26-sonli umumiy o’rta ta’lim maktabi matematika fani o’qituvchisi



Download 1,68 Mb.
Sana30.06.2022
Hajmi1,68 Mb.
#719275
Bog'liq
Kombinatorikaning asosiy qoidasi
Sxemotexnika, 01-malumotnoma-namuna, mehmonxona, Tasdiqlayman, 1-dars istisno, ingliz tili, Ипотека, Камалак юлдузлари низоми (3), Kitob TKK kesilagan variant AshuraliyevJ, 9 infor tezis, 8-sinf 28-mavzu, 111, 1991-2017-yillarda-buyuk-britaniya-11-sinf, 8-sinf Adabiyot

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI XALQ TA’LIMI VAZIRLIGI

NAMANGAN VILOYATI XALQ TA’LIMI BOSHQARMASI NAMANGAN TUMAN XALQ TA’LIMI BO’LIMIGA QARASHLI

26-SONLI UMUMIY O’RTA TA’LIM MAKTABI

MATEMATIKA FANI O’QITUVCHISI

MO’XSINBOYEV A’ZAMXON

1- masala.

  • Samarqanddan Toshkentga 4 xil yo‘l bilan kelish mumkin:
  • samolyot, poyezd, avtobus va yengil mashina(taksi).
  • Toshkentdan Xo‘jakentga 3 xil transport vositasi olib boradi: poyezd, avtobus, taksi.
  • Samarqanddan Xo‘jakentga necha xil usulda kelish mumkin (22- rasm)?

Javob

  • Samarqanddan Toshkentga kelishning jami 4 ta yo‘li bor. Mavjud 4 ta yo‘ldan bittasini tanlab, Toshkentga keldik, deylik. Endi Xo‘jakentga borishning 3 ta yo‘li–imkoniyati bor. Shunday qilib, Samarqanddan Toshkent orqali Xo‘jakentga borishning jami 4 · 3 = 12 xil usuli bor.


  • Javob: 12 xil.

Bu qoida ko‘paytirish qoidasidir va u kombinatorikaning asosiy qoidasi hisoblanadi.

  • Umuman, A shahardan B shaharga kelishning m ta, B dan C shaharga kelishning n ta yo‘li bo‘lsa, u holda A dan C ga kelishning jami m · n ta yo‘li bor, ya’ni A dan C ga m· n xil usuli bilan kelish mumkin.

2- masala.

  • „Makro“ supermarketining „Hammasi uy uchun“ bo‘limida 5 xil piyola, 6 xil taqsimcha, 4 xil choy qoshiq bor. Nargiza xola turli nomdagi ikkita buyum sotib olmoqchi. U buni necha xil usulda amalga oshirishi mumkin?

Javob

  • 1) Piyola va taqsimchani 5 · 6 = 30 usulda;
  • 2) Piyola va qoshiqni 5 · 4 = 20 usulda;
  • 3) taqsimcha va qoshiqni 6 · 4 = 24 xil usulda olish mumkin. Demak, turli nomdagi ikkita buyumni 30 + 20 +24 = 74 xil usulda tanlab olish mumkin ekan.
  • Javob: 74 xil usulda.

3- masala.

  • Nechta uch xonali sonda faqatgina bitta 7 raqami bor?

Javob

  • 7 raqami 1-, 2-, 3- o‘rinda (yuzlar, o‘nlar, birlar xonasida) bo‘lishi mumkin.
  • Agar 7 raqami 1- o‘rinda turgan bo‘lsa, 2- va 3- o‘rinlarni 9 ·9 = 81 usulda to‘ldirish mumkin.
  • Agar 7 raqami 2- o‘rinda bo‘lsa, u holda 1- o‘rinda 0 va 7 raqamlaridan boshqa ixtiyoriy raqam turishi mumkin. 1- o‘rinni egallashning 10 - 2 = 8 ta imkoniyati bor. Bu holda 3- o‘rinda 7 raqamidan boshqa ixtiyoriy raqam tura oladi; demak, imkoniyatlar soni 8 · 9 = 72 ta.
  • Agar 7 raqami 3- o‘rinda tursa, u holda 1- o‘rinni olish uchun 8 ta, 2- o‘rinni olish uchun esa 9 ta imkoniyat bor.
  • Shunday qilib, o‘nli yozuvida faqatgina bitta 7 raqami bor uch xonali sonlar jami 81 + 72 + 72 = 225 ta ekan.
  • Javob: 225 ta.

4- masala.

  • Aylanada olingan 5 ta nuqta A, B, C, D, E harflari bilan belgilangan. Har bir nuqta qolgan har bir nuqta bilan tutashtirilsa, nechta kesma hosil bo‘ladi (23- rasm)?

Javob

  • 1- usul.
  • Nuqtalar soni kam bo‘lgani uchun, masalaga mos shaklni chizib, kesmalar sonini bevosita sanab chiqish mumkin, ular – 10 ta. Ammo aylanada olingan nuqtalar soni ko‘p bo‘lsa (masalan, 100 ta, ...), mos shakl chizish va undagi kesmalarni bevosita sanash qiyinlashadi. Bu holda boshqa yo‘l tutish kerak.

Javob

  • 2- usul.
  • Aylanada olingan 5 ta nuqtaning har biridan 4 tadan kesma o‘tkaziladi. Bunday kesmalar soni 5 · 4 = 20 ta, ammo kesmalar sonini hisoblashda har bir kesma ikki marta sanalgan.
  • Demak, biz 20 ni 2 ga bo‘lishimiz kerak:
  • 20 : 2 = 10.

Javob

  • 3- usul.
  • A nuqtani qolgan 4 ta nuqta bilan tutashtirsak, 4 ta kesma hosil qilamiz: AB, AC, AD, AE. B nuqtadan ham 4 ta kesma o‘tkazish mumkin, ammo B dan o‘tkazilgan bitta kesma (BA = AB) ni biz sanadik. Demak, B nuqtadan 3 ta yangi (avval hisoblanmagan, sanalmagan) kesma o‘tkaziladi. Shunga o‘xshash, C dan 2 ta, D dan esa 1 ta yangi kesma o‘tkazish mumkin. E nuqtadan o‘tkaziladigan 4 ta kesmaning hammasi avval hisoblangan (EA = AE; EB = BE; EC = CE; ED = DE).
  • Demak, aylanada belgilangan 5 ta nuqtani tutashtiruvchi jami kesmalar soni 4 + 3 + 2 + 1 + 0 = 10 ta.

5- masala.

  • 3, 4, 5, 6, 8, 9 raqamlari yordamida hammasi bo‘lib: 1) raqamlar takrorlanmasa; 2) raqamlar takrorlanishi mumkin bo‘lsa, nechta uch xonali son tuzish mumkin?

Javob

  • 1) Berilgan raqamlar 6 ta. Ularning xohlagan bittasi 3 xonali sonning birinchi raqami bo‘lishi mumkin. Demak, 3 xonali sonning birinchi raqamini tanlash imkoniyati 6 ta bo‘ladi. U holda 2- raqam qolgan 5 ta raqamning ixtiyoriy bittasi bo‘lishi mumkin, ya’ni 2- raqamni tanlash imkoniyatlarimiz 5 ta. Shunga o‘xshash, 3- raqamni tanlash imkoniyatlarimiz 4 ta.
  • Demak, raqamlar takrorlanmasa, jami uch xonali sonlar soni 6 · 5 · 4=120 ta bo‘lar ekan.
  • Javob: 120 ta.

Javob

  • 2) Raqamlar takrorlanadigan bo‘lsa, uch xonali sonning 1-, 2-, 3- xonalariga yoziladigan raqamni tanlash imkoniyatlari 6 tadan bo‘ladi, chunki berilgan raqamlar soni 6 ta.
  • Bu holda jami 3 xonali sonlar soni 6 · 6 · 6 = 63 = 216 ta bo‘ladi.
  • Javob: 216 ta.

Uyga vazifa


548. 1) Shaxmat taxtasida oq va qora ruxni bir-birini ololmaydigan („ura olmaydigan“) qilib necha xil usulda joylashtirish mumkin (24- rasm)?
2) Shaxmat taxtasida 8 ta ruxni bir-birini ololmaydigan qilib necha xil usulda joylashtirish mumkin (25- rasm)?
Download 1,68 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
guruh talabasi
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
haqida tushuncha
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
O'zbekiston respublikasi
toshkent davlat
махсус таълим
respublikasi axborot
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi toshkent
saqlash vazirligi
fanidan tayyorlagan
bilan ishlash
Toshkent davlat
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
coronavirus covid
koronavirus covid
vazirligi koronavirus
qarshi emlanganlik
risida sertifikat
covid vaccination
sertifikat ministry
vaccination certificate
Ishdan maqsad
fanidan mustaqil
matematika fakulteti
o’rta ta’lim
haqida umumiy
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti