6-Amaliy ish. Geoxronologik shkala yordamida tog‘ jinslarining absolyut va nisbiy yoshlarini o‘rganish. Stratigrafik ustun tuzish usullarni o‘rganish. Ishning maqsadi



Download 1.01 Mb.
bet1/3
Sana09.08.2021
Hajmi1.01 Mb.
  1   2   3

6-Amaliy ish.

Geoxronologik shkala yordamida tog‘ jinslarining absolyut va nisbiy yoshlarini o‘rganish. Stratigrafik ustun tuzish usullarni o‘rganish.
Ishning maqsadi: Geoxronologik shkala bilan tanishib, tog' jinslarini yoshini aniqlashga oid bilimlarni mustahkamlash. Talabalarga burg’ quduqlari ma’lumotlariga asoslanib joyning stratigrafik tuzishni o’rganish.

Tog' jinslarini yoshi va geologik mutloq vaqtini aniqlash bo'yicha juda ko'p urinishlar bo'lgan. Hozirgi vaqtda geologiyada tog' jinslarini yoshini aniqlashninig absolyut usuliga qaraganda, nisbiy yoshini aniqlash usuli keng qo'llaniladi. Tog' jinslari o'zida ko'plab qotgan organik qoldiqlarni mujassamlaydi. Tog' jinslarini yoshini aniqlashda stratigrafik usul keng qo'llanilgan , yani qatlam, uning tarkibi, nisbati tanlanishini o'rganish, geologik tarmoq vazifasini tashkil etgan. Bu orqali cho'kindi jinslar organic, hayot ,o'simlik va hay vonot olami evolyutsiyasidan darak bergan.

Tog' jinslarining yoshini aniqlashning geologik usullari xilma-xil. Radiaktiv elementlarini emirilishini kuzatish natijasida, mutloq yoshini o'rnatishusuli usuli ularni erkin va bir tekisda atrof muhitning o'zgarishiga bog'liq bo'lmagan holdagi emirilishiga asoslangan.(1902y. P Kyuri. E. Ruzerford, F. Sadi) Hozirgi vaqtda tog'jinslarining mutloq yoshini aniqlashda qo'rg'oshin-uranli kaliy organli usulida foydalaniladi. Shunday qilib, Geoxronologik shkala yordamida (6.1-jadval) tog'jinslarining mutloq va nisbiy yoshini aniqlash mumkin.

Geoxronologik shkala 6.1-jadval



Era

Davr vaunting belgilanishi

Bo’limi

Davr mln. yil

Rang

Kaynazoy-Kz

To’rtlamchi

Antropogen-Q



Hozirgi zamon Q4

1.5-2

Sarg’ish-kulrang

Yoqori to'rtlamchi Q3

O'rta to'rtlamchi Q2

Quyi to'rtlamchi Q1

Neogen-N

Pliotsen

25

Limonsimon saiq

Miotsen

Poleogen-Р

Oligotsen

41

O’ta to’q sariq

Eotsen

Paleotsen

Mezozoy-Mz

Bo’r-K

Yuqori bo’r

70

Pushti rang

Quyi bo’r

Yura-I

Yuqori Yurskiy

60

Havo rang

O’rta Yurskiy

Quyi Yurskiy

Trias-T

Yuqori trias

45

Binafsha rang

O’rta trias

Quyi trias

Poleozoy-Pz

Perm-P

Yuqori Perm

50

Och jigar rang

Quyi Perm

Tosh ko’mir-C

(karbon)



Yuqori toshko’mir

70

Kulrang

O’rta toshko’mir

Quyi toshko’mir

Devon-D


Yuqori devon

70

Jigarrang

O’rta devon

Quyi devon

Silur-S

Yuqori silur

35

Och pushti rang

Quyi silur

Ordovik-O


Yuqori Ordovik

80

Sariq ko’kimtir rang

O’rta Ordovik

Quyi Ordovik

Kembriy-E

Yuqori Kembriy

80

To’q ko’k rang

O’rta Kembriy

Quyi Kembriy

Prote-rozoy-Pr

Yuqori- PR3

Vend-V

110

Och qizil

O’rta- PR2

Rifey-R

400

Och qizil

Quyi- PR1

-

600

Och qizil

Arxey-Ar

Yuqori

-

700

Och binafsha och qizg’ish

Quyi

-

1500

Och binafsha och qizg’ish


Stratigrafiya lotincha stratium ya’ni qatlam degan so’zdan olingan. Stratigrafiya tog’ jinslarining ketma-ket paydo bo’lib, navbatma-navbat tariqasida joylashib ularning o’zaro aloqadorligini o’rganadi va shu qatlamlarning nisbiy yoshini aniqlashga imkon beradi.

Geoxronologiyada geologik vaqtning uzoq oraliq vaqti - 2 ta eon mavjud.

1.Kriptozoy eoni: Katarxey, Arxey va Protyerozoy eralarini o’z ichiga oladi;

2.Fanyerazoy eoni: Paleozoy, Mezozoy va Kaynazoy eralaridan tashkil topgan. Stratigrafiya ustuni - o'rta, yirik ya mukammal geologiya xaritalaridan bir necha yo'nalish bo'yicha tuzilgan kesmalari aniqlangach, qatlamlarning haqiqiy qalinligi grafik usulda tasvirlanadi.

Stratigrafik ustuni tik va to'g'ri burchakli shaklda tuzilib, uning chap tomonidan o'ngga qarab yotqiziqlaming geologik vaqtlari - guruh, sistema, bo'lim, yarns, indeks, tog1 jinslarining shartli belgilari, qalinligi, tog' jinslarining ta'rifi va organizmlar qoldiqlari, fizik xossalari ko'rsatiladi (9-rasm). Shundan keyin ustunda yotish munosabatlariga qarab eng qari tog’ jinslar ostida va yoshlari esa ustida ketma- ket joylashtirilib, har bir bo'linmalaming yoshlariga qarab rangli va shtrixli belgilar bilan tasvirlanadi.

Stratigrafik ustuni masshtabi xaritaning tik ramkasidan oshmasligi kerak. Odatda ustunning umumiy tik uzunligi 40-50 sm qilib olinadi. Stratigrafiya ustunida mos yotgan bo'linmalar to'g'ri chiziq, nomos yotgan bo'linmalar to'lqinsimon qilib belgilanadi.

Stratigrafik bo’linmalarining bir-biriga munosabati tushunarsiz bo'lsa, ular ustunda ikki parallel chiziq bilan chegaralanib, 4 mm oraliq qoldiriladi va ichiga so'roq belgisi qo'yiladi. Agar bo'linmalaming qalinligi juda kichik bo'lgan holda, ular ustunda masshtabsiz tasvirlanadi.

Xarita ramkasidan tashqarida berilgan yozuv, grafika va sxemalar yordamchi elementlar hisoblanadi.

Yirik va mukammal xarita varag'ining chap tomoniga stratigrafik ustuni, o'ng tomoniga shartli belgilar, tagiga esa xarita masshtabida geologik kesimi joylashtiriladi.


Download 1.01 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
guruh talabasi
nomidagi toshkent
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
haqida tushuncha
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
samarqand davlat
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
bilan ishlash
pedagogika universiteti
vazirligi muhammad
fanining predmeti
Darsning maqsadi
o’rta ta’lim
navoiy nomidagi
haqida umumiy
Ishdan maqsad
moliya instituti
fizika matematika
nomidagi samarqand
sinflar uchun
fanlar fakulteti
Nizomiy nomidagi
maxsus ta'lim
Ўзбекистон республикаси
ta'lim vazirligi
universiteti fizika
umumiy o’rta
Referat mavzu
respublikasi axborot
таълим вазирлиги
махсус таълим
Alisher navoiy
Toshkent axborot
Buxoro davlat