O’zbekisтon respublikasi oliy va o’rтa maхsus тa’lim vazirligi o’zbekisтon respublikasi davlaт soliq qo’miтasi soliq akademiyasi



Download 3.05 Mb.
bet35/41
Sana11.01.2017
Hajmi3.05 Mb.
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   ...   41

Yer qa’ridan foydalanganlik uchun

soliq auditi natijalari



Т/r

Тayyor mahsulotlar nomi

Soliq solina-

digan baza

Soliq stavkasi, %

Yer qa’ridan foydalanganlik uchun soliq summasi


Auditor ma’lumolari bo’yicha

Farqi

(+;-)



Neft va

kondensati




7331452. 69

20

1506290540

1506290540






Тabiiy gaz

37901238. 66

30

11370371600

11370371600

-










12876662140

12876662140

-


Yer qa’ridan foydalanganlik uchun

soliq auditi natijalari



Тayyor mahsulotlar nomi

Qazib olish hajmi, t, kub. m

Sotish hajmi

jami

shu jumladan

naturada ifodalangan sotish hajmi

(t, kub. m)

pulda ifodalangan sotish hajmi (so’m)

o’rtacha sotish bahosi

(060-ustun / 050-ustun)

sotish uchun

o’z ehtiyoji uchun

010

020

030

040

050

060

070

Neft va

kondensati




52898. 0

52898. 0

-

52255. 85

7440022. 3

142. 38

Тabiiy gaz

1109017. 5

1109017. 5

-

1061250. 1

36268769. 0

34. 18



Тayyor mahsulotlar nomi

O’z ehtiyoji uchun ishlatilgan tayyor mahsulotning tannarxi

Soliq solinadigan baza

Jami

shu jumladan

realizatsiya

qilish uchun

o’z ehtiyoji

uchun




080

090

100

110

Neft va

kondensati



-

7331452. 69

7331452. 69

-

Тabiiy gaz

-

37901238. 66

37901238. 66

-

Yer qa’ridan foydalanuvchilar quyidagi soliqlar va maxsus to’lovlarni to’laydilarchilari bo’yicha alog’ida tekshiruvdvn o’tkazadi:



  • yer qa’ridan foydalanganlik uchun soliq;

  • qo’shimcha foyda solig’i;

  • bonus (imzoli va tijoratbop topilma bonuslar).

Auditor qo’shimcha foyda solig’ini tekshirishda quyidagilarga alohida e’tibor beradi:

  • ayrim foydali qazilmalarni (foydali komponentlarni) kavlab olishni (ajratib olishni) amalga oshiruvchi yer qa’ridan foydalanuvchilar;

  • foydali qazilmalardan ishlab chiqariladigan ayrim turdagi mahsulotlarni ishlab chiqarishni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar bo’yicha qo’shimcha foyda solig’ini tekshiradi.

D. Suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq auditi. Suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliqni o’z faoliyatida suvdan foydalanuvchi huquqiy shaxslar to’laydilar. Bu soliqni tekshirishda soliq solish ob’ektining Soliq Kodeksining 258-moddasiga muvofiqligi aniqlanadi. So’ngra O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan amaldagi soliq stavkalar va Soliq Kodeksining 261-moddasiga muvofiq suv resurslaridan foydalanganlik uchun to’lanadigan soliq bo’yicha imtiyozlarning to’g’ri qo’llanilishi tekshiriladi. Auditor suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq summasini hisoblab chiqarish tartibi va hisob-kitoblarni soliq organlariga taqdim etish va soliqni to’lash muddatlariga rioya qilinishiga alohida e’tibor qaratishi lozim.

Suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq yuridik shaxslar tomonidan tasdiqlangan stavkalar bo’yicha soliq solinmaydigan suv xajmlarini hisobga olgan holda, olingan suvning xajmidan kelib chiqib hisoblanadi. .  Soliq bo’yicha hisob-kitoblar yil boshidan o’sib boruvchi yakunga hisobot oyidan keyingi oyning 15-kuniga qadar to’lanadi.  Yilning choragi davomida suv resurslaridan foydalanganlik uchun to’laydigan solig’ining umumiy summasi eng kam ish haqining ellik baravaridan kam bo’lgan yuridik shaxslar soliqni yilning xar choragida bir marta, yil choraklari bo’yicha moliyaviy hisobotlarni topshirish uchun belgilangan muddatlarda to’laydilar.  Soliq to’lovchilar (o’ishloo’ xo’jalik korxonalaridan tasho’ari) joriy yilning 15 yanvariga o’adar suvdan foydalanayotgan joydagi davlat soliq xizmati organlariga soliq to’lagani hao’idagi bildirishnomani xar oyda yoki yilning xar choragida o’rnatilgan limitdan kelib chio’ib yohud suvni yetkazib berish bo’yicha shartnomaga muvofio’ ravishda yuboradilar.  O’ishloo’ xo’jalik korxonalari suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq ni bir yilda bir marta — joriy yilning 15 dekabriga o’adar to’laydilar. Yuridik shaxslarning suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq bo’yicha byudjet bilan hisob-kitoblarining buxgalterlik hisobi byudjetga qarzlar bo’yicha to’lovlar (turlari bo’yicha) schyotida olib boriladi.

Hisoblangan soliq summasi o’uyidagicha aks ettiriladi:

9400-«davr xarajatlari hisobi» schyotining debeti;

6410- «byudjetga qarzlar bo’yicha to’lovlar hisobi» schyotining krediti.

Byudjetga oid o’tkaziladigan soliq summasi o’uyidagicha aks ettiriladi:

6410- «byudjetga qarzlar bo’yicha to’lovlar hisobi» schyotining krediti;

5110- «pul vositalarining hisob» schyoti krediti.

Byudjet bilan hisob-kitoblar turlari bo’yicha alohida analitik hisob registrlarida aks ettirilib boriladi. Tekshirish natijalari auditorlik hisoboti va xulosasiga kiritiladi.


  1. Soddalashtirilgan soliqlar auditi.

A. Yagona soliq to’lovi auditi. 2005 yil 20 iyunda Prezidentning "Mikrofirmalar va kichik korxonalarni rivojlantirishni rag’batlantirish borasidagi qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida"gi PF-3620-sonli Farmoni qabul qilindi. U kichik biznes sub’ektlarining faoliyat ko’rsatish shart-sharoitini yaxshilashga, ularni soliqqa tortishni soddalashtirishga yo’naltirilgan va asosiy masalalar tartibga solinadi:

1) soliq solishning soddalashtirilgan tizimi tarkibining o’zgarishi, birxillashtirilgan soliq to’lovining joriy etilishi;

2) joriy etilgan birxillashtirilgan soliq to’lovi to’lovchilari uchun imtiyozlar va qo’shimcha preferensiyalar berilishi.

Yagona soliq to’lovini to’lovchilar uning summasini soliq solinadigan baza va tasdiqlangan stavkalardan kelib chiqqan holda hisob-kitob qiladilar.



Yagona soliq to’lovini audit o’tkazishdan maqsad belgilangan tartibda qonun xujjatlariga muvofiq tekshirilishi.

Yagona soliq to’lovini auditida belgilangan vazifalar:

  • Soliq hisobotlari bo’yicha sintetik va analitik schetlarning holati;

  • Soliq bazasini shakllantirish;

  • Daromad xarajatlarini aniqlash va hisobga olinmagansoliq bazasini aniqlashi;

  • Joriy soliq majburiyatlarini oldidagi qarzni buxgalteriya va soliq hisobotlarida aniqlash;

  • Yig’ilgan soliqlarning summasini buxgalteriya hisobotlaridan aniqlash;

  • Moliyaviy hisobot shakllarini klasifikatsiya qilib olish;

  • Тo’liq o’z vaqtida Yagona soliq to’lovini to’lanishini ta’minlash;

Asosiy normativ xujjatlar:

      • Soliq kodeksining boblarida auditorga taqdim etiladigan xujjatlar, korxona balansi (for№1), moliyaviy natajalar to’g’risida hisobot for №2, bosh daftar, oborot-saldo vedomosti, “hisob siyosati” bo’yicha tasdiqlangan buyruq, kichik biznes uchun tasdiqlagan soddalashtirilgan soliq hisobot shakllari, soliqlarni to’lash maqsadida buxgalteriya hisobining hisob registri, 6400 “Byudjet qarzdorligi”, yagona soliq to’lovini raschyotlari, boshlang’ich xujjatlar, soliqqa tortishdagi tasdiqlovchi xujjatlar

Yagona soliq to’lovini auditini o’tkazish bosqichlar uchga bo’linadi:

      • Тanishtiruvchi

      • Asosiy

      • Yakuniy

Тanishtiruvchi bosqich;

Yagona soliq to’lovi auditini o’tkazishdan maqsad sodir bo’lgan jarayonlarga Yagona soliq to’lovini to’g’ri hisoblash. Buning uchun auditor tomonidan quyidagi jarayonlarni amalga oshiradi:



Yuqorida ko’rsatilgan xolatlar soliq ob’ektini aniqlaydi. Yagona soliq to’lovini auditini o’tkazishda ayrim jarayonlarni tahlil qilish zarur, yan’i audit tekshiruvini joriy o’tkazish davrida:

Soliq va hisobni yuritish metodologiyasini yangilash, soliq hisob-kitoblari uchun asosiy vositani qayta baholash va yangi xizmat ko’rsatish turlarini amaliyotga tadbiq etish. Buning uchun auditor quyidagi xujjatlarni boshlang’ich xujjatlarni olish zarur (ishlab chiqarish hisobotlari)



Asosiy bosqich;

Bu bosqichda asosiy soliq hisobi auditi amalga oshiriladi.

shuning uchun:


  • Yagona soliq to’lovining soliq bazasi to’g’ri aniqlanib baholanadi.

  • Korxonaning soliq qonunchiligi bo’yicha belgilangan normalarni tuzilishini to’liq tahlil asosida tekshiriladi.


Yagona soliq to’lovini auditini o’tkazish jarayonida quyidagi huquqbuzarliklar bo’lishi mumkin:

  1. Soliq bazasini to’g’ri shakllantirmaslik;

  2. Iqtisodiy xarajat tarkibiga belgilanmagan xarajatlarni kiritilishi;

  3. Soliq imtiyozlarini qoyidalarini buzish;

  4. SHakllantirilgan soliq to’lovlarini buzish xollari;

  5. Ichki nazoratning yo’qligi, yagona soliq to’lovini noto’g’ri hisoblanishi va boshq.

Yakuniy bosqich;

Auditorni yakuni bo’yicha tekshirish natijalarini xulosa qiladi va auditorlik hisobotini ish xujjatlar bilan auditor raxbariga topshirishadi.



B. Yagona yer solig’i auditi. Auditor yagona yer solig’i bo’yicha byudjet bilan hisob-kitoblarni tekshirishi uchun soliqning mohiyatini va uni tartibga soluvchi me’yoriy bazani bilishi zarur. Yagona yer solig’i yerdan foydalanish samaradorligini oshirish, qishloq xo’jalik tovar ishlab chiqaruvchilari mehnatining pirovard natijalaridan iqtisodiy manfaatdorligini kuchaytirish va soliqqa tortish mexanizmini soddalashtirish uchun 1999 yilning 1-yanvaridan boshlab joriy qilingan.

Qishloq xujalik ishlab chiqarishini yuritishga egalik qilish va foydalanish uchun berilgan yoki ijaraga olingan yer maydonlari soliq ob’ekti bo’lib hisoblanadi.

Qishloq xo’jalik kooperativlari (shirkatlar), fermer xo’jaliklari va agrofirmalar yagona yer solig’ining to’lovchilaridir.

O’rmon, baliq va ovchilik xo’jaliklari, ilmiy-tekshirish tashkilotlari va ilmiy muassasalarning tajriba, eksperimental va o’quv-tajriba xo’jaliklari, huquqiy shaxs maqomiga ega bo’lmagan yordamchi qishloq xo’jaligi hamda «Dehqon xo’jaliklari to’g’risida»gi qonunda ko’zda tutilgan soliqqa tortish shartlari saqlab qolingan dehqon xo’jaliklari yagona yer solig’i to’lamaydi.

Yagona yer solig’i O’zbekiston Respublikasining Prezidenti 1998 yilning 10 oktabrida qabul qilingan «Qishloq xo’jalik tovar ishlab chiqaruvchilari uchun yagona yer solig’ini joriy etish to’g’risida»gi Farmoniga hamda Vazirlar Mahkamasining 1998 yil 26 dekabridagi 539-sonli qaroriga asosan joriy qilingan. Soliqqa tortish maqsadida yerlar sug’oriladigan yerlar, lalmikor yerlar, o’tloq va yaylovlar, jamoat binolari va xonadonlar bilan band bo’lgan yerlar, suv havzalari, kanallar, kollektor va yo’llar bilan band bo’lgan yerlar hamda qishloq xo’jaligida foydalanilmaydigan boshqa yerlarga bo’linadi. Har bir yer guruhi bo’yicha tegishli baza stavkalari va tuzatish koeffitsentlari qo’llaniladi.

Sug’oriladigan yerlar bo’yicha bali «0» don 10 gacha bo’lgan birinchi sinfga kiradigan yerning 1 gektari uchun absolyut summada belgilangan soliq stavkasi baza stavkasiga qabul qilingan. Baza stavkalari tuman va shaharlar bo’yicha belgilangan. Yer maydonlarining qayerda joylashganligiga, sifati (ball-boniteti) va suv bilan ta’minlanganligiga qarab baza stavkalari tegishli tuzatish koeffitsiyentlariga asosan o’zgartiriladi.

Lalmikor yerlar hamda o’tloq va yaylovlar uchun viloyatlar bo’yicha belgilangan baza stavkalari qo’llaniladi.

Jamoat binolari va xanodonlar, suv havzalari, kanallar, kollektor va yo’llar bilan band bo’lgan yerlar hamda qishloq xo’jaligida foydalanilmaydigan boshqa yerlar bo’yicha tegishli tuman va shaharlarning sug’riladigan yerlarining birinchi sinfi uchun belgilangan stavkalar baza stavkasiga qabul qilingan.

Qishloq xo’jaligi uchun belgilangan yerlarning maydoni yer tuzish xizmati tomonidan olib boriladigan yerlarni hisobga olish va yerlar inventarizatsiyasining ma’lumotlari bilan qishloq xo’jalik ekinlari va yer maydonlarini o’lchash ma’lumotlari hamda maxsus loyihalash va qidiruv tashkilotlari olib borgan tekshirish ma’lumotlari balan tasdiqlanishi kerak.

Auditor qishloq xo’jalik tovar ishlab chiqaruvchilar soliqni hisoblash varaqasini soliq inspeksiyasiga joriy yilning 1-fevraligacha taqdim qiliganligini, shuningdek, soliq yilda uch marta to’langanligini aniqlashi lozim.

Yagona yer solig’ining hisoblangan summasi davr xarajatiga olib boriladi. Byudjet bilan olib boriladigan hisob-kitob 6410-«Byudjetga to’lovlar bo’yicha qarzdorlik (turlari bo’yicha)» hisob schetining «Yagona yer solig’i» analitik schyotida olib boriladi. Hisoblangan soliqning summasi shu schyotning kreditidan 9439-«Boshqa operatsion xarajatlar» schetining debetiga olib boriladi.

- Yagona yer solig’ining to’lovchilari O’zbekiston Respublikasining amaldagi qonunlariga muvofiq soliqning to’g’ri hisoblanishi va o’z vaqtida to’lanishi uchun javogardirlar.



Yagona yer solig’ini audit o’tkazishdan maqsad belgilangan tartibda qonun xujjatlariga muvofiq tekshirilishi.

Yagona yer solig’ini auditida belgilangan vazifalar:

  • Soliq hisobotlari bo’yicha sintetik va analitik schetlarning holati;

  • Soliq bazasini shakllantirish;

  • Daromad xarajatlarini aniqlash va hisobga olinmagansoliq bazasini aniqlashi;

  • Joriy soliq majburiyatlarini oldidagi qarzni buxgalteriya va soliq hisobotlarida aniqlash;

  • Soliqlarning summasini buxgalteriya hisobotlaridan aniqlash;

  • Moliyaviy hisobot shakllarini klasifikatsiya qilib olish;

  • Тo’liq o’z vaqtida yagona yer solig’ini to’lanishini ta’minlash;

Asosiy normativ xujjatlar:

Soliq kodeksining boblarida auditorga taqdim etiladigan xujjatlar, korxona balansi (for№1), moliyaviy natajalar to’g’risida hisobot for №2, bosh daftar, oborot-saldo vedomosti, “hisob siyosati” bo’yicha tasdiqlangan buyruq, kichik biznes uchun tasdiqlagan soddalashtirilgan soliq hisobot shakllari, yer kadastri, soliqlarni to’lash maqsadida buxgalteriya hisobining hisob registri, 6400 “Byudjet qarzdorligi”, yagona yer solig’ini raschyotlari, boshlang’ich xujjatlar, soliqqa tortishdagi tasdiqlovchi xujjatlar.

Yagona yer solig’i auditini o’tkazishdan maqsad sodir bo’lgan jarayonlarga Yagona yer solig’ini to’g’ri hisoblash. Buning uchun auditor tomonidan quyidagi jarayonlarni amalga oshiradi:


  • Buxgalteriya va soliq hisobi tizimini baholash;

  • Auditorlik tavakkalchilikni baholash;

  • Mavjudlik darajasini aniqlash

  • Soliq ko’rsatkichlariga tegishli omillarni aniqlash;

  • Хujjatlarning aylanish, tahlil qilish

Yuqorida ko’rsatilgan xolatlar soliq ob’ektini aniqlaydi. Yagona yer solig’ini auditini o’tkazishda ayrim jarayonlarni tahlil qilish zarur, yan’i audit tekshiruvini joriy o’tkazish davrida:

Soliq va hisobni yuritish metodologiyasini yangilash, soliq hisob-kitoblari uchun asosiy vositani qayta baholash va yangi xizmat ko’rsatish turlarini amaliyotga tadbiq etish. Buning uchun auditor quyidagi xujjatlarni boshlang’ich xujjatlarni olish zarur (ishlab chiqarish hisobotlari)



Asosiy bosqich;

Bu bosqichda asosiy soliq hisobi auditi amalga oshiriladi.

shuning uchun:


  • Yagona yer solig’i ning soliq bazasi to’g’ri aniqlanib baholanadi.

  • Korxonaning soliq qonunchiligi bo’yicha belgilangan normalarni tuzilishini to’liq tahlil asosida tekshiriladi.

Yagona yer solig’ini auditini o’tkazish jarayonida quyidagi huquqbuzarliklar bo’lishi mumkin:

  • Soliq bazasini to’g’ri shakllantirmaslik;

  • Yer maydonining hajming noto’g’ri hisoblanishi;

  • Soliq imtiyozlarini qoyidalarini buzish;

  • SHakllantirilgan soliq to’lovlarini buzish xollari;

  • Ichki nazoratning yo’qligi, yagona yer solig’ini noto’g’ri hisoblanishi va boshq.

Yakuniy bosqichda auditorni yakuni bo’yicha tekshirish natijalarini xulosa qiladi va auditorlik hisobotini ish xujjatlar bilan auditor raxbariga topshirishadi.
S. Тadbirkorlik faoliyatining ayrim turlari bo’yicha qat’iy belgilangan soliq auditi. Qat’iy belgilangan soliqni to’lovchilar bo’lib faoliyatning ayrim turlarini tavsiflovchi fizik ko’rsatkichlardan kelib chiqqan holda soliq solinadigan ayrim faoliyat turlarini amalga oshiruvchi yuridik shaxslar hisoblanadi.

Qat’iy belgilangan soliq solinadigan faoliyat turlarining ro’yxati, shuningdek faoliyatning mazkur turlarini tavsiflovchi fizik ko’rsatkichlar qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

Qat’iy belgilangan soliq to’lash tatbiq etiladigan faoliyat bilan bir qatorda faoliyatning boshqa turlarini amalga oshiruvchi yuridik shaxslar faoliyatning mazkur turlari bo’yicha alohida-alohida hisob yuritishlari va umumbelgilangan yoki ushbu bo’limda belgilangan soliqlarni to’lashlari shart.

Qat’iy belgilangan soliq belgilangan faoliyat turini tavsiflovchi fizik ko’rsatkich soliq solinadigan ob’ekt hisoblanadi. Soliq solinadigan baza fizik ko’rsatkichlarning sonidan kelib chiqib, soliq summasi soliq solinadigan baza va belgilangan stavkadan kelib chiqqan holda aniqlanadi.

Qat’iy belgilangan soliq hisob-kitobi soliq bo’yicha hisobga olish joyidagi davlat soliq xizmati organlariga:


  1. yangi tashkil qilinayotgan (boshlovchi) soliq to’lovchilar tomonidan – davlat ro’yxatidan o’tkazilgan kundan e’tiboran o’n kundan kechiktirmay;

  2. faoliyat yuritayotgan soliq to’lovchilar tomonidan – hisobot yilining
    15 yanvarigacha taqdim etiladi.

Soliq solish ob’ekti va ish haqining eng kam miqdori o’zgargan taqdirda, soliq to’lovchilar aniqlik kiritilgan hisob-kitobni navbatdagi to’lovni to’lash muddatidan kechiktirmay taqdim etishlari shart.

Auditor qat’iy belgilangan soliqni yuridik shaxslar tomonidan – har oyda hisobot oyidan keyingi oyning 25-kunidan kechiktirmay to’laganligini tekshirish lozim.



Qat’iy belgilangan soliqni audit o’tkazishdan maqsad belgilangan tartibda qonun xujjatlariga muvofiq tekshirilishi.

Qat’iy belgilangan soliqni auditida belgilangan vazifalar:

  • Soliq hisobotlari bo’yicha sintetik va analitik schetlarning holati;

  • Soliq bazasini shakllantirish;

  • Daromad xarajatlarini aniqlash va hisobga olinmagansoliq bazasini aniqlashi;

  • Joriy soliq majburiyatlarini oldidagi qarzni buxgalteriya va soliq hisobotlarida aniqlash;

  • Soliqlarning summasini buxgalteriya hisobotlaridan aniqlash;

  • Moliyaviy hisobot shakllarini klasifikatsiya qilib olish;

  • Тo’liq o’z vaqtida qat’iy belgilangan soliqni to’lanishini ta’minlash;

Asosiy normativ xujjatlar:

      • Soliq kodeksining boblarida auditorga taqdim etiladigan xujjatlar, korxona balansi (for№1), moliyaviy natajalar to’g’risida hisobot for №2, bosh daftar, oborot-saldo vedomosti, “hisob siyosati” bo’yicha tasdiqlangan buyruq, kichik biznes uchun tasdiqlagan soddalashtirilgan soliq hisobot shakllari, soliqlarni to’lash maqsadida buxgalteriya hisobining hisob registri, 6400 “Byudjet qarzdorligi”, Qat’iy belgilangan soliqni raschyotlari, boshlang’ich xujjatlar, soliqqa tortishdagi tasdiqlovchi xujjatlar

Тanishtiruvchi bosqichda;

Qat’iy belgilangan soliq auditini o’tkazishdan maqsad sodir bo’lgan jarayonlarga Qat’iy belgilangan soliqni to’g’ri hisoblash. Buning uchun auditor tomonidan quyidagi jarayonlarni amalga oshiradi:



  • Buxgalteriya va soliq hisobi tizimini baholash;

  • Auditorlik tavakkalchilikni baholash;

  • Mavjudlik darajasini aniqlash

  • Soliq ko’rsatkichlariga tegishli omillarni aniqlash;

  • Хujjatlarning aylanish, tahlil qilish

Yuqorida ko’rsatilgan xolatlar soliq ob’ektini aniqlaydi. Qat’iy belgilangan soliqni auditini o’tkazishda ayrim jarayonlarni tahlil qilish zarur.
Yuridik shaxslar uchun qat’iy belgilangan soliq hisob-kitobi



Faoliyat turi

Fizik ko’rsatkichlar

Qat’iy belgilangan soliq stavkasi (eng kam ish haqiga nisbatan karra miqdorida)

Eng kam ish haqi miqdori

Korxona ma’lumot-lari bo’yicha

Auditor ma’lu-motlari bo’yicha

Far-qi

(+;-)

o’lchov birligi

jihozlangan joylar soni (birligi), egallangan maydon

Avtotran-sport vositalarini qisqa muddat saqlash joylari


kv. metr

58. 0

0. 1

45215

262247

262247




Bolalar o’yin avtomatlari


Birlik

da


8

3. 0

45215

1085160

1085160



Soliq va hisobni yuritish metodologiyasini yangilash, soliq hisob-kitoblari uchun asosiy vositani qayta baholash va yangi xizmat ko’rsatish turlarini amaliyotga tadbiq etish. Buning uchun auditor quyidagi xujjatlarni boshlang’ich xujjatlarni olish zarur (ishlab chiqarish hisobotlari)



Asosiy bosqich;

Bu bosqichda asosiy soliq hisobi auditi amalga oshiriladi.

shuning uchun:


  • Qat’iy belgilangan soliq ning soliq bazasi to’g’ri aniqlanib baholanadi.

  • Korxonaning soliq qonunchiligi bo’yicha belgilangan normalarni tuzilishini to’liq tahlil asosida tekshiriladi.

Qat’iy belgilangan soliqni auditini o’tkazish jarayonida quyidagi huquqbuzarliklar bo’lishi mumkin:

  • Soliq bazasini to’g’ri shakllantirmaslik;

  • fizik ko’rsatkichlarning soni noto’g’ri hisoblanishi;

  • Soliq imtiyozlarini qoyidalarini buzish;

  • SHakllantirilgan soliq to’lovlarini buzish xollari;

  • Ichki nazoratning yo’qligi, Qat’iy belgilangan soliqni noto’g’ri hisoblanishi va boshq.

Yakuniy bosqichda auditorni yakuni bo’yicha tekshirish natijalarini xulosa qiladi va auditorlik hisobotini ish xujjatlar bilan auditor raxbariga topshirishadi.


  1. Byudjetdan tashqari jamg’armalarga to’lanadigan majburiy to’lovlar auditi.

Byudjetdan tashqari jamg’armalar – umumdavlat moliyasining muhim bo’g’ini bo’lib, ularning faoliyati qat’iy belgilangan, manbalarni tashkil etish yo’llari ko’rsatilgan. Pul jamg’armalari bilan foydalanish yo’llarining tartibi aniqlab berilgan, davlat hukumatining yuqori organlarini tegishli aktlari asosida o’z faoliyatini amalga oshiradilar. Byudjetdan tashqari jamg’armalar o’z maqsadlari yo’nalishi bo’yicha iqtisodiy va ijtimoiyga bo’linadi. Boshqarish darajasi bo’yicha esa davlat va mahalliy jamg’armalarga bo’linadi.

Byudjetdan tashqari jamg’armalarni tashkil etilishining muvofiqligini ta’minlovchi yana bir muhim faktor – bu byudjet taqchilligidir. shuning uchun byudjetdan tashqari jamg’armalar: Investitsiya jamg’armasi, Trast jamg’armalari, Pensiya jamg’armasinining shakllanish jarayonini, to’lovlarni amalga oshirilish tartibining me’yoriy hujjatlarga muvofiqligini tekshirish zaruriyati tug’iladi. CHunki byudjet mablag’laridan foydalanishni hukumat organlari qonun asosida qat’iy tasdiqlab bersa, byudjetdan tashqari jamg’armalar esa ijroiya organlari orqali belgilanadi. Qonun asosida tasdiqlangan byudjet parlament tomonidan nazorat qilinadi, byudjetdan tashqari jamg’armalar esa qonun chiqaruvchi organlar tomonidan nazorat qilinmaydi. Bu esa auditorlik tekshiruvining ahamiyatini oshiradi.



Ijtimoiy sug’urta va ta’minotga doir hisob-kitoblarni

tekshirish ketma-ketligi.

Buxgalteriya balansi (1-shakl)

Bosh daftar

4510-«Sug’urta bo’yicha bo’nak to’lovlar» 4550-«Majburiy to’lovlar bo’yicha bo’naklar» va 6520 –«Ijtimoiy sug’urta bo’yicha to’lovlar» schyotlarining qoldiqlari.

4550 va 6520 schyotlar bo’yicha sintetik va analitik hisob registrlaridagi qoldiqlar

Ijtimoiy sug’urta va ta’minot jamg’armalariga to’lanadigan sug’urta badallari bo’yicha hisob-kitob vedomostlari – tegishli jamg’armalar bo’yicha hisobot davrining oxiriga qarz qoldiqlarining summasi.


Byudjetdan tashqari jamg’armalarga to’lanadigan majburiy to’lovlar va ularni tekshirishda quyidagilarni bilish mumkin;

  • Byudjetdan tashqari jamg’armalarga to’lanadigan majburiy to’lovlar auditini maqsad va vazifalari aniqlash,

  • Byudjetdan tashqari jamg’armalarga to’lanadigan majburiy to’lovlar auditini o’tkazishda mavjud bo’lgan asosiy xujjatlar

  • Byudjetdan tashqari jamg’armalarga to’lanadigan majburiy to’lovlar auditiniishini tekshirishdagi ketma-ketlik,

  • Byudjetdan tashqari jamg’armalarga to’lanadigan majburiy to’lovlar auditini o’tkazishi jarayonida aniqlangan xuquqbuzarliklarning turlari,

  • Byudjetdan tashqari jamg’armalarga to’lanadigan majburiy to’lovlar tekshirishdan maqsad qonunda belgilangan talabalar asosida amalga oshiriladi.

Byudjetdan tashqari jamg’armalarga to’lanadigan majburiy to’lovlar auditi qilishda quydagilardan boholash mumkin:

  • Soliqlar bo’yicha sintetik va analitik hisob tizimi;

  • Soliq bazasini shakllantirish va noqonuniy to’lovlarni yo’qligi;

  • Yagona ijtimoiy to’lov bo’yicha belgilangan summani to’lanmasligi;

  • Soliq majburiyatlarini byudjet buxgalteriya va soliq hisobotlarida ko’rsatish

  • Soliq bazasini shakllantirish jarayonida soliq qonunchiligiga rioya qilish.

  • Byudjetdan tashqari jamg’armalarga to’liq o’z vaqtida majburiy to’lovlarni to’lash.

Auditor byudjetdan tashqari Pensiya jamg’armasiga to’lovlarning amalga oshirilishini tekshirganda pensiya jamg’armasining shakllanish manbalari hamda belgilangan foiz stavkalarining to’g’ri hisoblanganligiga alohida e’tibor qaratishi lozim. Auditorlik tekshirishi jarayonida byudjetdan tashqari jamg’armalarga tushumlarning qonuniyligi, amaldagi me’yoriy - huquqiy hujjatlarga mos kelishi tekshiriladi.

Sug’urta badallarining hisoblash ijtimoiy sug’urta joriy qilingan ishlovchilarini barcha kategoriyalarini ish haqi jamg’armasiga belgilangan tarifdan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi.

Bundan tashqari auditorlik tekshiruvi jarayonida quyidagilarga e’tibor qaratish lozim: to’lanishi lozim bo’lgan badallarning hisoblab yozilishi uchun soliqqa tortish bazasining to’g’ri aniqlanganligini; badallarning pensiya jamg’armasiga o’z vaqtida hisoblab o’tkazilayotganligiga; badallarning jamg’armalarga hisoblab yozilishi va o’tkazilishi hisobi to’g’ri yuritilayotganligiga; analitik hisob ma’lumotlarining 6520 – “Davlat maqsadli jamg’armalarga majburiy ajratmalar bo’yicha qarzdorlik” schyot ma’lumotlariga muvofiqligiga.

Audit o’tkazish manbalari bo’lib hisob-kitob qaydnomalari, to’lov qaydnomalari, kassa chiqim orderlari, bank ko’chirmalari, joriy oy uchun ichki balans hisoblashishlarni hisobga olish qaydnomasi, to’lov topshiriqnomalari, 10-sonli jurnal order, Bosh daftar kabilar hisoblanadi.

Amaldagi qonunchilikka muvofiq sug’urta qildiruvchilar hisoblangan sug’urta badallarini naqd pulsiz hisob-kitoblar shaklida tegishli summalarini o’zlarining bank muassasalaridagi joriy hisobvaraqlaridan pensiya jamg’armasi bo’limlari hisovaraqlariga o’tkazish yo’li bilan to’laydilar. Bunda pensiya jamg’armasiga byudjetdan mablag’ bilan ta’minlanadigan tashkilotlar badallarini oyda bir marta oyning ikkinchi yarmi uchun ish haqini to’lash uchun belgilangan muddatda to’lashi lozim.

Tekshirish chog’ida auditor jamg’armalarga to’lovlar bo’yicha sodir bo’ladigan quyidagi muomalalarni to’g’riligini tekshirishi lozim:

1)Pensiya jamg’armasiga tegishli bo’lgan va mahsulot tannarxiga kiritiladigan summalarni, shu jumladan soliqlarni, to’lovlarni va hokazolarni aks ettirish:

Debet 2010 “Asosiy ishlab chiqarish”, 9410 “Sotish xarajatlari” schyotlari

Kredit 6520 “Davlat maqsadli jamg’armalarga majburiy ajratmalar bo’yicha qarzdorlik”” schyoti.

2) Tijorat xarajatlariga, hamda muomala chiqimlari (savdoda) hisobiga kiradigan, pensiya jamg’armasiga hisoblangan badallar summasini aks ettirish:

Debet 9410 “Sotish xarajatlari” schyoti

Kredit 6520 “Davlat maqsadli jamg’armalarga majburiy ajratmalar bo’yicha qarzdorlik”schyoti.

3) Pensiya jamg’armasiga to’lanadigan badallar, mahsulot, xizmat ko’rsatuvchi bo’linmalar va xo’jaliklarning bajargan ishlari va ko’rsatgan xizmatlari xarajatlariga qo’shiladigan, hamda kelgusi davr xarajatlarining tarkibida hisobga olinadigan summalarning aks ettirilishi:

Debet 2010 “Asosiy ishlab chiqarish”, 2310 “Yordamchi ishlab chiqarish”, 3190 “Boshqa oldindan to’lanadigan xarajatlar” schyotlari

Kredit 6520 “Pensiya jamg’armasiga to’lovlar bo’yicha hisob - kitoblar” schyoti.

4) Oldindan hisoblangan ajratmalarning summalarini Pensiya jamg’armasiga o’tkazish:Debet 6520 “Davlat maqsadli jamg’armalarga majburiy ajratmalar bo’yicha qarzdorlik”schyoti. Kredit 5110 “Hisob -kitob” schyoti

Auditor shunga e’tibor berish kerakki, penya badallarini to’lash mudati o’tgan kundan keyingi kundan boshlab, to’lov kunini ham qo’shib hisoblanadi. Masalan, agar badallar 5 mayda to’lanishi kerak bo’lsayu, 15 mayda to’langan bo’lsa penya 10 kun (6 maydan 15 maygacha) uchun hisoblanadi.

To’lov muddati dam olish yoki bayram kunga to’g’ri kelsa penya dam olish yoki bayram kunidan keyingi 2chi ish kunidan hisoblanadi.

Ijtimoiy sug’urta va ta’minot jamg’armalariga to’lovlar hisoblanishi hamda to’lanishini auditorlik tekshiruvidan o’tkazishda quyidagilar bajariladi:


  • har bir jamg’arma turi bo’yicha va sug’urta turi bo’yicha to’lov (badal) hisoblash uchun qabul qilingan bazaning ishonchliligini aniqlash;

  • tegishli jamg’armalar bo’yicha sug’urta badallari stavkalarini qo’llashning to’g’riligini tekshirish;

  • hisoblashlarni tekshirish;

  • sug’urta badallarini hisoblash manbalarini tekshirish.

Ma’lumotlarda tafovutlar bo’lgan hollarda jamg’armalar va debet yoki kredit oborotlari tekshirilib, tafovutlar ko’lami aniqlanadi. Keyinchalik ushbu tafovutlarning sabablari aniqlashtirilishi lozim.

Moliyalashtirish manbaidan qat’iy nazar barcha asoslar bo’yicha xodimlar foydasiga hisoblangan, pul va (yoki) natura shakldagi to’lovlarning barcha turlari ushbu jamg’armalarga sug’urta badallarini hisoblash uchun ob’ekt bo’lib hisoblanadi.

Sug’urta badallarini hisoblash uchun qo’llaniladigan bazaning ishonchliligini tekshirishda quyidagilarni bajarish zarur:


  • hisobot davrida hisoblangan va to’langan mehnat haqi hamda boshqa to’lovlar turlarini aniqlash;

  • haqiqatda sug’urta badallari hisoblangan to’lovlar turlarini, tegishli ijtimoiy sug’urta jamg’armasiga sug’urta badallari hisoblanmaydigan to’lovlar ro’yxatiga muvofiq ular hisoblanishi yoki hisoblanmasligi lozim bo’lgan to’lov turlari bilan taqqoslash;

  • tegishli jamg’armalar bo’yicha sug’urta badallarining to’liq to’lanmagan (yoki oshiqcha to’langan) miqdorini aniqlash.

Oldin hisoblanmasdan, korxona kassasidan berilgan har xil to’lovlarni (moddiy yordam, mukofot) maxsus e’tibor bilan tekshirish kerak.

Ma’lumotlarda tafovutlar bo’lgan hollarda jamg’armalar va debet yoki kredit oborotlari tekshirilib, tafovutlar ko’lami aniqlanadi. Keyinchalik ushbu tafovutlarning sabablari aniqlashtirilishi lozim.

Moliyalashtirish manbaidan qat’iy nazar barcha asoslar bo’yicha xodimlar foydasiga hisoblangan, pul va (yoki) natura shakldagi to’lovlarning barcha turlari ushbu jamg’armalarga sug’urta badallarini hisoblash uchun ob’ekt bo’lib hisoblanadi.

Sug’urta badallarini hisoblash uchun qo’llaniladigan bazaning ishonchliligini tekshirishda quyidagilarni bajarish zarur:



  • hisobot davrida hisoblangan va to’langan mehnat haqi hamda boshqa to’lovlar turlarini aniqlash;

  • haqiqatda sug’urta badallari hisoblangan to’lovlar turlarini, tegishli ijtimoiy sug’urta jamg’armasiga sug’urta badallari hisoblanmaydigan to’lovlar ro’yxatiga muvofiq ular hisoblanishi yoki hisoblanmasligi lozim bo’lgan to’lov turlari bilan taqqoslash;

  • tegishli jamg’armalar bo’yicha sug’urta badallarining to’liq to’lanmagan (yoki oshiqcha to’langan) miqdorini aniqlash.

Bizning fikrimizcha, auditor yagona ijtimoiy to’lov bo’yicha hisob-kitoblarni tekshirishda kasaba uyushmasi qo’mitasi a’zolarini ham jalb qilishi maqsadga muvofiq.

shuningdek, oldin hisoblanmasdan, korxona kassasidan berilgan har xil to’lovlarni (moddiy yordam, mukofot) maxsus e’tibor bilan tekshirish kerak.

So’ngra hisoblangan va to’langan sug’urta badallarining hisobda to’g’ri aks ettirilishini aniqlash zarur. Bunda xodimlarga to’langan to’lovlarning sug’urta badallarini hisoblash moliyalashtirish manbasi hisobidan aks ettirilayotganligiga e’tibor qaratiladi. Тekshiruv natijalari ishchi hujjatlar bilan rasmiylashtiriladi.

Тekshiruv yakunida auditor aniqlangan tafovutlarning hisobot ko’rsatkichlariga (tannarx va moliyaviy natijaga, ijtimoiy sug’urta va ta’minot bo’yicha qarzlar miqdoriga), muhimliklik darajasini hisobga olgan holda, qanday ta’sir ko’rsatishini aniqlaydi.

So’ngra hisoblangan va to’langan sug’urta badallarining hisobda to’g’ri aks ettirilishini aniqlash zarur. Bunda xodimlarga to’langan to’lovlarning sug’urta badallarini hisoblash moliyalashtirish manbasi hisobidan aks ettirilayotganligiga e’tibor qaratiladi. Тekshiruv natijalari ishchi hujjatlar bilan rasmiylashtiriladi.

Тekshiruv yakunida auditor aniqlangan tafovutlarning hisobot ko’rsatkichlariga (tannarx va moliyaviy natijaga, ijtimoiy sug’urta va ta’minot bo’yicha qarzlar miqdoriga), jiddiyliklik darajasini hisobga olgan holda, qanday ta’sir ko’rsatishini aniqlaydi.

Auditor shunga e’tibor berishi kerakki, sug’urta badallari quyidagi turdagi to’lovlarga hisoblanmaydi: foydalanmagan ta’til uchun kompensatsiyalar; ishdan bo’shash chog’idagi chiqish pensiyasi; moddiy yordam ko’rinishida beriladigan pul pensiyalarini har xil turlariga; kompensatsiya to’lovlariga; bepul ovqatlar qiymatlariga;tovon to’lovlarini (xizmat safari bo’yicha sutkalik pullari va sutkalik pullar o’rniga to’lovlar, mehnatchilarga ularning ishi bilan bog’liq holdagi shikasitlanishi yoki salomatligiga boshqacha zarar yetganligi natijasida ko’rilgan zararni qoplash to’lovlari) va boshqalarga; berilgan maxsus kiyim-bosh, maxsus poyafzal va boshqa himoya vositalari, sovun, sut va davolash-profilaktika ovqatlar qiymati; tushlik ovqatlar uchun dotatsiyalar, sanatoriy-kurortlarda davolanish, dam olish uylariga yo’llanmalar qiymati, statsionarlarda va ambulatoriyalarda davolanish uchun haq to’lash; boshqa joyga ishga o’tishdan yoki ko’chib o’tishdan yo’lda yurish, mulkni tashishga doir xarajatlarning qoplanishi; doimiy ishi yo’lda o’tadigan yoki yo’lda yurish tusiga ega bo’lgan yoxud xizmat safarlari bilan bog’liq hollarda sutkalik pullarni o’rniga ish haqiga qo’shimchalar va ustamalar; ish haqi jamg’armasidan amalga oshiriladigan yubiley sanalari, tug’ilgan kunlar munosabati bilan uzoq muddatli, benuqson mehnat faoliyati, faol ijtimoiy ishi uchun va boshqa shunga o’xshagan hollarda beriladigan rag’batlantirish to’lovlari (mukofotlar); musobaqalarda, ko’riklar, tanlovlar va shu kabilarda yutuqli o’rinlar uchun beriladigan pul mukofotlari; korxona va tashkilotlar ishlab chiqarishdan ajralgan holda o’qish uchun yuborilgan o’quvchilargan to’lanadigan stipendiyalar;davlat ijtimoiy sug’urtasi bo’yicha pensiyalar, ijtimoiy pensiyalar, pensiyalar.

Tekshiruv chog’ida auditor hisob-kitob qaydnomalari, to’lov qaydnomalari, kassa chiqim orderlari, bank ko’chirmalari, joriy oy uchun ichki balans hisoblashishlar, hisobga olish qaydnomasi, to’lov topshiriqnomalari, 10-sonli jurnal order, Bosh daftardan manba sifatida foydalanishi mumkin.


BILIMLARNI CHUQURLASHТIRISH UCHUN SAVOLLAR:


  1. Byudjetga to’lanadigan soliqlarni hisobga olish uchun buxgalteriya hisobida qaysi schyotlar tayinlangan?

  2. Byudjetga to’lanadigan summalarni solishtirish dalolatnomasi qanday amalga oshiriladi?

  3. Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig’ini to’lash qanday tekshiriladi?

  4. Foyda solig’i hamda obodonlashtirish va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish solig’ini to’lash qanday tekshiriladi?

  5. Aksiz va qo’shilgan qiymat soliqlarini to’g’ri hisoblanishi va byudjetga to’langanligini auditorlik tekshiruvidan o’tkazish ?

  6. Aksiz solig’ini to’lash qanday tekshiriladi?

  7. Qo’shilgan qiymat soliqsolig’ini to’lash qanday tekshiriladi?

  8. Mol-mulk solig’ini solig’ini to’lash qanday tekshiriladi?

  9. Yer solig’i solig’ini to’lash qanday tekshiriladi?

  10. Yer qa’ridan foydalanganlik uchun solig’ini to’lash qanday tekshiriladi?

  11. Suv resurslaridan foydalanganlik uchun solig’ini to’lash qanday tekshiriladi?

  12. Mikrofirmalar va kichik korxonalar uchun hisob yuritishning soddalashtirilgan tizimida faoliyat yuritishi uchun ularning o’rtacha yillik ishchilar sonining belgilangan tartiblarga, faoliyat turiga mos kelishini tekshirish.

  13. Hisob yuritishning soddalashtirilgan tizimi talablar bo’yicha buxgalteriya hisobini tashkil etilganligini tekshirish.

  14. Soliq imtiyozlarini, xususan maqsadli soliq imtiyozlarini to’g’ri qo’llanganligini tekshirish.

  15. Yalpi tushumni to’liq aks ettirilganligi va yagona soliq to’lovini bo’yicha taqdim etilgan hisob-kitoblar, hamda to’langan summalarning to’g’ri amalga oshirilganligini tekshirish.

  16. Sotilgan mahsulot (ishlar, xizmatlar)ning haqiqatdagi hajmidan byudjetdan tashqari davlatmaqsadli jamg’armalarga majburiy ajratmalarni to’g’ri hisoblanganligi, avans to’lovlari hamda to’langan summalarning mos kelishini tekshirish tartibini tushuntirib bering.


13-MAVZU: KORХONA ХUSUSIY KAPIТALI AUDIТI
REJA:

1. Ustav kapitalini tekshirishning maqsad va vazifalari.

2. Тa’sis hujjatlarini tekshirish.

3. Dastlabki hujjatlarni tekshirish.

4. Sintetik va analitik hisob registrlarini tekshirish.

5. Qo’shilgan kapitalni tekshirish.

6. Zahira kapitalini tekshirish.
Тayanch iboralar:

(Ustav kapitali, passivlar, ta’sischilar, foyda, qo’shilgan kapital, zahira kapitali, milliy stanlartlar, audit rejasi, audit dasturi)
1. Ustav kapitalini tekshirishning maqsad va vazifalari.

Korxona ustav kapitali uning ustavi va ta’sis shartnomasiga muvofiq qoidaga ko’ra, ta’sischilarning hissalari hisobiga barpo etiladi. U korxonaning xo’jalik faoliyatidan olinadigan foydasi hisobiga, zarur bo’lganda ta’sischilarning maqsadli badallari hisobiga ham to’ldirilishi mumkin.

Korxona ustav kapitaliga hissa sifatida binolar, inshootlar, qurilmalar va boshqa moddiy qiymatliklar: yer, suv va boshqa tabiiy resurslardan foydalanish huquqlari, shuningdek, boshqa mulkiy huquqlar (shu jumladan, kashfiyotlardan foydalanish uchun, «nou xau» va boshqa nomoddiy aktivlar); qo’shma korxona ishtirokchi davlatlarining valyutalaridagi erkin ayirboshlanadigan valyutalarda pul mablag’lari qo’shilishlari mumkin.

Ustav kapitalini auditorlik tekshiruvidan o’tkazishdan maqsad, ustav kapitalining holati aks ettiriladigan moliyaviy hisobot ko’rsatkichlarining ishonchliligi, hamda uni hisobga olish uslubiyotining me’yoriy hujjatlarga muvofiqligi to’g’risida fikr shakllantirishdan iborat.

Тekshiruvni korxona yuridik maqomini va ustavida belgilangan faoliyat turlarini, ta’sischilar va ular ulushlarining tarkibi hamda summasini, ustav kapitalining moliyaviy-xo’jalik faoliyatini amalga oshirish uchun yetarliligini aniqlashdan boshlash maqsadga muvofiq.

Тa’sis hujjatlari, ustav kapitalini shakllantirishga doir dastlabki hujjatlar, hisob registrlari va hisobot ma’lumotlarini tekshirish quyidagi tartibda amalga oshiriladi:



  • ta’sis hujjatlari (ustav, ta’sis shartnomasi) mavjudligi, shakllari va to’g’ri rasmiylashtirilganligi;

  • ta’sis hujjatlari mazmunining amaldagi qonunchilak va me’yoriy hujjatlar talablariga muvofiqligi;

  • ta’sischilar ulushlarining ustav kapitaliga to’liq va o’z vaqtida qo’shilishi;

  • ta’sischilar mulk shaklida qo’shadigan ulushlarining to’g’ri baholanishini tekshirish;

  • ustavda ko’rsatilgan faoliyat turlarining qonuniyligini tekshirish;

  • ustav kapitali hajmining ta’sis hujjatlari va O’zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiqligi;

  • ustav kapitalining to’liq va to’g’ri shakllantirilganligi;

  • ta’sischilarning ustav kapitaliga o’z ulushlarini qo’shish bo’yicha yakuniy hisob-kitoblar uchun qonunda belgilangan muddatlarga rioya qilinishi;

  • ustav kapitalini shakllantirishga doir muomalalarning buxgalteriya hisobi schyotlarida to’g’ri aks ettirilganligini tekshirish;

  • ustav kapitaliga ulushlarning haqiqatan ham qo’shilganligini aniqlash;

  • ustav kapitali hajmi o’zgarishining asosliligi, ustav va ta’sis shartnomasining qayta ro’yxatdan o’tkazilganligini hamda bu haqda tegishli hisob registrlari va hisobotda aks ettirilganligi.

Ushbu vazifalarni bajarish uchun quyidagi ma’lumot manbalari tahlil qilinadi:

  • korxonaning huquqiy maqomini, ustav kapitalini shakllantirish va hisobga olish masalalarini tartibga soladigan asosiy qonun hujjatlari va yo’riqnomalari;

  • ta’sis hujjatlari (notarial idora tomonidan tasdiqlangan ustav va ta’sis shartnomasi);

  • moliyaviy, statistik va boshqa tegishli hisobotlar;

  • ustav kapitalini shakllantirish bo’yicha muomalalar hisobga olingan dastlabki hujjatlar, analitik va sintetik hisob registrlari;

Me’yoriy hujjatlarga muvofiqlik masalasini tekshirish uchun ustav kapitalini shakllantirish va hisobga olish qoidalarini o’zida mujassamlashtirgan me’yoriy hujjatlar to’plami zarur. Bunday to’plam tekshirilayotgan korxonaning o’ziga xos jihatlarini hisobga olgan holda shakllantiriladi.
2. Тa’sis hujjatlarini tekshirish.

Auditor ta’sis hujjatlarini tekshirishda quyidagilarni aniqlaydi:



  • ta’sis hujjatlarida qanday faoliyat turlari ko’zda tutilgan;

  • haqiqatda amalga oshirayotgan faoliyat turlarining ta’sis hujjatlariga muvofiqligi;

  • O’zbekiston Respublikasining «Ayrim faoliyat turlarini litsenziyalash to’g’risida»gi qonuniga muvofiq litsenziyalanishi lozim bo’lgan faoliyat turlari va litsenziyalarning mavjudligi.

Litsenziyalanishi lozim bo’lgan faoliyat turlari bo’yicha litsenziyalar mavjudligi va ularning amal qilish muddatlari tekshiriladi. CHunki, korxona bunday faoliyat turlari bilan shug’ullanish huquqiga litsenziya olingan yoki unda ko’rsatilgan vaqtdan boshlab ega bo’ladi va ushbu huquq litsenziya amal qilish muddati o’tishi bilan to’xtatiladi. Тegishli litsenziyalarga ega bo’lmasdan amalga oshirilgan faoliyat turlari noqonuniy hisoblanadi. Agar korxona bitta ta’sischi tomonidan tashkil etilgan bo’lsa, bunda u mazkur ta’sischi tomonidan tasdiqlangan, tegishli hoqimiyat organidan ro’yxatdan o’tgan va notarial idora tomonidan tasdiqlangan ustav asosida faoliyat ko’rsatadi. Тa’sis hujjatlari bilan tanishish auditorga mulk egasi kim ekanligini va kimning manfaati uchun tekshiruv o’tkazilayotganligini aniqlashga imkon beradi.

Agar korxona bir necha ta’sischilar tomonidan tashkil etilgan bo’lsa, u holda ta’sis shartnomasi tuzilishi lozim, ustav esa ta’sischilar tomonidan tasdiqlangan bo’lishi lozim. Masalan, mas’uliyati cheklangan jamiyatlar (MCHJ) barcha ta’sischilar tomonidan imzolangan ta’sis shartnomasi va ustav asosida tashkil etiladi va faoliyat ko’rsatadi.

Auditor tegishli ta’sis hujjatlarining mavjudligini va ularni tasdiqlash hamda davlat ro’yxatidan o’tkazish qoidalariga rioya qilinishini aniqlaydi. Korxona ta’sischilar tomonidan uni tashkil etish to’g’risidagi qaror qabul qilingan vaqtdan boshlab emas, balki davlat ro’yxatidan o’tgan kundan boshlab yuridik shaxs maqomiga ega bo’lgan deb hisoblanadi. SHu boisdan, davlat ro’yxatidan o’tganlik to’g’risidagi guvohnomaning mavjudligini, agar ta’sis hujjatlariga o’zgartirishlar kiritilgan bo’lsa, qayta ro’yxatdan o’tkazilganligini tekshirish lozim.

Auditor ta’sis shartnomasi bilan tanishishda, unda qanday shartlar keltirilganligini aniqlaydi. Jumladan:



  • mulklarni ulush sifatida qo’shish (topshirish)

  • faoliyatda ishtirok etish;

  • foyda va zararlarni ta’sischilar o’rtasida taqsimlash;

  • korxona faoliyatini boshqarish va unda ta’sischilarning ishtiroki;

  • ta’sischilarning korxonadan chiqishi.

Mas’uliyati cheklangan jamiyatlar (MCHJ) ta’sis shartnomasida yuqorida sanab o’tilgan ma’lumotlardan tashqari quyidagi shartlar ham bo’lishi lozim:

  • ustav kapitalining tarkibi va hajmi to’g’risida;

  • har bir ta’sischi ulushining hajmi va uni o’zgartirish tartibi;

  • ta’sischilar ulushlarining tarkibi, hajmi va topshirish muddatlari;

  • ulushlarni qo’shishga doir majburiyatlarni buzganlik uchun javobgarlik;

  • ta’sischilar tomonidan qo’shiladigan ulushlarning jami summasi.

Auditor korxona ustavi bilan tanishish chog’ida unda quyidagilar ko’rsatilganliini aniqlaydi:

  • korxonaning o’ziga xos hususiyatlari va tashkiliy-huquqiy shaklini ifodalaydigan nomi;

  • korxonaning davlat ro’yxatidan o’tkaziladigan, joylashgan o’rni;

  • ustav kapitalining ko’lami va uning barcha ta’sischilar o’rtasida ulushlarga taqsimlanishi;

  • korxonaning maqsadi va faoliyat turlari;

  • ijro organlarini saylash yoki tayinlash tartibi;

  • korxona boshqaruv organining tarkibi va vakolatlari hamda ular tomonidan qaror qabul qilish tartibi;

  • dividendlar taqsimlash tartibi;

  • amaldagi qonunchilikda ko’zda tutilgani hamda ta’sischilar bilan kelishilgan, lekin qonunchilikka zid kelmaydigan boshqa zarur masalalar. shuningdek, ta’sis hujjatlarini tekshirishda korxonaning tashkiliy-huquqiy shaklini e’tiborga olish zarur. Masalan, aksiyadorlik jamiyatining ta’sischilari tomonidan tasdiqlangan ustavida, ustav kapitalining ko’lami to’g’risidagi ma’lumotlar bilan birga jamiyat tomonidan chiqariladigan aksiyalarning toifalari, ularning nominal qiymati va miqdori, aksiyadorlarning huquqlari to’g’risidagi shartlar har xil bo’lishi lozim. Aksiyadorlik jamiyatining barcha aksiyalari bir aksiyador tomonidan sotib olinganda, aksiyadorlik jamiyatini bir kishi tashkil etgan hisoblanadi yoki bir aksiyadordan iborat bo’ladi. Bu holdagi ma’lumotlar aksiyadorlik jamiyati ustavida qayd qilingan, ro’yxatga olingan va hamma tanishishi uchun e’lon qilingan bo’lishi kerak.

Ishtirokchilar tarkibini tahlil qilishda, aksiyadorlik jamiyati va mas’uliyati cheklangan jamiyat yagona ishtirokchisi sifatida, bitta shaxsdan iborat xo’jalik yurituvchi sub’ekt bo’la olmasligiga e’tibor berishi kerak.

Aksiyadorlik jamiyatlari va mas’uliyati cheklangan jamiyatlarda ham yuridik shaxslar, ham jismoniy shaxslar ta’sischi sifatida ishtirok etishlari mumkin.

Qo’shma korxona ustav kapitaliga o’zbekistonlik ishtirokchi tomonidan qo’shiladigan hissa xorijiy ishtirokchilar bilan kelishuvga ko’ra milliy valyutada qanday baholansa, kelishilgan baholar bo’yicha chet el valyutasida ham jahon bozoridagi bahoni hisobga olgan holda shunday baholanadi.

Хorijiy ishtirokchining hissasi ham shu tartibda qo’shma korxonani tashkil etish haqidagi shartnoma imzolangan kundagi yoki uning ishtirokchilari kelishgan boshqa sanaga amalda bo’lgan O’zbekiston Respublikasi Markaziy Bankining rasmiy valyuta kursi bo’yicha so’mga hisoblab o’tkazish yo’li bilan baholanadi. Jahon bozori bahosi bo’lmaganda qo’shilayotgan mulklar qiymati ishtirokchilarning kelishuviga muvofiq aniqlanadi.


Хo’jalik yurituvchi sub’ektlar uchun qonunchilikda belgilangan mas’uliyatlar

Хo’jalik yurituvchi sub’ekt tashkiliy-huquqiy shakli

Qonun va unda belgilangan mas’uliyatlar

Qishloq xo’jalik kooperativlari (shirkat xo’jaliklari)

O’z. R. qonuni «Qishloq xo’jaligi kooperativi (shirkat xo’jaligi) to’g’risida»

Q/x kooperativi (sh/x) faoliyatining asosiy turi qishloq xo’jalik mahsuloti yetishtirishdir.

Q/x kooperativi (sh/x) qishloq xo’jalik mahsulotlari yetishtirish bilan bir qatorda kooperativning o’z hududida ham, shuningdek undan tashqari ham qishloq xo’jalik xom ashyosini qayta ishlash, oziq-ovqat mahsulotlari, xalq iste’mol mollari, ishlab chiharishtexnika ahamiyatiga ega bo’lgan mahsulotlar ishlab chiqarish, savdosotiq, ta’mirlash va qurilish ishlari, yuridik va jismoniy shaxslarga xizmat ko’rsatish, shuningdek qonunlarda ta’qiqlanma-gan boshqa faoliyat turlari baln shug’ullanishga haqli.

(32-modda)



Fermer xo’jaliklari

O’z. R. qonuni «Fermer xo’jaligi to’g’risida»

Fermer xo’jaligining mol-mulkiga egalik qilish undan foydalanish va uni tasarruf etish xo’jalik a’zolari tomonidan o’zaro kelishuv asosida amalga oshiriladi.

(20-modda)


Dehqon xo’jaliklari

O’z. R. qonuni «Dehqon xo’jaligi to’g’risida»

Dehqon xo’jaligining mol-mulkiga egalik qilish undan foydalanish va uni tasarruf etish xo’jalik a’zolari tomonidan o’zaro kelishuv asosida amalga oshiriladi.

(16-modda)


Ma’suliyat cheklangan jamiyatlar (MCHJ)

O’Z. R. qonuni «Хo’jalik jamiyatlari va shirkatlar to’g’risida»

MCHJ ta’sischilarning majburiyatlari bo’yicha javobgar hisoblanadi. Тa’sischilar MCHJ ustav kapitalidagi ulushlariga mutanosib majburiyatlari bo’yicha javobgardir.

(16-modda)


Aksiyadorlik jamiyatlari

O’zbekiston Respublikasi Qonuni «Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning himoya qilish to’g’risida»



Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   ...   41


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa