1-ma‘ruza. Termodinamika va issiqlik uzatish asoslarsi. Fanning vazifasi va maqsadi. Termodinamika asoslari Reja



Download 124.71 Kb.
bet1/16
Sana09.07.2021
Hajmi124.71 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16



1-ma‘ruza. Termodinamika va issiqlik uzatish asoslarsi. Fanning vazifasi va maqsadi. Termodinamika asoslari
Reja:

1.1. Issiqlik texnikasi fani, uning maqsad va vazifalari.

1.2. Gazning xossalari va energiyasi.

1.3. Texnik termodinamikani asosiy tushunchalari.

1.4. Ideal gazning holat tenglamasi.

Issiqlik texnikasi fani issiqlik mashinalari va qurilmalari yordamida issiqlik hosil qilish, uni boshqa turdagi energiyaga aylantirish, taqsimlash hamda uzatish usullarini nazariy va amaliy jihatdan qamrab olgan umumtexnikaviy fandir.

Issiqlik texnikasi va uning qismi bo‘lgan termodinamikaning fan sifatida shakllanishida XVIII-XIX asr olimlaridan J. Joul, M.V.Lomonosov, S. Karno, R.Klauzius, V.Kelvin, D.Maksvel, E.Bolsman, D.I.Mendeleev, E.X.Lens, A.G.Stoletov, K.E.Siolkovskiy kabi olimlarning xizmatlari katta.

Issiqlik energiyasini mexanik energiyaga, mexanik energiyani elektr energiyasiga aylantirish natijasida elektr energiyasini masofaga uzatish, mexanik energiyaga aylantirish masalasi hal etildi. Katta quvvatga ega bo‘lgan GES, TES, AES lar kabi elektr markazlarini qurish natijasida ishlab chiqarish mexanizatsiyalashtirildi va avtomatlashtirildi.

Hozirgi vaqtga kelib termodinamika konuniyatlari asosida yaratilgan asbob-uskunalardan xalq xo‘jaligining barcha sohalarida foydalanilmoqda. Misol qilib, issiqlik energiyasini mexanik energiyaga aylantirib beruvchi bug‘ mashinalarini, ichki yonuv dvigatellarini olishimiz mumkin.

R.Mayer, J.Joul, E.X.Lens kabi olimlar energiyaning saqlanish qonunining mohiyatini nazariy jihatdan ochib berdilar. YA’ni, termodinamikaning birinchi qo­nuni «energiyaning saqlanish va aylanish qonuni»dir. Termodinamikaning ikkinchi konuni S.Karno, R.Klauzius, V.Tomson, V.Kelvinlar tomonidan fanga kiritildi.

Termodinamikaning rivojlanishida rus olimlarining xizmatlari ham beqiyosdir. E.X.Lens - mexanik energiyani elektr energiyasiga aylanish qonunini, A.G.Stoletov - konvektiv va radiaktiv issiqlik almashinuvi qonuniyatini, K.E.Siolkovskiy - ko‘p bosqichli raketa dvigatelida issiqlik energiyasini mexanik energiyaga aylanish qonuniyatini yaratib fanga katta hissa qo‘shdilar.

Hozirgi zamon olim va mutaxassislarining oldida quyosh energiyasidan to‘la foydalanish, insoniyatni energetik taqchillikdan butunlay ozod etish muammolari turibdi. Ma’lumki, quyosh energiyasi ta’sirida hosil bo‘lgan torf, toshko‘mir, neft, turli gazlarni quyosh energiyasining erdagi akkumulyatorlari deb atash mumkin. CHunki, erning 1m2 yuzasiga tushadigan quyosh nurining energiyasi taxminan 1 kVt ga teng. Biroq quyosh energiyasini elektr energiyasiga to‘la aylantirish uchun hozirgi asbob-uskunalarning foydali ish koeffitsentlari etarli emas.

Termodinamika fani asosan ikki qonunga tayangan holda ish tutadi. Birinchi qonun, energiyaning aylanish va saqlanish qonuni, energiya yo‘q bo‘lmaydi, yo‘kdan bor bo‘lmaydi. Ikkinchi qonun, ish sarflamay issiqlikni harorati past jismdan harorati yuqori jismga o‘tkazib bo‘lmaydi ( Klauzius ta’rifi ).

Issiqlik texnikasidan barcha sohalar kabi, qishloq va suv xo‘jaligi sohalarida ham keng foydalaniladi. YUqorida ta’kidlaganimizdek, qishloq va suv xo‘jaligi energetika balansining 80 % ni issiqlik energiyasi tashkil etadi. Energiyaning eng qulay, ekologik toza bo‘lgan elektr energiyasi ushbu balansning 6-7 % ni tashkil etadi xolos.




Download 124.71 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
guruh talabasi
nomidagi toshkent
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
haqida tushuncha
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
samarqand davlat
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
bilan ishlash
pedagogika universiteti
vazirligi muhammad
fanining predmeti
Darsning maqsadi
o’rta ta’lim
navoiy nomidagi
haqida umumiy
Ishdan maqsad
fizika matematika
nomidagi samarqand
fanlar fakulteti
moliya instituti
sinflar uchun
maxsus ta'lim
Nizomiy nomidagi
ta'lim vazirligi
Ўзбекистон республикаси
universiteti fizika
umumiy o’rta
Referat mavzu
таълим вазирлиги
respublikasi axborot
Toshkent axborot
Alisher navoiy
махсус таълим
Buxoro davlat