Potensiometrik titrlash usuli tahlilning fotometrik usuilari spektrofotometrik usulning moddalar tozaligini aniqlashda qo



Download 77.29 Kb.
bet1/2
Sana14.01.2020
Hajmi77.29 Kb.
  1   2
DORI VOSITALARI MIQDORIY TAHLILINING

FIZIKAVIY VA FIZIK-KIMYOVIY USULLARI

Reja:

  1. POTENSIOMETRIK TITRLASH USULI

  2. TAHLILNING FOTOMETRIK USUILARI

  3. SPEKTROFOTOMETRIK USULNING MODDALAR TOZALIGINI ANIQLASHDA QO‘LLANILISHI


Potensiometrik titrlash — neytrallash, cho'kma va kompleks hosil

qilish, oksidlanish-qaytarilish va boshqa usullar yordamida bajariladigan

miqdoriy tahlilda ekvivalent nuqtani aniqlash uchun qo'llaniladi. Rangii

va loyqa eritmalarini titrlash uchun ham ushbu usuldan foydalanish

mumkin. Bu usulda titrlash jarayondagi alohida tanlangan elektrod juftligida

hosil bo'ladigan elektr yurituvchi kuchini (EYK) o'lchash orqali

titrantni ekvivalent hajmi aniqlanadi.

Elektrod juftligi taqqoslash elektrodi va indikator elektroddan iborat.

Indikator elektrod potensiali titrlash jarayonida faol qatnashuvchi

yoki hosil bo'luvchi ionlar konsentratsiyasi bilan bog'liq bo'lib, taqqoslash

elektrodining potensiali doimiy qiymatini saqlab qoladi. Titrlanganda

elektrod juftligi odatda tekshiriluvchi eritmaga tushiriladi.

Taqqoslash elektrodidan diffundirlanayotgan ionlar titrlash jarayoniga

to'sqinlik qilsa, taqqoslash elektrodi va tekshiriluvchi eritma e lek trolitik

ko'prik orqali tutashtiriladi. Ushbu elektrolitik ko'prik ionlari to'sqinlik

qilmaydigan elektrolit eritmasi bilan to'ldirilgan P-shakldagi naycha

ko'rinishda bo'ladi (9-rasm).

9-rasm. Po te n s iome t r ik titrlash usulida ekvivalent nus tani anis lash.



qoslash elektrodi kaliy yoki litiy xloridni tegishli suvsiz erituvchidagi

eritmalari bilan to'ldiriladi.

Tahlil davomida titrlangan eritmani byuretkadan bir xil miqdorda

aralashtirib turilgan holda qo'shiladi. Ekvivalent nuqtaga yaqinlashganda

titrantni 0,1 ml yoki 0,05 ml dan qo'shilib, har gal EYK o'lchanadi.

Indikatorli elektrod va taqqoslash elektrodi orasidagi potensiallar

farqidan paydo bo'ladigan EYK yuqori om li potensiometr yordamida(pHmetr

bilan) o'lchanadi. Ekvivalent nuqtaga yaqinlashgan sari EYK qiymati

keskin o 'zg a rib , EYK o'zgarishi (AE )titrlo v ch i m iqd orinin g

o'zgarishiga ( Д К ) nisbatini mutloq qiymati bu nuqtada maksimal bo'ladi.

Titrlash natijasini grafikda ifodalab, hosil bo'lgan egri chiziq yor-

Д Е 4 E

damida ekvivalent nuqtani hisoblash yo'li bilan v a r n ^ y r ) maksimal

qiymatini aniqlash mumkin.

XI Davlat farmakomeyasidagi “ Potensiometrik titrlash” umumiy

maqolasida potensiometrik titrlash egri chizig'i, titrantning ekvivalent

miqdorini hisoblash namunasi, turli usullarda titrlashda elektrod tizimini

tanlash jadvali keltirilgan. Kislotali-asosli titrlashda — shisha elektrod,

cho'ktirish usuli qo'llanganda — kumush elektrod qo'llanadi. Oksidlanish-

qaytarilish reaksiyasiga asoslangan usullarda platinali indikator e le ktrod

qo'llanadi.

Potensiometrik titrlash orqali fenazepam miqdorini aniqlash

0,3 g fenazepam (aniq tortma) 20 ml xloroformda eritiladi, 20 ml

sirka angidridi qo'shiladi va 0,1 mol/1 perxlorat kislotasi eritmasi bilan

potensiometrik usulda titrlanadi. Indikator elektrodi sifatida shisha elektrod

qo'llanadi. Bir vaqtning o'zida nazorat tajribasi o'tkaziladi. 1 ml 0,1 mol/1

perxlorat kislota eritmasi 0,03496 g fenazepamga mos keladi (preparatning

miqdori 99,0% dan kam bo'lmasligi kerak).

Ampitsillinning 250—500mg jelatinli kapsulasi miqdoriy tahlili

Reaktivlar: suyultirilgan natriy gidroksid eritmasi (42 g/1) perxlorat

kislotaning 1 mol/1 (suvli) eritmasini tayyorlash uchun (8,6 ml 70%

perxlorat kislotasi 100 ml o'lchov kolbasida belgisigacha suv bilan yetkaziladi);

atsetat buferi eritmasi (pH 4,8);

formamid — tahlil uchun toza namunasi;

0,05 m o l/l simob perxlorat eritmasi.

Aniqlash tartibi:

0,1000 g (aniq tortma) suvsiz ampitsillinga mos keladigan maydalangan

kukun titrlash kolbasiga o'tkazilib, suyultirilgan natriy gidroksid

eritmasidan qo'shiladi va 10 minut davomida elektromagnit aralashtirgich

yordamida aralashtiriladi. So'ngra perxlorat kislotaning 4 ,6 ml eritmasi,

20 ml bufer eritmasi, 5 ml formamid eritmasi qo'shiladi va simob

perxlorat eritmasi bilan 0,6 ml/min. tezlikda (platinali va kalomel e lek trodlari

ishtirokida) potensiometrik graflkda bukilishgacha (a - chiqim)

titrlanadi.

1 ml 0,05 mol/1 simob perxlorat eritmasi 0.01747 g suvsiz ampitsillinga

mos keladi.

Ampitsillinning foiz miqdori (A) quyidagi formula bo'yicha hisoblanadi:

bunda:

a—0,05 mol/1 simob perxlorat eritmasining titrlash uchun ketgan

ml miqdori;

n namuna og'irligi, g.

Suvsiz ampitsillinning bitta jelatina kapsuladagi miqdori quyidagi

formula bo'yicha hisoblanadi:

m

P= ( A — B ) ~

d~suvsiz ampitsillinning ko'rsatilgan gramm miqdori, g;



A—ampitsillinning foiz miqdori;

B—parchalanish mahsulotlarining foiz miqdori;

/w—bir jelatina kapsulaning o'rtacha ogirligi, g.

Parchalanish mahsulotlarini aniqlash

Reaktivlar: formamid — tahlil uchun toza namunasi;

Tahlilning fotometrik usuilari

Fotometrik usullarga tekshiriluvchi eritma tomonidan nurning yutilishiga

absorbsiyasiga asoslangan fotoelektrokolorimetrik va spektrofotometrik



usullar kiradi. Bu usullar elektromagnit nurlanishning tanlab yutilishiga

asoslangan bo'lib, bunda molekuladagi yoki iondagi elektronlar holati

asosiy ahamiyat kasb etadi.

Har qanday modda tebranish soni (chastotasi) ma’lum bir qiymatga

ega bo'lgan elektromagnit nurni yutadi. Elektromagnit nurlanish to'lqin

va korpuskular xossalarga ega bo'lib, rairlanish va yutilish jarayonlari

kvantlar tarzida amalga oshadi:

AE = h v = h —

A

formulada:

ЛЕnurlanish energiyasining yutilish jarayonidagi o'zgarishi;

h—Plank doimiysi (6 ,5 - 10 27 erg/s);

v—tebranish soni (chastota);

c—nurning bo'shliqdagi tezligi (3 * 1 0 in sm/s);

a—to'lqin uzunligi.

Tebranish so n i gerslar bilan, to 'lq in uzunligi esa sm, mkm O

( 1 0 6m), nm (10 4m) va angestremlar (IA = 10"'m) bilan ifodalanadi.

Ba’zan nurlanish to'lqin soni bilan ham tavsiflanadi:

v , = —1 = —1 v

A c

^'—nurning 1 sm iga to'g'ri kelgan to'lqin soni bo'lib, s n r 1 larda

ifodalanadi. Monoxromatik nurning modda tomonidan yutilish intensivligini

nur yutilishining birlashgan qonuni — Buger-Lambert-Ber qonuni

orqali tushuntiriladi.

Monoxromatik nur modda (yoki uning eritmasi)ga yo'naltirilganda

uning bir qismi kyuveta devorlaridan qaytib, ikkinchi qismi yutilib,

uchinchi qismi esa kyuvetadan o'tadi. Agar monoxromatik nurning dastlabki

intensivligini J(), kyuvetadan qaytgan nur intensivligini Jk, modda

tomonidan yutilgan nur intensivligini va eritmadan o'tgan nur in tensivligini

J bilan belgilasak, J0= Jk+ J + J bo'ladi.

Fotometrik usullarda solishtiriluvchi va tekshiriluvchi eritmalar so-

lingan kyuvetalar bir xil bo'lganligi uchun Jk ni e ’tiborga olmasak,

J„=J^+J bo'lib, yutilgan nur intensivligi Buger-Lambert-Ber qonuni

orqali aniqlanadi:



formulalarda:

J — nurning dastlabki intensivligi;

J -e r itm ad an o'tgan nur intensivligi;

v -y u tilish k o ‘rsatkichi;

D—eritmaning optik zichligi;

E[*—solishtirma yutilish ko'rsatkichi;

.~molyar yutilish ko'rsatkichi yoki ekstinksiya koeffitsienti;

/-e r itm a qatlamining qalinligi;

c—eritmaning konsentratsiyasi.

Nur yutilishining birlashgan qonuni Buger-Lambert va Ber q on u n lari

asosida keltirib chiqariladi.

Buger-Lambert qonuni numing yutilishini yutuvchi eritmaning qatlam

qalinligiga bog'liqligini ifodalaydi.






Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa