Davlat va huquq nazariyasidan mantiqiy savollarga javoblar


ган монархия ва ноанъанавий монархия



Download 237,06 Kb.
bet55/93
Sana21.02.2022
Hajmi237,06 Kb.
#71819
1   ...   51   52   53   54   55   56   57   58   ...   93
Bog'liq
DHN Yakuniy nazariy savollar javobi 2018

ган монархия ва ноанъанавий монархия.
Давлат ҳокимияти бошқа биронта идора ваколатлари билан
ёки қонунлар асосида чекланмаган ҳолда амалга оширилса, бун-
дай монархия мутлақ монархия дейилади.
Мутлақ монархия бошқарув шаклида давлат бошлиғи ҳоки-
миятдан муддатсиз, яъни умрбод фойдаланади, тахтни мерос ёки
қариндошлик цензи бўйича эгаллайди ҳамда ўз хатти-ҳаракат- лари учун қонун ёки бирор давлат органи олдида жавобгар бўл-
майди, балки фақат худо олдида масъулиятнинг мавжудлигида
намоён бўлади. Мутлақ монархиянинг ўзига хос яна бир хусусия-
ти шундаки, мазкур бошқарув шаклига асосланган давлатлар
қонунларида давлат бошлиғи, яъни монарх томонидан қабул
қилинган қонун ёки бошқа турдаги ҳуқуқий ҳужжатнинг бирор-
бир шахс томонидан бажарилмаслиги ҳолатида у фақат юридик
жавобгарликка тортилибгина қолмай, балки монарх худонинг
ердаги вакили ҳисоблангани учун унинг амрини бажармаслик
катта гуноҳ саналади ва худонинг қаҳрига учрайди ҳамда инсон
ўлимидан сўнг нариги дунёда худо олдида ҳам жавоб бериши
ҳақида уқтирилади. Монарх ҳокимияти илоҳийлаштирилган
шаклда намоён бўлади.
Чекланган монархияда мутлақ монархиядан фарқли равишда
монарх ҳокимиятининг ваколатлари конституция ва қонун
асосида ёки давлатнинг бирон-бир ваколатли идораси томонидан
чекланган бўлади. Чекланган монархия, ўз навбатида, дуалистик
ва парламентар турларга бўлинади.
Дуалистик монархия давлатларига Саудия Арабистони,
Қувайт, Непал каби давлатлар киради. Дуалистик монархиялар
XIX асрнинг охири XX аср бошларида (буржуа-демократик инқилоблар даврида), яъни ҳукмдорлар мутлақ монархия шакли-
да бошқарувни ушлаб тура олмаган, буржазия эса ҳали кучга
тўлмаган даврда кенг тарқалган эди.
Дуалистик монархия мутлақ монархиядан парламентар
монархияга ўтишда оралиқ, ўтиш шакли бўлиб, ҳукмдор билан
бир қаторда, мутлақ монархия учун хос бўлмаган бошқа олий
давлат ҳокимият органлари – парламент ва ҳукуматнинг мавжуд-
лигида намоён бўлади. Амалдаги ва юридик ҳокимият монарх
тузадиган ҳукумат ва қонун чиқарувчи идора ҳисобланган
парламент ўртасида бўлинади.
Дуалистик монархиянинг ўзига хос хусусияти шундаки,
парламент (ёки унинг бир палатаси) ва ҳукумат аъзолари ҳукмдор
томонидан тайинланади ва унинг олдида шахсан жавобгар бўла-
ди. Ушбу монархия шаклида давлат бошлиғининг ваколатлари
қисман чекланган бўлсада, аммо у аслида давлат бошлиғи функ-
циясини амалга оширади. Ҳукуматни тузиш парламентнинг
партиявий таркибига боғлиқ эмас.
Парламентар монархияда ҳокимият ҳукмдор билан бирга
давлат ҳокимиятининг олий органлари – парламе нт, ҳукумат ва
бошқа органлар ўртасида тақсимланган бўлади. Парламент халқ
томонидан кўппартиявийлик асосида сайлаш йўли билан шакл-
лантирилади. Ҳукуматни парламентда кўпчилик ўрин эгаллаган
партия тузади, худди парламентар республикада бўлганидек,
сайлов натижаларига кўра ҳукумат парламент олдида ҳисоб
беради. Энг кўп депутатлик мандатига эга бўлган партия раҳбари
ҳуқуматга бошчилик қилади.
Парламентар монархияда ҳокимиятнинг тақсимланишига
амал қилинади. Ҳукмдор сиёсий ҳаётда иштирок этади, лекин
унинг ҳокимият функциялари жуда кам бўлиб, тантанавор маро-
симлар хусусиятига эга (ҳукуматнинг ўз ваколатларини зимма-
сидан соқит қилишини қабул қилиш, халқаро муносабатларда давлат номидан вакиллик қилиш, давлат нишонларини тақдим
этиш ва ҳоказо). Фақат баъзи бир парламентар монархия давлат-
ларида ҳукмдор қўлида давлатни бошқаришнинг реал воситалари
мавжуд (масалан, Буюк Британияда қиролича парламентни
тарқатиб юборади, у айни вақтда, суд ҳокимияти ва черков
бошлиғи ҳисобланади), лекин амалда ҳокимиятни бошқариш воситалари қўлланилмайди. Қонунларни парламент қабул қилади ва монарх томонидан имзолангач юридик кучга киради. Бундай имзолаш рамзий маънога эга.Ҳозирги вақтда Европанинг қатор давлатлари парламентар
монархия шаклида фаолият юритмоқда. Буюк Британия, Швеция,Испания, Бельгия, Голландия, Дания, Норвегия ва бошқалар
шулар жумласидандир.
Ноанъанавий монархия чекланган монархия шакли сифатида
кўп учрамайдиган давлат шакли бўлиб, давлат бошқаруви ама-
лиётида фаол ривожланмаган. Ушбу бошқарув шакли монархия-
нинг бошқа турларидан фарқли ўлароқ, айрим ўзига хос хусу-
сиятларга эга. Ноанъанавий монархияда ҳам республика, ҳам
монархия шаклининг элементлари уйғунлиги намоён бўлади.
Бирлашган Араб Амирлиги етти амирлик – Абу Даби, Дубай,
Шаржа, Ажман, Ум мул-Қайвайн, Ал-Фужайра ва Раъс ул-Хайма-
дан иборат бўлиб, ҳокимиятнинг олий органи – амирликларнинг
шайхларидан иборат Олий кенгаш ҳисобланади. Мазкур кенгаш
аъзолари 5 йил муддатга давлат бошлиғи – Олий амирни сайлай-
дилар. Унинг монархия бошқарув шаклига хос хусусияти шун-
даки, Олий амир фақатгина етти амирлик раҳбарларидан ва
келажакда шу амирларнинг тахт меросхўрларидан сайланади.
Амир лавозими эса фақатгина ягона авлод ва унинг меросхўр-
ларига тегишлидир. Ҳукмдорнинг тахтни эгаллаши жараёни
халқнинг иродасига боғлиқ бўлмаган ҳолда шакллантирилади, бу
эса, ўз навбатида, монархияга хос хусусият касб этади.
Мазкур бошқарув шаклининг республикага оид жиҳати
шундаки, Олий амир сайлов йўли билан белгиланиб, у муайян
давргача ваколатли ҳисобланади. Демак, сайловнинг мавжудлиги
ва муайян муддатнинг ўрнатилганлиги республикага хос бўлган
хусусиятдир.
Малайзия давлати мисолида қуйидагиларни кўриш мумкин:
давлат бошлиғи – Олий ҳукмдор (подшоҳ, 2001 йил 12 декабрдан
Султон Туанку Саид Нутра Жамолуллайл) 9 малайя штати сул-
тонлари кенгашида яширин овоз бериш йўли билан 5 йил муд-
датга сайланади. Бунда унинг тор доирадаги шахслар томонидан
сайланиши ҳамда давлат бошлиғи лавозимига фақат султон ва
унинг қавм-қариндошлари таркибидан номзодлар тақдим этилиши монархиянинг белгиси сифатида эътироф этилса, сайлов инс-
титутининг мавжудлиги ҳамда муайян даврий муддатга ваколат
берилиши эса республика бошқарув шаклининг кўриниши
ҳисобланади.
Бошқарувнинг қадим-қадимдан инсониятга маълум бўлган шакллари монархия ва республикадир. Шу муносабат билан Ара­сту ўз вақтида бошқарув шаклларини олий ҳокимият танҳо амалга ошириладиган монархияга, тор доирадаги чекланган шахслар томонидан амалга ошириладиган аристократияга, бутун халқ ҳокимиятни бошқарадиган демократияга бўлганлигини эслаш ўринлидир4.

62-SAVOL:


Оддий ва мураккаб унитар давлатларнинг ўзига хос хусусиятларини кўрсатган ҳолда тавсифланг
Унитар тузилишдаги давлат ягона бўлиб, у таркибий қисмлари суверенитет белгиларига эга бўлмаган маъмурий-ҳудудий бирликлардан иборат бўлади.

Download 237,06 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   51   52   53   54   55   56   57   58   ...   93




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish