Buxoro davlat universiteti iqtisodiyot va turizm fakulteti «iqtisodiyot» kafedrasi



Download 51,2 Kb.
bet1/10
Sana30.12.2021
Hajmi51,2 Kb.
#98916
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
Bog'liq
Мустақил иш. Корхона иктисодиёти


O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI

BUXORO DAVLAT UNIVERSITETI



IQTISODIYOT VA TURIZM FAKULTETI

«IQTISODIYOT» KAFEDRASI

«KORXONA IQTISODIYOTI» FANIDAN MUSTAQIL ISH

Bajardi: Abdurahmonova A.A

Tekshirdi: Boboyeva G.









Buxoro-2020

Mavzu: Korxonalar tushunchasi va tasnifi. Korxona Korxonalar turlari va ularning tasnifi

Korxonalar bir-birlari bilan ajralib turadigan ko'plab xususiyatlar bilan ajralib turadi.

1) sanoat mansubligiga ko'ra, sanoat va noishlab chiqarish korxonalari, keyin - kichik birliklar uchun:

sanoat korxonalari oziq-ovqat, kiyim-kechak va poyabzal ishlab chiqarish uchun; mashinalar, asbob-uskunalar, asbob-uskunalar ishlab chiqarish, xom ashyo qazib olish, materiallar ishlab chiqarish, elektr energiyasi ishlab chiqarish va boshqalar uchun

qishloq xo'jaligi korxonalari don, sabzavot, chorvachilik, texnik ekinlarni etishtirish;

qurilish sanoati, transport korxonalari;

savdo korxonalari, asosan tovarlarni sotish va sotib olish bilan shug'ullanadi.

2) sanoat ixtisoslashgan tarmoqlarning ikkita katta guruhiga bo'linadi: tog'-kon sanoati va qayta ishlash sanoati. O'z navbatida, qayta ishlash sanoati engil, oziq-ovqat va og'ir sanoat va boshqalarga bo'linadi.

Amalda sanoatga mansubligini aniq belgilash mumkin bo'lgan korxonalar borgan sari kamayib bormoqda. Odatda, ularning aksariyati tarmoqlararo tuzilishga ega.

3) Shu munosabat bilan ishlab chiqarish tuzilishiga ko'ra korxonalar yuqori ixtisoslashgan, ko'p tarmoqli, birlashtirilganga bo'linadi.



Yuqori darajada ixtisoslashganommaviy yoki katta hajmdagi mahsulotlarning cheklangan assortimentini ishlab chiqaradigan korxonalar, masalan, temir, prokat, quyma, elektr energiyasi ishlab chiqarish, don, go'sht va boshqalar.

TO ko'p tarmoqli turli xil mahsulotlarni ishlab chiqaradigan va turli maqsadlar uchun mo'ljallangan korxonalarni o'z ichiga oladi. Bunday korxonalar ko'pincha sanoat va qishloq xo'jaligida uchraydi. Sanoatda ular bir vaqtning o'zida, masalan, kompyuterlar, dengiz kemalari, avtomobillar, bolalar vagonlari, muzlatgichlar, dastgohlar, asbob-uskunalar va boshqalarni ishlab chiqarishga ixtisoslashishi mumkin, qishloq xo'jaligida - don, sabzavot, meva etishtirish, chorva mollarini boqish, ozuqa ishlab chiqarish va boshqalar. .P. Raqobat kuchayib borayotganligi sababli, ilgari ixtisoslashgan ko'plab korxonalar iqtisodiy jihatdan mustahkamlanib, avvalgi ixtisoslashuvi doirasidan chiqib ketmoqdalar. Ular yangi savdo bozorlarini egallab, mahsulot va xizmatlar turini keskin kengaytirmoqda. Ko'pincha bunday korxonalar avvalgi sanoat profilini butunlay yo'qotib, tarmoqlararo bo'lib qolishadi - xilma-xil korxonalar. Shu bilan birga, ular, masalan, turli xil sanoat mahsulotlarini ishlab chiqarish, qurilish, transport va tijorat operatsiyalari bilan shug'ullanishlari mumkin.



Kombinatsiyalangan korxonalar klassik shaklda ular ko'pincha kimyoviy, to'qimachilik va metallurgiya sanoatida, qishloq xo'jaligida uchraydi. Ishlab chiqarish kombinatsiyasining mohiyati shundan iboratki, bitta korxonada xom ashyo yoki tayyor mahsulotning bir turi parallel yoki ketma-ket boshqasiga, so'ngra uchinchi turiga aylantiriladi. Masalan, yuqori o'choqlarda eritilgan cho'yan (uni yon tomonga sotish bilan birga) bizning korxonamiz tomonidan ishlatiladi, u erda po'lat quyma eritiladi. Po'latdan yasalgan ingotlarning bir qismi iste'molchilarga tayyor mahsulot sifatida sotiladi, ba'zilari esa o'z zavodimizda prokatga aylantiriladi. To'qimachilik sanoatida tolani xomashyodan, ipdan ipni va ipdan zig'ir ishlab chiqarishda birlashtirish amaliyoti olib borilmoqda.

3)Korxonalarni ishlab chiqarish salohiyati (korxona hajmi) quvvatiga ko'ra guruhlash eng keng tarqalgan. Qoida tariqasida barcha korxonalar uch guruhga bo'linadi: kichik, o'rta va yirik. Korxonalarni ushbu guruhlardan biriga tayinlashda quyidagi ko'rsatkichlardan foydalaniladi:

ishchilar soni;

ishlab chiqarishning tannarxi hajmi;

asosiy vositalarning qiymati.

Odatda, korxonalar korxonalar soniga ko'ra quyidagicha bo'linadi: kichik - 50 nafargacha xodim; o'rtacha - 50 dan 500 gacha (ba'zan 300 gacha), katta - 500 dan ortiq, shu jumladan, ayniqsa katta - 1000 dan ortiq ish bilan ta'minlangan.

Korxonalarning hajmi ularning sanoati bilan chambarchas bog'liqdir. Masalan, qora metallurgiya va mashinasozlik korxonalari odatda yirik va juda yirik korxonalardir. Asosan o'rta korxonalar engil, oziq-ovqat va neftni qayta ishlash sanoatida ishlaydi; yog'ochni qayta ishlash va tikuvchilik sanoatida - o'rta va kichik korxonalarga yaqin.

5) Mulkchilik shakllari bo'yicha xususiy, davlat, munitsipal, kooperativ va boshqa korxonalar mavjud.

6) Kapitalga egalik qilish va shunga ko'ra korxona ustidan nazorat bo'yicha milliy, xorijiy va qo'shma (aralash) korxonalar ajratiladi.

Milliy kapitali o'z mamlakati tadbirkorlariga tegishli bo'lgan kompaniyalardir.

Chet elliklar tomonidan kapitali xorijiy tadbirkorlarga to'liq yoki ma'lum bir qismiga tegishli bo'lib, ularning nazoratini ta'minlaydigan korxonalar deb nomlanadi.

Arala0shgan kapital bo'yicha korxonalar deyiladi, ularning kapitali ikki yoki undan ortiq mamlakat tadbirkorlariga tegishli. Aralash korxonani ro'yxatdan o'tkazish, uning shtab-kvartirasi joylashgan joyni belgilaydigan, amaldagi qonunchilik asosida ta'sischilardan birining mamlakatida amalga oshiriladi. Aralash korxonalar bu kapitalning xalqaro to'qilishi turlaridan biridir. Aralash kapitalli korxonalar qo'shma korxonalar deb ataladi, agar ularning tashkil etish maqsadi qo'shma tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish bo'lsa. Aralash kapitali bo'lgan kompaniyalar shakllari juda xilma-xildir. Ko'pincha xalqaro uyushmalar aralash kompaniyalar shaklida tuziladi: kartellar, sindikatlar, trestlar, konsernlar.

Kapitali bir necha mamlakatlarning tadbirkorlariga tegishli bo'lgan korxonalar deyiladi ko'p millatli.

7) Iqtisodiyotda mavjud va faoliyat ko'rsatayotgan korxonalar tashkiliy-huquqiy tuzilishi jihatidan juda xilma-xildir. Biroq, mumkin bo'lgan har xil ko'rinadigan xilma-xillik bilan ular tartiblangan guruhlarga bo'linadi, ular uchun ularning faoliyatini tartibga soluvchi iqtisodiy qonunchilikning aniq normalari ishlab chiqilgan. Rossiya qonunchiligi yakka tartibdagi tadbirkorlik bilan bir qatorda tijorat tashkilotlarining quyidagi shakllarini tan oladi:

biznes sherikliklari (to'liq va cheklangan);

mas'uliyati cheklangan jamiyatlar, aktsiyadorlik jamiyatlari;

ishlab chiqarish kooperativlari;

davlat va shahar korxonalari.


Download 51,2 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish