Favqulodda vaziyatlarning umumiy tushuncha va ta’riflari, ularni tasniflanishi



Download 22,67 Kb.
bet1/4
Sana17.07.2022
Hajmi22,67 Kb.
#811295
  1   2   3   4
Bog'liq
xfx


Favqulodda vaziyatlarning umumiy tushuncha va ta’riflari, ularni tasniflanishi

Hayot faoliyat xavfsizsigi nuqtai nazaridan favqulodda vaziyatlarni (FV) keng ma’noda, ya’ni, xavfning amalda sodir bo‘lishi va insonlar sog‘lig‘i hamda hayotiga tahdid solishi deb tushunish mumkin.


Ma’lumki favqulodda vaziyatlar o‘ziga xos xususiyatlar va aniqlanishlarga ega bo‘lib, bu ko‘rsatkichlar asosida FVni tasniflash mumkin bo‘ladi.
FVlardan himoyalanishga qaratilgan tadbirlar tizimi asosan quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
- FV larni retrospektiv taxlil qilish;
- tayyorlash ishlarini olib borish;
- FV lar davrida harakatga tayyorlanish;
- FV lar oqibatlarini bartaraf etish.
Favqulodda vaziyatlar – kutilmaganda, qo‘qqisdan sodir bo‘luvchi, aholining hayot faoliyatiga katta salbiy ta’sir etuvchi vaziyat va hodisalardir.
FV lar yuzaga kelish sabablariga ko‘ra: tabiiy ofatlar, texnogen halokatlar, atnropogen va ekologik halokatlar va ijtimoiy – siyosiy mojarolar ko‘rinishida bo‘lishi mumkin.
Tabiiy ofatlar – xavfli tabiiy hodisalar va jarayonlar bo‘lib, ular favqulodda yuz berib, insonlarning kundalik hayot tarzini buzilishiga, qurbonlar sodir bo‘lishiga, material boyliklarni yo‘q bo‘lishiga olib keladi. Ularga er qimirlashlar, suv bosishlar, vulqonlar, (okeanda suv osti zilzilasi yoxud vulqonlarning otilishidan hosil bo‘ladigan o‘lkan to‘lqinlar), sel oqimlari, bo‘ronlar, o‘rmon va torf yong‘inlari, qor bosishlari, tosh ko‘chishlari, qurg‘oqchilik, uzoq muddatli yog‘ingarchilik, qattiq sovuq, epidemiya, o‘rmon va qishloq zararkunandalarini ommaviy tarqalishi kabilar kiradi.
Er qimirlashlar – er ichidagi qudratli kuchlar paydo bo‘lishidagi seysmik hodisalardir. Bu vaqtda ozod bo‘lgan energiya seysmik to‘lqinlar tarzida (uzunasiga va ko‘ngdalang) tarqaladi, bunda er qobig‘ining buzilishi va uning tepasini zararlanishi kuzatiladi. Energiya intensivligi er ustida «ball» bilan o‘lchanadi. Er qimirlashni aniqlash uchun Respublikamizda 12 ballik shkaladan foydalaniladi.
Er qimirlashlar 3 ballgacha bo‘lsa – kuchsiz, 4 ballgacha bo‘lsa o‘rtacha, 5 ballgacha – kuchli, 7 ball juda kuchli, 8-10 ball vayrona qiluvchi va 11-12 ball bo‘lsa halokat keltiruvchi deb hisoblanadi.
Tabiiy yong‘in – bu tabiiy ravishda alangalanish jarayoni bo‘lib, chaqmoq, elektr simlarining qisqa tutashuvi va shu kabi boshqa sabablar natijasida sodir bo‘ladi.
Bo‘ronlar - shamolning katta tezlikda harakat qilishidir. Bo‘ronlarda havoning harakat tezligi 29 m/s. dan oshadi.
Tog‘ ko‘chishi – ekologik muvozanat va gidrologik rejimning buzilishi, daraxtlarni tartibsiz, rejasiz kesib tashlanishi, tog‘ yon-bag‘irlarini haydash, er osti boyliklarini qazib olish, to‘proq ishlarini olib borish natijasida sodir bo‘ladi.
Suv toshqini – og‘ir tabiiy ofat bo‘lib, bunda katta territoriyalarni vaqtincha suv bosadi. Toshqin kuchli yomg‘ir (jala), katta daryolardan suv toshishi, qorlarni tez erib ketishi, kuchli shamol va bo‘ronlar, er qimirlashlar oqibatida to‘g‘on va dambalarni buzilishi natijasida ro‘y berishi mumkin.
Sel oqimlari – qattiq jala yog‘ishi, qor va muzliklarni tez erishi natijasida sodir bo‘ladi.
Qor bosishi – ko‘p miqdorda kuchli qor yog‘ishi natijasida sodir bo‘ladi. Texnogen halokatlar. Katta territoriyalarda portlash, yong‘in, radiaktiv, kimyoviy va biologik zararlanishlarni hamda insonlar hayotiga xavf solib, guruhli o‘limlarga olib keluvchi, ishlab chiqarish jarayonini keskin ishdan chiqishi bilan kechadigan hodisalar, ya’ni mashina va mexanizmlarni qo‘qqisdan, kutilmaganda foydalanish davrida ishdan chiqishi texnogen halokatlar deb ataladi.
Texnogen halokatlarga sanoat ob’ektlaridagi, qurilish, temir yo‘l, havo va avtomobil transporti, suv transportidagi quvurlar, gaz-neft quvurlari va boshqa shu kabi ob’ektlardagi ko‘ngilsiz hodisalar misol bo‘ladi.

Download 22,67 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish