O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi termiz davlat universiteti sport faoliyati va boshqaruv fakul’teti sport boshqaruvi kafedrasi jismoniy tarbiyа gigienasi va sportning tibbiy fiziologik asoslari


Yoqimsiz omillarga organizmning chidamliligi ortishida jismoniy mashqlarning ahamiyati



Download 2,34 Mb.
bet14/118
Sana19.02.2022
Hajmi2,34 Mb.
#457526
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   118
Bog'liq
МАЖМУА ГИГИЕНА 4-КУРС 2021-2022

Yoqimsiz omillarga organizmning chidamliligi ortishida jismoniy mashqlarning ahamiyati.
Tadqiqotlarda isbotlanishicha, odam organizmiga jismoniy mashqlarning ta’siri har xil yoshda turlicha bo‘ladi. Bolalik va yoshlik davrlarida mashqlar organizmning rivojlanishiga, o‘rta yosh, qarilikda ish qobiliyatining ortishiga va kuchning faol holda saqlanishiga ta’sir etadi. Shuni ko‘rsatish kerakkki, jismoniy mashqlar hamma yoshda ham salomatlikni mustaxkamlaydi. Jismoniy mashqlarning fiziologik moxiyati organizmning harakat funksiyasini ta’minlaydigan va tashqi hamda ichki muxitning turli ta’sirlariga qarab organizmning o‘zgaruvchan chidamliligani ko‘rsatadigan reaksiyalarni baxolashda namoyon bo‘ladi. Jismoniy ishga organizm qator fiziologik, morfologik va ruhiy jarayonlar bilan javob beradi. Bu jarayonlar ixtiyoriy muskul faolliyatida hamma (ruhiy, neyrodinamik, energiya va harakat) komponentlarining qay tarzda o‘zgarishiga bog‘liq. Jismolniy mashqlarning ongli ravishda bajarilishi ruhiy komponent faoliyatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi, bu qator ruhiy sifatlar (qabul qilish, diqqat, xotira, ruhiy ish qobiliyati va boshqalar) o‘tkirligining takomilashishida ifodalanadi.
Bosh miya yarim sharlari po‘stlog‘idagi jarayonlar muskul faoliyatini uyushtiruvchi omil bo‘lgani sababli muntazam jismoniy mashqlar neyrodinamik komponentning ijobiy qayta qurilishi bilan kuzatiladi. Qo‘zg‘aluvchanlik asab jarayonlarning harakatchanligi va turg‘unligi ortadi, organizmning emotsional kuchlanishini boshqarish takomillashadi. Shu bilan bir vaqtda, asab muskul sistemasi funksional holati (harakat komponenti) ning o‘zgarishi yuzaga keladi, muskul kuchi va uni qisqarish tezligi ortadi, muskul sezgisidagi tafovut yaxshilanadi. Bu barcha o‘zgarishlar faoliyatning yangi funksional sisteamsining ancha oson shakllanishi, yangi harakat malakalarining hosil bo‘lishi, ularni mehnat va turmushda maqsadga muvofiq qo‘llanishi uchun sharoit yaratadi.10
Yuqoridagi komponentlar bilan o‘zaro yaqin aloqador bo‘lish natijasida energiya komponentlarining qayta qurilishi yuzaga keladi; yurak muskullarining funksional imkoniyatlari ortadi, jismoniy ishda qonning sistolik va daqiqalik hajmi ko‘payadi, tomir urishi soni kamayadi, qon yurishi va kapilyarlarda qon aylanishining boshqarilishi ancha takomillashadi, o‘pkanining tiriklik sig‘imi va o‘pka vetelyatsiyasi ancha ortadi. Jismoniy mashqlar ta’sirida ichki sekresiya bezlarining ishi, organizmdagi metabolik jarayonlarining boshqarilishi takomillashadi, moddalar almashinuvi kuchayadi.
Harakat faoliyatini tak’minlaydigan harakat funksiyasi vegetativ va ruhiy funksiyalarining ancha rivojlanishi organizmning tashqi va ichki muxitdagi noxush omillarga chidamliligini oshiradigan qayta qurilish jarayoniga olib keladi.
Organizmning yoqimsiz omillariga chidamligining ortishi 2 ta o‘ziga xos va xos bo‘lmagan usullar bilan yuzaga keladi. O‘ziga xos bo‘lgan usulda organizmning mazkur ta’sirning o‘ziga chidamliligi ortadi. Xos bo‘lmagan (nospesifik) usulda, bir omil ta’sirida boshqa omillarga infeksiyaga, gipoksemiyaga va xokazolarga organizmning chidamliligi ortadi.
Organizmning nospesifik chidamliligini oshiradigan omillar ancha ko‘p: organizmga farmakologik moddalar (vita’minlar, jen-shen va shunga o‘xshashlar) kiritish, muskul ishlarni bajarish, organizmning sovuqqotishi, gipoksiya, qon yo‘qotish va boshqalar shular jumlasidandir.
Organizm chidamliligini oshirishning yeng qulay nospetsefik usuli jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanishdir. Jismoniy mashqlar ta’sirida organizm chidamliligining ortishi “ko‘chish” hodisalari bilan ya’ni organizmning boshqa reaksiya turlarida hosil qilingan qandaydir xususiyatni qo‘llanishi bilan bog‘liq bo‘ladi.
Jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanishda kishining ruhiy funksiyalaridan va vegetativ funksiyalarining nisbatida qator “ko‘chish” hodisalari namoyon bo‘lib, ular organizmda chidamlilikning ortishi uchun sharoit yaratadi. Masalan, “ko‘chish” hodisasi gipoksemiyaga, zaxarli moddalar ta’siriga, qonning immun biologik xususiyatini oshirish yo‘li bilan vujudga kelgan kasalliklarga, nurlanishga, issiq va sovuq ta’siriga organizmning chidamliligini oshiradi.
Yuqori va past harorat ta’sirida jismoniy mashqlarning qo‘shilishi organizmning nospesifik chidamliligini oshiradi. Ya’ni harakatni va vegetativ funksiyalarni takomillashtiradi, bu organizmning kasallikka berilmasligini kuchaytiradi; noxush omillarga organizm chidamliligini oshiradi; organizmning jismonan charchashini pasaytiradi ya’ni charchashga qarshilikni kuchaytiradi, salomatlikni mustaxkamlaydi.

Download 2,34 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   118




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish