Namangan davlat universiteti ekologiya va tabiatni muhofaza qilish



Download 0.8 Mb.
Pdf ko'rish
bet24/77
Sana15.05.2021
Hajmi0.8 Mb.
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   77
Biosfera ekologiyasi 
Reja  
1. 
Biosfera xaqidagi  ta’limot 
2. 
Biosferada tirik  organizmlarning    tarqalishi   
3. 
Moddalarning  aylanma  harakati   
4. 
Kichik  biologik  va katta geologik 
Er  yuzidagi  tirik  organizmlar  tarqalgan,  ularning  doimiy  ta’siri  ostida 
bo’lgan  va  faoliyati mahsulotlari  egallagan qobiq biosfera(yunoncha «bios»-hayot, 
«sfera»-shar)  deb  yuritiladi.  Biosfera    yerning  qattiq  qobig’i-  litosferaning  ustki 
qismi(3  km  chuqurlikkacha),  havo  qobig’i  atmosferaning  quyi,  troposfera 
qismini(15  km  gacha)  va  suv  qobig’i-  gidrosferani(11  km  gacha)  o’z  ichiga 
oladi(5-ko’rgazma).   
Hayotning    yuqori  chegarasi  sayyorani  ulьtrabinafsha  nurlanishdan  ximoya 
qiladigan  «ozon  qatlami»  dan  o’tkaziladi  va  biosferaning  umumiy  ―qalinligi‖  33-
35 km deb belgilanadi.   
 «Biosfera»  terminini  dastlab  frantsuz  olimi  J.B.Lamark(1744-1829) 
ishlatgan.      Avstriyalik  geolog  olim  E.Zyuss  1875-yili  Yerning  alohida  qobiqlari-
geosferalarini  o’rganayotganida  hayot tarqalgan  qobiqni  «biosfera» deb ajratdi.  
Biosfera  xaqidagi  ta’limotning  asoschisi  rus  olimi,    akademik 
V.I.Vernadskiy(1863-1945)  hisoblanadi.  V.I.Vernadskiy  birinchi  bo’lib  Yer 
sayyorasi  evolyutsiyasida  tirik  organizmlarning  roli  va  ahamiyatini  ochib  bergan, 
biosferani biogeoximik  o’rganishni  boshlagan.  
Biosferaning  hosil  bo’lishida    abiotik,  biotik  va  noobiotik  bosqichlar 
ajratiladi.    Abiotik  bosqichda(4,5-3,5 mlrd. yil oldin) sayyorada hayotning vujudga 
kelishi  va  rivojlanishi  uchun  sharoitlar  yuzaga  kelgan.    Biotik  bosqichda(3,5  mlrd. 
yil  oldin)  dastlabki tirik  organizmlar  suv muhitida  paydo bo’lgan 
Arxey  va  Proterozoy  eralarida  hayot  sodda  ko’rinishda  bo’lgan  va  okean 
o’simliklarida  fotosintez  amalga  oshgan.  600  mln.  yil  ilgari,  Paleozoy  erasining 
Kembriy  davriga  kelib  okeanda  hayot  turlana  boshlaydi.  Keyinchalik,  hayot 
quruqlika  chiqadi, butun biosferani egallaydi  va gurkirab rivojlangan.   



Download 0.8 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   77




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
samarqand davlat
haqida tushuncha
navoiy nomidagi
toshkent davlat
nomidagi samarqand
ta’limi vazirligi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
Alisher navoiy
matematika fakulteti
bilan ishlash
Nizomiy nomidagi
vazirligi muhammad
pedagogika universiteti
fanining predmeti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
Toshkent axborot
махсус таълим
tibbiyot akademiyasi
umumiy o’rta
pedagogika fakulteti
haqida umumiy
Referat mavzu
fizika matematika
universiteti fizika
ishlab chiqarish
Navoiy davlat