To’rtinchi guruhning p-elementlari Ma’ruzachi: Umaraliyev J



Download 14,86 Kb.
bet1/3
Sana16.06.2022
Hajmi14,86 Kb.
#677886
  1   2   3
Bog'liq
4-guruh
KMF-Magistratura-2019-2020 lotincha, Документ, Q8DNctbLglU8uFzK6jgQBUcpOO0Y8oIEtJwGVlbR, тегирмон, 1 ma\'ruza kimyo tarixi, ALISHER NAVOIY HAYOTI VA IJODI haqida referat, Logopediya asoslari, omonim va ko‘p ma\'nolilar (1-qism), 2s, kurs ishi 3, 2 5278564993476862125, WPO9tGTjkdIbfrLDAZehrqAbNjkH47vi9YbjorbU, 1655191720

To’rtinchi guruhning p-elementlari

Ma’ruzachi: Umaraliyev J.

Uglerod

  • Qadimdan ma’lum
  • “carbo” (lot.)– “ko’mir”
  • 1789-yilda A.Lavuaze tomonidan alohida element sifatida qayd etilgan

A.Lavuaze

Tarqalishi

  • UGLEROD – Yer qatlamining massa ulushida 0,048 % ni tashkil qiladi. Erkin xolda grafit va olmos shaklida uchraydi. Atmosferada karbonat angidrid, tabiatda karbonatlar (NaCO3∙10H2O, MgCO3, MgCO3 ∙ CaCO3), toshko’mir (75-90%) va qo’ng’ir ko’mir (65-75%), neft (10-20%) hamda tabiiy gaz tarkibida uchraydi.

Viterit
BaCO3
Magnezit
MgCO3

Uglerodning tabiatda aylanishi

Kremniy

  • Belgisi – Si, tartib nomeri Z=14, atom og’irligi 28,0855 elektron konfigurasiyasi KL 3s23p2
  • Tabiiy izotoplari: 28Si, 29Si, 30Si
  • Sun’iy izotopilari: 31Si, 32Si
  • “silex” (lot.) – “tosh”
  • “кремень” (rus.) – “chaqmoqtosh”
  • 1808-yilda G.Devi "silicium"  nomini taklif qilgan.
  • 1824-yil shved kimyogari Yens Yakob Bertselius tomonidankashf etilgan.

Berselius

Tarqalishi

  • Ortoklaz – K2O ∙ Al2O3 ∙ 6SiO2
  • Kaolin – Al2O3 ∙ 2SiO2 ∙ 2H2O
  • Asbest – 3MgO ∙ 2SiO2 ∙ 2H2O
  • Kvars – (SiO2)n
  • Albit - Na2O ∙ Al2O3 ∙ 6SiO2

Ortoklaz
Kaolin
Kvars
Albit

Germaniy

  • Belgisi – Ge, tartib nomeri Z=32, atom og’irligi 72,64 elektron konfigurasiyasi KLM 4s24p2
  • Tabiiy izotoplari: 70Ge, 72Ge, 
  • 73Ge, 74Ge va 76Ge
  • Sun’iy izotopilari: 58Ge - 89Ge (27 ta)
  • 1781-yilda Mendeleyev bashorat qilgan (ekasilitsiy)
  • 1885-yilda K. Vinkler tomonidan kashf qilingan

Klemens Vinkler

Qalay

  • Belgisi – Sn, tartib nomeri Z=50, atom og’irligi 118,710 elektron konfigurasiyasi KLM 4s24p64d105s25p2
  • Barqaror izotoplari: 112Ge - 126Ge (10 ta) 
  • Qadimdan ma’lum
  • Mil. av. 4000-yillardan insonlar bronzadan foydalanish boshlashgan
  • “Qalay yig’isi”, “qalay vabosi”

Qo’rg’oshin

  • Belgisi – Pb, tartib nomeri Z=82, atom og’irligi 207,2 elektron konfigurasiyasi KLMNO 4s24p2
  • Barqaror izotoplari: 204Pb, 206Pb, 207Pb va 208Pb
  • Qadimdan ma’lum
  • “Plumber” – “santexnik”

Qo’rg’oshinli akkumulyator:
2PbSO4 + 2H2O Pb + PbO2 + 2H2SO4

Minerallari

  • Argirodit – Ag8GeS6
  • Germanit – 3Cu2S ∙ FeS ∙ 2GeS2
  • Kassiterit – SnO2
  • Galenit – PbS
  • Angelezit – PbSO4
  • Serrusit – PbCO3
  • Krokoit – PbCrO4
  • Surik – Pb3O4

Argirodit
Kassiterit
Galenit

Olmos

Olmos – kristall modda, tiniq, yorug’lik nurini sindiruvchan, juda qattiq. Elektr tokini va issiqlikni yomon o’tkazadi. 

ρ = 3,5 g/sm3; Т°suy.= 3730°C;

Т°qay = 4830 °C. 

  • Olmos va fainit

Grafit

  • Grafit –Oson sinuvchan, qattiq modda. Qora-kulrang rangli, kuchsiz metal yaltiroqligiga ega va ushlaganda yog’li buyumni eslatadi. Elektr tokini o’tkazadi. ρ = 2,5 g/sm3. 

Karbin

  • Qora tusli kukun. ρ = 2,0 g/sm3. Karbin to’g’ri chiziqli zanjirlardan iborat polimer modda. U geksoganal panjara hosil qilib kristallanadi. Tarkibidagi har bir uglerod atomi qo’shni atom bilan ϭ va π bog’ orqali bog’langan.
  • ‒C≡C‒C≡C‒C≡C‒

Uglerodning allotropik shakllari


Olmos

Grafit

Fulleren

Shaffof kristall

Qora plastina

Qora kristall

Eng qattiq modda

Yumshoq

O’rta darajada qattiq

Izolyator, yuqori issiqlik o’tkazish xususiyatiga ega

Elektr tokini yaxshi o’tkazadi

F2 va O2da yonadi

O2 va F2 da yonadi

F2 bilan ta’sirlashib ftorofulleren hosil qiladi

1800 K haroratda grafitga aylanadi

Termodinamik barqaror

Uglerod asosida olingan yangi mahsulotlar

C, Si, Ge, Sn va Pb ning olinishi

  • 1. С - ko’mir, olmos va grafit ko’rinishida qazib olinadi
  • 2. Si – qumdan va silikatlardan olinadi
  • SiO2 + 2C = 2CO + Si
  • SiO2 + 2Mg = 2MgO + Si
  • 3. Ge – Zn va Ni ishlab chiqarishdan qolgan chiqindidan olinadi
  • GeO2 + 2H2 = Ge + 2H2O
  • 4. Sn – kassiterit mineralidan olinadi
  • SnO2 + C = Sn + CO2
  • 5. Pb – sulfidli minerallaridan olinadi
  • 2PbS + 3O2 = 2PbO + 2SO2
  • PbO + CO = Pb + CO2

Uglerodning kimyoviy xossalari

1. Oddiy sharoitda uglerod inert bo'lib, qizdirilganda xossalari o’zgaradi:

С + 2F2 = CF4 2С + О2 = 2СО

С + О2 = СО2 С + 2S = CS2

C + 2H2 = CH4 Ca + 2C = CaC2

C + H2O = CO + H2

2. Metallurgiyada rudalardan metallarni eritib ajratib olish keng qo’llaniladi:

2ZnO + C = 2Zn + CO2

Fe2O3 + 3C = 2F e + 3CO

Cr2O3 + 3C = 2Cr + 3CO

3. Qizdirilganda kislotalar ta’sirida oksidlanadi:

C + 2H2SO4 = CO2 + 2SO2 + 2H2O

C + 4HNO3 = CO2 + 4NO2 + 2H2O

Kremniyning kimyoviy xossalari

1. Kremniyning reaksion qobilyati C dan yuqoriroq

Si + 2F2 = SiF4 n.sh. da Si + 2Cl2 = SiCl4 400°C

Si + O2 = SiO2 600°C

2. Ishqorda eriydi, kislotalarda erimaydi

Si + 2NaOH + H2O = Na2SiO3 + H2

3. F- ishtirokida oksidlanadi

3Si + 4HNO3 + 18HF = 3H2[SiF6] + 4NO + 8H2O

4. Qizdirilganda Br2, I2, S, P, N, B kabi oddiy moddalar bilan ta’sirlashadi

Si + C = SiC Si + 3B = B3Si

3Si + 2N2 = Si3N4 2Ca + Si = Ca2Si

SiO2 + 2Mg = Si + 2MgO 3SiO2 + 4Al = 3Si + 2Al2O3

Ge, Sn, Pb ning kimyoviy xossalari

  • 1. Qizdirilganda galogenlar, kislorod va oltingugurt bilan ta’sirlashadi
  • Ge + 2Cl2 = GeCl4 (Sn) +4
  • Pb + Br2 = PbBr2 +2
  • Pb + S = PbS +2
  • Sn + S = SnS +2
  • Sn + 2S = SnS2 +4
  • 2. Sn va Pb kislotalarda eriydi
  • Sn + 2HCl = 2SnCl2 + H2
  • 3. Ge, Sn va Pb kislotalar ta’sirda oksidlanadi
  • 3Pb + 8HNO3 (30%) = 3PbII(NO3)2 + 2NO + 4H2O
  • Ge + 4HNO3(kons.) = GeIVO2 + 4NO2 +2H2O

Ge, Sn, Pb ning kimyoviy xossalari

  • 4. Ge va Sn qizdirilganda ishqorlar bilan ta’sirlashadi
  • Sn + 2KOH + 4H2O = K2[Sn(OH)6] + 2H2
  • Ge + 2KOH + 2H2O2 = K2[Ge(OH)6]
  • 5. Ge va Sn qutbsiz erituvchilarda galogenlar bilan ta’sirlashadi
  • Sn + 2I2 = SnI4 (60oC, CCl4)
  • 6. Ge, Sn va Pb suyuq NH3 da

  • Download 14,86 Kb.

    Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
guruh talabasi
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
haqida tushuncha
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
O'zbekiston respublikasi
toshkent davlat
махсус таълим
respublikasi axborot
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi toshkent
saqlash vazirligi
fanidan tayyorlagan
bilan ishlash
Toshkent davlat
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
coronavirus covid
koronavirus covid
vazirligi koronavirus
qarshi emlanganlik
covid vaccination
risida sertifikat
sertifikat ministry
vaccination certificate
Ishdan maqsad
fanidan mustaqil
matematika fakulteti
o’rta ta’lim
haqida umumiy
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti