8-ma’ruza Vaqt qatorlari to‘g‘risida asosiy tushunchalar. Vaqt qatorlarining ekonometrik modellashtirishdagi asosiy masalalari


Vaqt qatorining tashkil etuvchilari



Download 397 Kb.
bet2/2
Sana13.05.2020
Hajmi397 Kb.
1   2

Vaqt qatorining tashkil etuvchilari

  • Vaqt qatori
  • Sikllilik
  • Tasodifiylik
  • Mavsumiylik
  • Trend

Trend komponentasi

  • Vaqt qatori qiymatlarining vaqt o’tishi bilan umumiy o’zgarish tendensiyasi trend deyiladi va Tt kabi belgilanadi.
  • Sotuv hajmi
  • Vaqt

Trend o‘suvchi yoki kamayuvchi bo‘lishi mumkin

  • Trend o‘suvchi yoki kamayuvchi bo‘lishi mumkin
  • Trend chiziqli yoki chiziqsiz bo‘lishi mumkin
  • Sotuv hajmi
  • Vaqt
  • O‘suvchi chiziqsiz trend
  • Vaqt
  • Sotuv hajmi

Mavsumiylik komponentasi

  • Agar bir xil vaqt oralig’ida (kun, xafta, oy yoki chorak davomida) kuzatishlar to’plamida biron xususiyat muntazam ravishda yildan-yilga takrorlansa, u holda berilgan vaqt qatori mavsumiylik xususiyatiga ega deyiladi.
  • Sotuv hajmi
  • Vaqt (choraklik)
  • Qish
  • Bahor
  • Yoz
  • Kuz
  • O’zgaruvchilarning kuzatilayotgan qiymatlari (masalan, sotish hajmi) vaqt o’tishi bilan turli xil omillar ta’sirida o’zgarib boradi. Agar vaqt qatorining qiymatlari o’zgarganida biror turg’un xususiyat ma’lum vaqt oralig’ida yildan-yilga kuzatilsa, u holda qator mavsumiylik xususiyatiga ega deyiladi. Ma’lumki, juda ko’p iqtisodiy muammolar hamda biznes olami bilan bog’liq masalalarda kuchli mavsumiylik vujudga keladi va u yerda mavsumiylik davri haqida gap yuritish mumkin.
  • Mavsumiylikni St, mavsumiylik davrini esa ds bilan belgilaymiz. Undan tashqari, o’rganilayotgan ko’rsatkichga siklik tebranishlar ham ta’sir etishi mumkin. Uzoq vaqt davomidagi katta hajmdagi ma’lumotlar asosida bozor kon’yunkturasi dinamikasi bilan bog’liq bo’lgan siklik tebranishlarni aniqlash va mamlakat iqtisodiyotining umumiy sikl fazasidagi o’rnini tahlil qilish mumkin. Mavsumiylikdan farqli ravishda siklning davri bir xil bo’lishi shart emas. Ba’zi adabiyotlarda bu ikki tushunchaga bir xil ma’no beriladi va ular bir xil ta’riflanadi.

Tasodifiylik komponentasi

  • Nazorat savollari:
  • 1. Qanday qatorlar vaqt qatorlari deyiladi?
  • 2. Vaqt qatorlarining ekonometrik modellashtirishda asosiy masalalari nimalardan iborat?
  • 3. Vaqt qatorlarining tashkil etuvchilari deb nimaga aytiladi?
  • 4. Mavsumiylik nima?
  • 5. Trend deb nimaga aytiladi?

E’tiboringiz uchun rahmat!


Download 397 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
guruh talabasi
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
toshkent axborot
nomidagi samarqand
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
xorazmiy nomidagi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
tashkil etish
Toshkent davlat
rivojlantirish vazirligi
Alisher navoiy
matematika fakulteti
Ўзбекистон республикаси
pedagogika universiteti
sinflar uchun
bilan ishlash
maxsus ta'lim
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
tibbiyot akademiyasi
ta'lim vazirligi
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
fanining predmeti
махсус таълим
umumiy o’rta
haqida umumiy
Referat mavzu
fizika matematika
Navoiy davlat
Buxoro davlat
universiteti fizika
ishlab chiqarish
Fuqarolik jamiyati
pedagogika fakulteti