3.5 Ajratish tizimi
Nebalia bipes bir vaqtning o'zida 2 juft buyrak, shuningdek, qorin oyoqlari va furkulaga ega bo'lgan yagona qisqichbaqasimon hisoblanadi.
Qisqichbaqasimonlarning chiqarish tizimi o'zgartirilgan koelomoduktlar bo'lgan buyraklar bilan ifodalanadi. Har bir buyrak qovuqni hosil qilish uchun kengayishi mumkin bo'lgan tsellomik kelib chiqadigan qop va egilgan ekskretor naychadan iborat. Chiqaruvchi teshiklar ochilgan joyiga qarab, buyraklarning ikki turi farqlanadi: antennali (birinchi juftlik; ikkinchi antennalar tagida ekskretor teshiklar ochiladi) va maksiller (ikkinchi juftlik; ikkinchi juft yuqori ustki suyaklar tagida). Voyaga etgan davlatdagi yuqori saratonlarda faqat antenna kurtaklari mavjud, qolganlarning hammasi faqat maksiller kurtaklarga ega. Ikkala juft buyrak faqat yuqori kerevitlar guruhidan yuqorida aytib o'tilgan qisqichbaqasimon Nebaliyada, shuningdek dengiz qobig'i qisqichbaqasimonlarida mavjud. Qolgan qisqichbaqasimonlar ikkita juft buyrakdan faqat bittasiga ega va ontogenez jarayonida ular o'zgaradi: agar maksiller bezlar lichinka holatida ishlasa, kattalarda antenna bezlari ishlaydi. Ko'rinishidan, dastlab qisqichbaqasimonlarda Nebaliya singari 2 juft buyrak bo'lgan, ammo keyingi evolyutsiya jarayonida ular faqat bittasini saqlab qolgan.
3.6 Asab tizimi
Qisqichbaqasimonlarning asab tizimi, barcha artropodlar singari, juftlashgan qizilo'ngach gangliyalari, perifaringeal halqa va qorin bo'shlig'i nerv kordonlari bilan ifodalanadi. Ibtidoiy gillopodlarda nerv sistemasi narvon tipida bo‘ladi: juftlashgan gangliyalar segmentlarda keng joylashgan bo‘lib, ular bir-biriga komissuralar orqali bog‘langan. Ko'pchilik qisqichbaqasimonlarda qorin bo'shlig'i yaqinlashdi, o'ng va chap gangliyalar birlashdi, komissuralar yo'qoldi va faqat qo'shni segmentlarning ganglionlari orasidagi uzunlamasına ko'priklarning ikkilanishi qorin nerv zanjirining juftlashgan kelib chiqishini ko'rsatadi. Xuddi artropodlarda bo'lgani kabi, qisqichbaqasimonlar ham turli segmentlardagi gangliyalarning oligomerizatsiyasi (birikishi) tendentsiyasini ko'rsatadi, bu artropodlarning qorin nerv zanjirini annelidlardan ajratib turadi. Shunday qilib, tanasi 18 segmentdan iborat bo'lgan kerevitlarda atigi 12 ta nerv tugunlari mavjud.
Qisqichbaqasimonlar miyasi qo'ziqorin tanalari va deytotserebrum (antennulalarning innervatsiyasi) bilan protoserebrumning juftlashgan loblari (akron va ko'zlarning innervatsiyasi) bilan ifodalanadi. Odatda, ikkinchi juft antennaga ega bo'lgan segmentning oldinga siljishli gangliyalari miya bilan birlashadi. Bunday holda, uchinchi qism ajratiladi - tritoserebrum (antennalarning innervatsiyasi), qolgan qisqichbaqasimonlarda antennalar perifaringeal halqa tomonidan boshqariladi.
Qisqichbaqasimonlarning simpatik nerv sistemasi yaxshi rivojlangan, asosan ichaklarni innervatsiya qiladi. U miya bo'limidan va bo'linmagan simpatik nervdan iborat bo'lib, ular bo'ylab bir nechta gangliyalar joylashgan.
Qisqichbaqasimonlarning asab tizimi endokrin tizim bilan chambarchas bog'liq. Saratondagi gangliyalarning tarkibi gemolimfaga kiradigan gormonlarni chiqaradigan neyrosekretor hujayralarni o'z ichiga oladi. Ushbu gormonlar metabolizm, eritish va rivojlanishga ta'sir qiladi. Neyrosekretor hujayralar qorin nerv zanjirining protokserebrum, tritoserebrum va ganglionlarning turli qismlarida joylashgan. Ba'zi qisqichbaqasimonlarda ko'rish nervlarining neyrosekretor hujayralaridan gormonlar maxsus sinus beziga va u erdan gemolimfaga kiradi. Ular yuqorida tavsiflangan tana rangini o'zgartirish mexanizmi uchun javobgardir.
Do'stlaringiz bilan baham: |