8-ma’ruza Vaqt qatorlari to‘g‘risida asosiy tushunchalar. Vaqt qatorlarining ekonometrik modellashtirishdagi asosiy masalalari


Vaqt qatorining tashkil etuvchilari



Download 397 Kb.
bet2/2
Sana13.05.2020
Hajmi397 Kb.
1   2

Vaqt qatorining tashkil etuvchilari

  • Vaqt qatori
  • Sikllilik
  • Tasodifiylik
  • Mavsumiylik
  • Trend

Trend komponentasi

  • Vaqt qatori qiymatlarining vaqt o’tishi bilan umumiy o’zgarish tendensiyasi trend deyiladi va Tt kabi belgilanadi.
  • Sotuv hajmi
  • Vaqt

Trend o‘suvchi yoki kamayuvchi bo‘lishi mumkin

  • Trend o‘suvchi yoki kamayuvchi bo‘lishi mumkin
  • Trend chiziqli yoki chiziqsiz bo‘lishi mumkin
  • Sotuv hajmi
  • Vaqt
  • O‘suvchi chiziqsiz trend
  • Vaqt
  • Sotuv hajmi

Mavsumiylik komponentasi

  • Agar bir xil vaqt oralig’ida (kun, xafta, oy yoki chorak davomida) kuzatishlar to’plamida biron xususiyat muntazam ravishda yildan-yilga takrorlansa, u holda berilgan vaqt qatori mavsumiylik xususiyatiga ega deyiladi.
  • Sotuv hajmi
  • Vaqt (choraklik)
  • Qish
  • Bahor
  • Yoz
  • Kuz
  • O’zgaruvchilarning kuzatilayotgan qiymatlari (masalan, sotish hajmi) vaqt o’tishi bilan turli xil omillar ta’sirida o’zgarib boradi. Agar vaqt qatorining qiymatlari o’zgarganida biror turg’un xususiyat ma’lum vaqt oralig’ida yildan-yilga kuzatilsa, u holda qator mavsumiylik xususiyatiga ega deyiladi. Ma’lumki, juda ko’p iqtisodiy muammolar hamda biznes olami bilan bog’liq masalalarda kuchli mavsumiylik vujudga keladi va u yerda mavsumiylik davri haqida gap yuritish mumkin.
  • Mavsumiylikni St, mavsumiylik davrini esa ds bilan belgilaymiz. Undan tashqari, o’rganilayotgan ko’rsatkichga siklik tebranishlar ham ta’sir etishi mumkin. Uzoq vaqt davomidagi katta hajmdagi ma’lumotlar asosida bozor kon’yunkturasi dinamikasi bilan bog’liq bo’lgan siklik tebranishlarni aniqlash va mamlakat iqtisodiyotining umumiy sikl fazasidagi o’rnini tahlil qilish mumkin. Mavsumiylikdan farqli ravishda siklning davri bir xil bo’lishi shart emas. Ba’zi adabiyotlarda bu ikki tushunchaga bir xil ma’no beriladi va ular bir xil ta’riflanadi.

Tasodifiylik komponentasi

  • Nazorat savollari:
  • 1. Qanday qatorlar vaqt qatorlari deyiladi?
  • 2. Vaqt qatorlarining ekonometrik modellashtirishda asosiy masalalari nimalardan iborat?
  • 3. Vaqt qatorlarining tashkil etuvchilari deb nimaga aytiladi?
  • 4. Mavsumiylik nima?
  • 5. Trend deb nimaga aytiladi?

E’tiboringiz uchun rahmat!


Download 397 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
bilan ishlash
pedagogika universiteti
Nizomiy nomidagi
sinflar uchun
fanining predmeti
таълим вазирлиги
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
vazirligi muhammad
махсус таълим
Toshkent axborot
umumiy o’rta
haqida umumiy
Referat mavzu
ishlab chiqarish
pedagogika fakulteti
fizika matematika
universiteti fizika
Navoiy davlat