L. Kreditlash shartlari (tamoyillari)



Download 333,78 Kb.
bet1/12
Sana26.04.2022
Hajmi333,78 Kb.
#583630
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12
Bog'liq
kredit-munosabatlari-va-ularning-ahamiyati
115589 22, 22-maktab, FDDI va Fibre chanel, Peer-to-peer tarmogi, fizika 4, Чиқиндиларни бошқариш дарслик НАШРГА, Mikroiqtisodiyot ESSE Электронний, 05.05. hometasks, Mantiqiy asoslash nazariya va amaliyot uyg\'unligi-hozir.org, 1.Kasr tushunchasi bilan tanishtirish metodikasi, Kasr tushunchasi, методика

Kredit munosabatlari va ularning ahamiyati

Reja:



l. Kreditlash shartlari (tamoyillari)


2. Kredit munosabatlarining obyektlari va subyektlari
3. Bankning kredit operatsiyalari va ularning xususiyatlari

4. Bank kreditlarining turlari va shakllari


5. Kreditlash uslublari va ssuda hisobvaraqlarining shakllari

l. Kreditlash shartlari (tamoyillari)


O‘zbekiston Respublikasi hududida xo‘jalik yurituvchi subyektlarga kredit berish tijorat banklari tomonidan „Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida“gi Qonun asosida va boshqa me’yoriy hujjatlarga muvofi q ravishda amalga oshiriladi. Kreditlar O‘zbekiston Respublikasining „Korxonalar to‘g‘risida“gi Qonuniga asosan o‘z kapitali va mustaqil balansiga, yuridik shaxs huquqiga ega bo‘lgan mustaqil xo‘jalik yurituvchi subyektlarga beriladi. Tijorat banklari xo‘jalik yurituvchi subyektlarga, ularning mulkchilik shakllaridan qat’i nazar, shartnoma asosida qisqa va uzoq muddatli kreditlar beradilar. Kredit mijozning hisob-kitob varag‘i joylashgan bankda beriladi. Zarar ko‘rib ishlaydigan, nolikvid balansga ega bo‘lgan xo‘jalik yurituvchi subyektlarga kredit berilmaydi, ilgari berilgan ssudalar esa belgilangan tartibda muddatidan ilgari undirib olinadi. Kredit resurslaridan uzoq muddatli moliyaviy nobarqarorlik, xo‘jasizlik va zararlarni qoplash uchun foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi. Kreditlar muddatiga ko‘ra qisqa muddatli, o‘rta muddatli va uzoq muddatli turlarga bo‘linadi.
Qisqa muddatli kredit amal qilish muddati 12 oydan oshmaydigan ssuda bo‘lib, uning muddatining uzaytirilishi kreditlanayotgan tadbirlarni o‘tkazish muddati, ularning qoplanishi va boshqa shartlardan kelib chiqqan holda belgilanadi. Qisqa muddatli ssudalar kreditlarning boshqa turlariga nisbatan likvidliroq hisoblanadi. O‘rta muddatli 1 yildan 3–5 yilgacha, uzoq muddatli kreditlar 3–5 yildan ortiq muddatga beriladi.
Kreditlash jarayoni bir nechta tamoyillar asosida amalga oshiriladi:

  1. kreditning muddatliligi;

  2. kreditning qaytarilishligi;

  3. kreditning ta’minlanganligi;4) kreditning to‘lovliligi; 5) kreditning maqsadliligi.

Kredit iqtisodiy munosabatlarning belgilangan tizimi sifatida boshqa pul munosabatlaridan farq qiladi, ya’ni pulning xarajati qaytarib berish sharti bilan amalga oshiriladi.
Kreditning keyingi tamoyili muddatlilik bo‘lib, u qaytarishlik tamoyili bilan uzviy bog‘liq bo‘ladi. Kreditlashning muddatliligi ikki tomonlama xarakterga ega. Birinchidan, kreditning mohiyati vaqtincha foydalanishga berilgan mablag‘larning qaytarilishinigina bildirib qolmay, balki bu qaytarilishni aniq muddatlarini belgilashni ham taqozo etadi. Kreditning muddati, bir tomondan foydalanishga berilayotgan kredit resurslarining bo‘sh turish muddati bilan belgilansa, ikkinchi tomondan qarz oluvchining mablag‘larga bo‘lgan vaqtinchalik ehtiyojlarining muddatiga bog‘liq. Kreditlash muddatliligining bu ikki tomonlama xarakterini inobatga olib vaqtinchalik foydalanishga berilgan mablag‘larni to‘liq va belgilangan muddatda qaytarilishini ta’minlash mumkin. Kreditning muddatliligiga rioya qilish banklar uchun ham, qarz oluvchilar uchun ham muhim ahamiyatga ega. Buning hisobiga bank kredit resurslarining aylanishini jadallashtirsalar va ulardan oqilona foydalanishga erishsalar, xo‘jaliklar o‘z daromadlarini ko‘paytirish, o‘z va qarz mablag‘laridan foydalanish samaradorligini oshirishlari mumkin. Kredit muddatini uzaytirish aksariyat hollarda bankning ruxsati bilan amalga oshiriladi. Kredit muddati qarz olingan mablag‘lardan qaysi davrgacha foydalanishni hisobga olgan holda belgilanadi.
Qaytarilish tamoyili kreditning mohiyatini ifodalaydi. Bank tomonidan mijozlarga beriladigan har bir so‘m pul mablag‘lari yana bankka qaytarilishi lozim. Mablag‘larning uzluksiz doiraviy aylanishi qaytarib berishning iqtisodiy asosi hisoblanadi. Qaytarish tamoyilining shunday muhim xususiyati borki, kreditni boshqa tovar-pul munosabatlarining iqtisodiy kategoriyalaridan farqi bo‘lgan iqtisodiy kategoriya sifatida ajratib turadi. Qaytarilish kreditning ajralmas atributi hisoblanadi.
Kreditning keyingi tamoyili – kreditning ta’minlanganligidir. Bunda ssudaning ta’minlanganligi kredit berilishiga asosan qarz oluvchining mulki, moddiy boyliklar zaxiralari, ko‘chmas mulk yoki ishlab chiqarish xarajatlari summasiga mos kelishi bilan belgilanadi. Bu o‘z navbatida kreditni o‘z muddatida qaytarilishiga kafolat berilishini tasdiqlaydi. Olingan kredit mablag‘lari korxonada ishlab chiqarish zaxirasi, tugallanmagan ishlab chiqarish yoki tayyor mahsulot hamda mavjud moddiy boyliklarni ta’minlash uchun beriladi. Bu tamoyil asosan korxonalarga berilgan ssudalar yoki tomonlar majburiyatlari bilan real ta’minlanadi. O‘zbekiston Respublikasida banklar faoliyati xalqaro banklar amaliyotiga yaqinlashib borayotgan sharoitda kreditning ta’minlanganligi bilan bir qatorda tovar-moddiy boylik va xarajatlardan tashqari garov, kafolat va kafi llik kabi shakllari ham amaliyotda keng qo‘llanilmoqda. Bu holat bank risklarini kamaytirgan holda kreditlarning bankka o‘z vaqtida qaytishini ta’minlaydi. Ssudaning o‘z vaqtida qaytarilishini ta’minlash uchun kredit shartnomasiga ko‘ra qarz oluvchi garovga ma’lum qiymatga ega bo‘lgan molmulkni qo‘yib rasmiylashtiradi. Agar kredit oluvchi kreditni o‘z vaqtida qaytara olmasa, u holda garovni sotish choralari ko‘riladi. Kredit miqdori garovga qo‘yilgan mulk qiymatining 50 foizidan 80 foizigacha miqdorida beriladi.
Kreditlashning yana bir tamoyili – olingan kredit uchun haq to‘lash yoki foizlilikdir. Bunda shartnomaga ko‘ra kredit oluvchi korxona o‘z ehtiyoji uchun kreditga olgan pul mablag‘laridan vaqtincha foydalanganligi sababli bankka belgilangan haqni to‘lashi lozim. Amaliyotda bu tamoyil bankning foiz mexanizmi orqali amalga oshiriladi. Bankning foiz stavkasi bu kreditning „narxidir“. Kredit uchun haq to‘lash korxonalarni xo‘jalik hisobiga, shu jumladan, resurslarning ko‘payishiga hamda jalb qilingan mablag‘lardan foydalanishga ta’sir etadi. Bank muassasalari kredit foizi hisobidan o‘z xarajatlarini qoplaydi. Kredit uchun haq to‘lash tamoyili qarzga olingan mablag‘lardan unumli foydalanish va kreditni qaytarish muddatini tezlashtirish maqsadida korxonaga iqtisodiy ta’sir ko‘rsatish vositasidir. Bank foizi kredit turlariga qarab turlicha belgilanadi. Qaytarilish muddati o‘tib ketgan kreditlar uchun oshirilgan miqdorda foiz olinadi, bu esa qaytarish muddati shartlariga qat’i rioya qilishni talab qiladi.
O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklari kredit to‘lovi miqdorini belgilashda ahamiyat beradigan quyidagi asosiy tamoyillar mavjud. Bular:

  • O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan tijorat banklariga beriladigan ssudalar bo‘yicha o‘rnatilgan bazaviy foiz stavkasi;

  • banklararo kredit bo‘yicha o‘rtacha foiz stavkasi, ya’ni aktiv operatsiyalarni amalga oshirish uchun boshqa banklardan sotib olingan resurslar;

  • turli depozit hisobvaraqlar bo‘yicha mijozlarga bank tomoni-dan to‘lanadigan o‘rtacha foiz stavkasi;

  • bankning kredit resurslarining tarkibi (jalb qilingan mablag‘lar hissasi yuqori bo‘lganda kredit narxi ham yuqori bo‘ladi);

  • kreditga bo‘lgan talab;

  • talab qilinayotgan kredit muddati va kredit turi, ya’ni uning ta’minlanganligiga bog‘liq ravishda tavakkalchilik darajasi;

  • mamlakatdagi pul aylanishi muvozanati (infl atsiya sur’ati qanchalik yuqori bo‘lsa, kredit shunchalik qimmat bo‘ladi, chunki pul qadrsizlanishi tufayli bankning o‘z resurslarini yo‘qotish riski ortadi) va boshqalardir.

Kreditning yana bir tamoyili sifatida kreditning maqsadga yo‘naltirilganligini olish mumkin. Bunda aniq xo‘jalik jarayonlarining kredit bilan bog‘liqligi ta’minlanadi. Kreditni mijoz tomonidan maqsadli yo‘naltirish tamoyili qarz oluvchi zimmasiga pul mablag‘larini faqat kredit shartnomasida ko‘rsatilgan maqsadlar uchun sarfl ashni yuklaydi. Uzoq muddatli kredit maqsadli tarzda aniq qurilish obyektlari va asbob-uskunalarni sotib olish uchun beriladi. Kreditlar biznes-reja asosida beriladi.
Kreditning maqsadli yo‘naltirilishini ta’minlash uning o‘z vaqtida qaytarilishi uchun real shart-sharoitlarni yaratib beradi. Bu tamoyilga rioya qilish bank muassasalari tomonidan qarz oluvchi korxonalarning hisobotlari asosida nazorat qilinadi. Berilgan kredit qarz oluvchi tomonidan boshqa maqsadga ishlatilgan bo‘lsa, u holda belgilangan tartibda kredit muddatidan ilgari qaytarib olinadi va choralar ko‘riladi.
Bank kreditlash tamoyillarining barchasini amaliyotda yalpi qo‘llanilishi bank manfaatlarini himoyalashga yordam beradi.

Download 333,78 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
guruh talabasi
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
davlat pedagogika
toshkent axborot
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
pedagogika instituti
haqida tushuncha
таълим вазирлиги
tashkil etish
O'zbekiston respublikasi
махсус таълим
toshkent davlat
vazirligi muhammad
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
respublikasi axborot
saqlash vazirligi
vazirligi toshkent
bilan ishlash
Toshkent davlat
fanidan tayyorlagan
uzbekistan coronavirus
sog'liqni saqlash
respublikasi sog'liqni
vazirligi koronavirus
koronavirus covid
coronavirus covid
risida sertifikat
qarshi emlanganlik
vaccination certificate
covid vaccination
sertifikat ministry
Ishdan maqsad
o’rta ta’lim
fanidan mustaqil
matematika fakulteti
haqida umumiy
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
moliya instituti
ishlab chiqarish
fanining predmeti