Pul massasi va pul agregatlari



Download 117 Kb.
bet1/5
Sana27.04.2022
Hajmi117 Kb.
#585773
  1   2   3   4   5
Bog'liq
Pul massasi va pul agregatlari




Pul massasi va pul agregatlari


Reja:
1. Pul tizimi va uning elementlari. Pul tizimining turlari.
2. Pul massasi va pul agregatlari


3. Pul muomilasi konuni. Pul massasi va uni boshkarish.
4. Pul muomilasini barkarorlashtirish yullari.
5. Foydalanilgan adabiyotlar
Pul tizimi va uning elementlari. Pul tizimining turlari
Pul tizimi deganda mazkur mamlakatda pul mumilasini konuniy va mutonosib ravishda tashkil kilishda kullaniladigan uslublar majmuasi tushuniladi.
Xozirgi pul tizimi XVI-XVII asrlarda ishlab chikarishning kapitalistik usulining yuzaga kelishi munosabati bilan shakllangan, birok uning ayrim elementlari bundan oldinrok paydo bulgan.
Pul tizimi kuyidagi asosiy elementlarni uz ichiga oladi.
1. Pul birligi, sum, rublь va boshkalar.
2. Baxo masshtabi-dastlab u pul birligining oltinga teng kismi sifatida, xozir jaxon pullariga nisbati.
3. Pulning turlari. Kiymati o`zida ifodalanishiga kura pullar ikki turga xakiaiy va xakikiy pulni urnini bosuvchi pullarga bulinadi.
Xakikiy pullar nominal kiymatini uzida ifodalovchi, real kiymatga ega bulgan metal pullar bulib ular xar xil shakllarda chikarilgan. Kogoz pullar xakikiy pullarning vakili bulib pulning muomila funktsiyasi rivojlanishi natijasida yuzaga kelgan.
Umuman pullar kuyidagi turlarga bulinadi.
a) Kogoz pullar.
b) Kredit pullar. Kredit pullar kogoz pullardan fark kilib ular bir vaktni uzida kiymatni ifodalaydi va u kredit xujjat bulib, kreditor va karz oluvchi urtasidagi iktisodiy munosabatlarni aks ettiradi.Kredit pullarga davlat banki biletlari, veksel, banknot, chek, kredit kartochkasi va boshkalar kiradi.
v)Tangalar asosan nekelь va bronzadan tayyorlanadi. Tarixiy ma’lumotlarga kura birinchi tangalar bundan 26 asr oldin Lidiya va Xitoyda, VII asrlarda xozirgi Markaziy Osiyo davlatlarida, IX-X asrlarda Kiyev rusida zarb kilingan. Dastlab tangalar oltindan, keyinchalik ular boshka metallda zarb kilingan.
Kogoz pullar tarixiy manbalarga kura XII -asrda Xitoyda, 700-yillarda kumush tangalar chikarilgunga kadar Buxoro davlatida kogoz puldan foydalanilgan, Amerika va Yevropada kogoz pullar XVII XVIII asrlarda chikarilgan.
4.Emissiya tizimi-bu muomiladagi bank biletlari, xazina biletlari, kogoz pullar va kimmatli kogozlarni chikarishdir. Buni Markaziy bank amalga oshiradi. Kimmatli kogozlarni ularni emetentlari davlat, banklar, xissadorlik jamiyatlari chikaradi.
5.Muomiladagi pul massasini tartibga soluvchi davlat muassasi- Markaziy bank.
Pul tizimining tarixan 2 turi mavjud.
1.Metall pullar tizimi.
2.Kredit va kogoz pullar tizimi.
Metal pullar tizimi bimetalizm (oltin va kumushni konuniy tartibda umumiy ekvivalent ekanligi) va monometalizm (fakat ularni birini umumiy ekvivalentligi) turlariga bulinadi.
Muomiladagi pullarning asosiy kismini kogoz pullar tashkil kiladi. Kogoz pullardan foydalanilishiga sabab:
a) Kimmatbaxo metallar, xususan oltin tanga pullarni real va nominal kiymatlari urtasidagi farkni vujudga kelishi. Masalan.10 grammlik tanga foydalanilishi tufayli 7 grammga kelgan.
b). Ba’zi mamlakatlarda pulni real va nominal kiymatlari tugri bulmagan kalbaki tangalarni chikarilishi.
v). Metal pullarni buzilishi, yukolishi davlat xazinasiga kimmatga tushadi. Kogoz pulni chikarish bunga nisbatan arzonga tushdi.
Rivojlangan mamlakatlarning pul tizimi kuyidagi elementlarni uz ichiga oladi.
1.Pul birligi.
2.Valyuta kursini belgilovchi koidalar.
3.Baxo masshtabi.
4.Pul kurinishlari-kredit biletlari, kogoz pul va tanga.
5.Emissiya tizimi.
6.Davlat yoki kredit apparati.
Rivojlangan mamlakatlarning zamonaviy pul tizimi kuyidagi xususiyatlarga ega.
-oltinga almashilmaydigan, keyinchalik kogoz pul aylanadigan, kredit pullarga utish.
-pulni muomilaga nafakat xujaliklarni banklar tomonidan kreditlash, balki davlat xarajatlarini koplash uchun chikarish.
-pul muomilasida nakd pulsiz aylanishning ustunligi.
-pul muomilasini davlat tomonidan tartibga solishning kuchayishi.
Shu kabi rivojlanayogan mamlakatlarning, xatto ayrim mamlakatlar pul tizimi uziga xos xususiyatlarga ega.
Jumladan, O`zbekiston Respublikasida pul muomilasini davlat tomonidan tartibga solish kuyidagilar asosida olib boriladi;
-samarali pul-kredit siyosatini olib borish
-davlat karzini boshkarish
-solik siyosatini amalga oshirish
-moliya bozorlarini shakllantirish
-monetar siyosatni amalga oshirishda pul massasi ustidan nazoratni ta’minlash.



Download 117 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish