sodda  ko’rinishda  bo’lgan  va  okean 
o’simliklarida  fotosintez  amalga  oshgan.  600  mln.  yil  ilgari,  Paleozoy  erasining 
Kembriy  davriga  kelib  okeanda  hayot  turlana  boshlaydi.  Keyinchalik,  hayot 
quruqlika  chiqadi, butun biosferani egallaydi  va gurkirab rivojlangan.   



Download 0.8 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   77




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
haqida tushuncha
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
samarqand davlat
ta’limi vazirligi
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
matematika fakulteti
navoiy nomidagi
vazirligi muhammad
nomidagi samarqand
bilan ishlash
Darsning maqsadi
fanining predmeti
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
Ўзбекистон республикаси
pedagogika universiteti
sinflar uchun
fanlar fakulteti
o’rta ta’lim
Toshkent axborot
Alisher navoiy
haqida umumiy
fizika matematika
Ishdan maqsad
moliya instituti
universiteti fizika
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
махсус таълим
respublikasi axborot
umumiy o’rta
pedagogika fakulteti
nazorat savollari