9-жадвал
Моддий баланс
Моддалар
Кирим
Чиқим
моль
кг
моль
кг
Олтингугурт (IV)- оксиди SO
2
Кислород
Азот
Олтингугурт (VI)-оксиди SO
3
7,00
11,00
82,00
50
0,14
7,57
82,00
6,86
Ҳ а м м а с и
100
96,57
SO
2
оксиди оксидланганда ҳосил бўладиган аралашманинг таркибини
процентларда (ҳажм бўйича) ҳисобланг.
10- §. Олтингугурт SO
3
оксидининг сув билан реакцияси
Таркибида 7% га яқин SO
3
оксиди бўлган газдан бу оксидни сульфат
кислотага:
SO
3
+ Н
2
О = H
2
SO
4
+ Q
ѐки сульфат кислотада эритиб, олеумга айлантириб ажратиб олиш керак.
Сув билан борадиган бу реакция экзотермик ва анча паст ҳароратларда
қайтмас, гетерогендир, яъни газ билан суюқлик орасида бориб, суюқлик ҳосил
бўлади. Реакциянинг тезлиги катта.
Бундай
реакцияларни
ўтказиш
бирорта
қийинчиликни
келтириб
чиқармайдигандек кўринади. Лекин бу қийинчиликларнинг мавжудлигига ҳайрон
бўлмаса бўлади, чунки олтингугурт (IV)-оксиди SO
3
фақат сув билан эмас, балки
унинг устида доимо бўладиган сув буғлари билан ҳам тез таъсирлашади. Сульфат
кислотанинг конденсатланиш ҳароратси анча юқори бўлганлиги сабабли, сульфат
кислотадан ҳосил бўлган буғ тезда газ оқимида муаллақ турувчи сульфат
170
кислотанинг майда томчиларини сульфат кислотали туманни ҳосил қилади.
Тумансимон сульфат кислотани сув ҳам, сульфат кислотанинг сувли эритмалари
ҳам ушлаб қололмайди; уни фақат электрофильтрлар маълум даражада ушлаб
қолади.
Тумансимон сульфат кислота ҳосил бўлмайдиган шароитни яратиш
мумкинми
? Бу саволга жавоб топиш учун тоза сув ҳамда сульфат кислотанинг
сувли эритмалари устидаги сув буғнинг босими ҳақидаги маълумотларга мурожат
қилинг. Сульфат кислота концентрациясининг ортиши бнлан унинг устидаги сув
буғининг босими камаяди ва таркибида 98,3% H
2
SO
4
бўлган эритма устида унинг
босими амалий жиҳатдан нолга тенг бўлади. Демак, олтингугурт (VI)-оксид SO
3
ва сув орасидаги реакцияни сульфат кислотани туман ҳосил қилмай ҳам амалга
оширса бўлади. Бунинг учун газ аралашмасини концентрланган сульфат кислота
орасидан ўтказиш керак.
Суюқлик ва газнинг бир-бирига тегиб туриш юзаси оширилганда реакция
тезлашади. Буни қандай амалга ошириш керак? Бунда, бошқа кўпгина
ҳолатлардаги каби, қуйидаги усул қўлланилади: суюқликни тўлдиргичляр
(насадкалар), масалан, ҳалқалар билан тўлдирилган цилиндрсимон миноранииг
тепа қисмидан берилади (9-расм). Оғирлик кучи таъсирида суюқлик пастга оқиб,
ҳалкалар сиртида юпқа парда ҳосил қилади. Ҳалқалар ўлчами нисбатан кичик
бўлса, тинимснз ҳосил бўлаѐтган суюқлик парда-сининг умумий юзаси жуда
катта бўлади. Миноранинг пастки қисмидан суюқликда эрийдиган компонентлари
бўлган газ аралашмаси юборилади. Газ ва суюқлик минорада қарама-қарши
йўналишда
қарши оқим
бўйича ҳаракатланади.
Қарши, оқим усулининг бир йўналишда аралаштириш — тўғри оқимга
қараганда қандай афзалликларга эга?
Кислотанииг концентрацияси тинимсиз ортиб боради ва миноранинг энг
пастки қисмида 99% га етади. Бу ерда кислота минорага кираѐтган ва тар-кибида
7% гача SO
3
бўлган газ билан учрашади. Миноранинг юқорисига кўтарилаѐтган
SO
3
нинг концентрацияси тобора камаяди ва миноранинг юқори қисмидан
юборлаѐтган кислота билан учрашган газда амалий жиҳатдан SO
3
бўлмайди. Газ
171
ва суюкликнинг қарши оқимда ҳаракатланиши ҳисобига олтингугурт (IV)-оксиди
тўла равишда ютилади ва юқори концентрацияли кислота олинади.
Do'stlaringiz bilan baham: |