Kombinatorika elementlari



Download 0.74 Mb.
Sana26.01.2020
Hajmi0.74 Mb.

Kombinatorika elementlari

Kombinatorika – matematikaning berilgan to’plamdan elementlarni tanlash va ularni berilgan tartibda guruhlashni, xususan har xil birikmalar sonini hisoblash masalalarini o’rganuvchi bilimdir.

Qo’shish usuli: agar element usul bilan, element usul bilan va xakazo element usul bilan tanlangan bo’lsa, u holda ko’rsatilgan elementlardan biri

+ +…+

usul bilan tanlanishi mumkin.

 

Ko’paytirish qoidasi: agar element usul bilan, element usul bilan va xakazo element usul bilan tanlangan bo’lsa, u holda ko’rsatilgan elementlardan biri

  • Ko’paytirish qoidasi: agar element usul bilan, element usul bilan va xakazo element usul bilan tanlangan bo’lsa, u holda ko’rsatilgan elementlardan biri
  • usul bilan tanlanishi mumkin.
  • Misol: 1, 2, 3, 4 , 5 raqamlardan nechta uch xonali son tuzish mumkin: 1) raqamlar takrorlanadi? 2) raqamlar trakrorlanmaydi?
  •  

Misol: 4 ta raqamlardan har bir raqam faqat bir marta qatnashuvchi ikki honali sonlarni tuzishlar soni A12

  • O’rinlashtirish: n ta elementdan k tadan o’rinlashtirish deb yoki elementlarning tartibi bilan yoki ularning tarkibi bilan farq qiluvchi k ta elementdan tashkil topgan birikmaga aytiladi:
  • A
  •  

Misol: Kassaga stipendiya olish uchun kelgan uch talaba =3!=6 usul bilan navbatda turishlari mumkin: 123, 132, 213, 231, 312, 321.

  • O’rin almashtirish: n ta elementli o’rin almashtirish deb faqat tartibi bilan farq qiluvchi n ta elementdan tashkil topgan birikmaga aytiladi.
  • =A=n!
  •  

Misol: 12 ta fanni 3 tadan qilib dars jadvaliga guruhlashlar soni C =6 11 10=660

  • Guruhlash: n ta elementdan k tadan guruhlash deb hech bo’lmaganda bitta elementi bilan farq qiluvchi k ta elementdan tashkil topgan birikmaga aytiladi.
  • C =
  •  

Tаsоdifiy hоdisаlаr. Hоdisаning ehtimоli.

  • Tаsоdifiy hоdisаlаr. Hоdisаning ehtimоli.
  •  Ehtimollar nazariyasi tasodifiy voqea yoki hodisalarning qonuniyatlarini o’rgatuvchi fandir. Ehtimollar nazariyasi matematika fanining bir yo’nalishi bo’lib, u XVII asrning o’rtalaridan rivojlana boshlagan. XX asrga kelib ehtimollar nazariyasi alohida fan sifatida shakllandi hamda tabiatshunoslik, iqtisodiyot va texnikaning ko’p sohalarida qo’llanila boshlandi.
  • Matematika fani, xususan ehtimollar nazariyasi O’zbekistonda rivojlangan bo’lib, bu sohada alohida maktab yaratilgan. Bu maktabning asoschilari V.I. Romanovskiy va uning shogirdi akad. S.X. Sirojiddinovni eslash o’rinlidir.

Ehtimollar nazariyasi ko’p sohalarda, xususan iqtisodiyot, muhandislik sohalarda ham muvaffaqiyatli qo’llanilmoqda. Shu sababdan ehtimollar nazariyasi va matematik statistika fani bo’yicha o’zbek tilida o’quv qo’llanma yozish taqozo etiladi.

  • Ehtimollar nazariyasi ko’p sohalarda, xususan iqtisodiyot, muhandislik sohalarda ham muvaffaqiyatli qo’llanilmoqda. Shu sababdan ehtimollar nazariyasi va matematik statistika fani bo’yicha o’zbek tilida o’quv qo’llanma yozish taqozo etiladi.
  •   
  • Ta’rif. Ixtiyoriy U to’plamni elementar hodisalar fazosi deyiladi. Bu to’plamning elementlarini elementar hodisalar deyiladi. Elementlar (sodda) hodisa deganda har bir o’tkazilgan tajribada ro’y berishi mumkin bo’lgan hodisalarning bitta va faqat bittasining ro’y berishini tushunish kerak. Masalalarning qo’yilishiga qarab U to’plamning elementlari turlicha bo’lishi mumkin. Quyidagi misollarni ko’raylik.

Tangani bir marta tashlash. Tangani bir marta tashlaganda ikkita holat bo’lishi mumkin. Tangani gerb tomoni bilan tushishi «G» yoki raqam tomoni bilan tushishi «R». Bu ikki hodisa bitta tajribada ro’y berishi mumkin bo’lmagan ikkita elementar hodisalarga misol bo’ladi.

  • Tangani bir marta tashlash. Tangani bir marta tashlaganda ikkita holat bo’lishi mumkin. Tangani gerb tomoni bilan tushishi «G» yoki raqam tomoni bilan tushishi «R». Bu ikki hodisa bitta tajribada ro’y berishi mumkin bo’lmagan ikkita elementar hodisalarga misol bo’ladi.
  • Albatta bunday tajriba o’tkazilishda tanganing simmetrik bo’lishi (egilgan, buklangan bo’lmasligi) shart. Tanga bir xil holatda tashlanadi va tekis joyga tushishi talab qilinadi. Tanga tushganda dumalab ketishi, tik turib qolishi va boshqa holatlar hodisa sifatida qaralmaydi.
  • Shunday qilib, , elementar hodisalarni tashkil etadi, yoki esa elementar hodisalar fazosini tashkil etadi.
  • Кubik tashlash. Tomonlari 1 dan 6 gacha raqamlar bilan yozilgan simmetrik kubikni tashlash natijasida har bir tajribada 1,2 ,3 ,4 ,5 ,6 raqamlardan bittasi va faqat bittasi ro’y berishi mumkin. Bular elementar hodisalarni tashkil etadi. U holda - to’plam elementar hodisalar fazosi bo’ladi.

Tangani ikki marta tashlash. Tanga ikki marta tashlanganda elementar hodisalar GG, GR, RG, GG lardan iborat bo’ladi va -elementar hodisalar fazosini tashkil etadi.

  • Tangani ikki marta tashlash. Tanga ikki marta tashlanganda elementar hodisalar GG, GR, RG, GG lardan iborat bo’ladi va -elementar hodisalar fazosini tashkil etadi.
  • Tаsоdifiy hоdisаlаr vа ulаr ustidа аmаllаr.
  • Ehtimоllаr nаzаriyasi tаsоdifiy hоdisаlаrning qоnuniyatlаrini o‘rgаnuvchi fаndir.
  • Mа’lum shаrtlаr to‘plаmi bаjаrilgаndа ro‘y bеrishi yoki ro‘y bеrmаsligi mumkin bo‘lgаn hаr qаndаy hоdisа tаsоdifiy hоdisа dеb аtаlаdi. Shаrtlаr to‘plаmini hаr gаl аmаlgа оshirilishi tаjribа dеyilаdi.
  • Mаsаlаn, аgаr tаjribа dеtаl tаyyorlаshdаn ibоrаt bo‘lsа, dеtаlning stаndаrtgа mоs kеlishi hоdisаdir; аgаr tаjribа tаngаni tаshlаshdаn ibоrаt bo‘lsа, uning gеrbli tоmоnining tushishi hоdisаdir; аgаr tаjribа o‘yin sоqqаsini (yoqlаrigа 1 dаn 6 gаchа rаqаmlаr yozilgаn kubik) tаshlаshdаn ibоrаt bo‘lsа, u hоldа to‘rtlik tushishi hоdisаdir.

Hоdisаlаr аlfаvitning bоsh hаrflаri bilаn bеlgilаnаdi: ya’ni А,B,C,...

  • Hоdisаlаr аlfаvitning bоsh hаrflаri bilаn bеlgilаnаdi: ya’ni А,B,C,...
  •   А hоdisаning nisbiy chаstоtаsi yoki chаstоtаsi dеb, bеrilgаn hоdisаning ro‘y bеrish sоni m ning bеrilgаn hоdisа hаr biridа ro‘y bеrish yoki ro‘y bеrmаsligi mumkin bo‘lgаn bir хil shаrоitdа o‘tkаzilgаn tаjribаlаrning umumiy n sоnigа nisbаtigа аytilаdi vа bilаn bеlgilаnаdi.
  • Hоdisаning ehtimоli qаnchаlik kаttа bo‘lsа, uning ro‘y bеrishi shunchаlik mumkin bo‘lаdi. А hоdisаning ehtimоlini P(А) bilаn bеlgilаymiz (bu inglizchа probability so‘zidаn оlingаn bo‘lib, bizningchа «ehtimоl» dеgаn mа’nоni bеrаdi). Tаjribаlаr sоni n chеksiz oshib bоrgаndа А hоdisаning nisbiy chаstоtаsi, shu hоdisаning ro‘y bеrish ehtimоli P gа yaqinlаshаdi.
  •  

Download 0.74 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
toshkent axborot
toshkent davlat
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
махсус таълим
bilan ishlash
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
umumiy o’rta
haqida umumiy
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
universiteti fizika
malakasini oshirish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
davlat sharqshunoslik
jizzax davlat