19 – ma’ruza tog‘ jinslari massivlari va tog‘ jinslari massivlarining turg‘unligini belgilab beruvchi tabiiy omillar



Download 128,59 Kb.
bet3/3
Sana14.04.2022
Hajmi128,59 Kb.
#552103
1   2   3
Bog'liq
19 – MA’RUZA

Bо‘rtish – loyli tog‘ jinslarining ular suv bilan tо‘yintirilganda hajmini oshirish xususiyati.
U yuqori solishtirma yuzaga ega bо‘lgan gidrofil minerallarning mavjudligi bilan bog‘liq, va tog‘ jinsida sust bog‘langan suv hosil bо‘lishiga sabab bо‘ladi.
Tog‘ jinslarining bо‘rtishga bо‘lgan qobiliyati quyidagi kо‘rsatgichlar bilan tavsiflanadi:
Bо‘rtish deformatsiyasi bilan ,b
Bо‘rtish namligi bilan ,
Bunda - tegishincha namunaning bо‘rtishgacha va undan keyingi balandligi, mm;
- tegishincha quruq namunaning va bо‘rtgan namunaning massasi, g;
- jinsning bо‘rtish jarayonida hajmli deformatsiyalar bо‘lmaganda rivojlanadigan bо‘rtish bosimi bilan .
Bо‘rtuvchanlik – yumshoq bog‘lanuvchan jinslar bilan yuzaga keladigan, Karyerlardagi qiyaliklar turg‘unligi tahlil qilinganda hisobga olish arur bо‘lgan muhim xususiyat.
Suvga chidamlilik – tog‘ jinslarining suv bilan о‘zaro bog‘langanda mexaniqaviy pishiqlioini saqlab qolish qobiliyati. Suv о‘tkazuvchanlik hо‘llanish va yumshalish bilan tavsiflanadi.
Hо‘llanish– tog‘ jinslarining tinch suv bilan о‘zaro munosabatida о‘zining bog‘lanuvchanligini yо‘qotish va yumshoq massaga aylanish qobiliyati tushuniladi. Miqdoriy jihatdan hо‘llanish suvga joylashtirilgan toh jinsi namunasi hо‘l bо‘loib qoladigan, о‘zining bog‘lanuvchalginini yо‘qotadigan va strukturaviy elementlarga parchalansh vaqti baholanadi. Agar namunalar bosim ostida turgan bо‘lsa, hо‘llanish vaqti sezilarli darajada kamayadi.


Yumshalish – qiyaliklar tog‘ jinslarining suv bilan tо‘yintirilganda mustahkamligini pasaytirish qobiliyati. U jinsning suvga tо‘yingan va yumshalish koyeffitsiyenti quruq havo holatida bir о‘qli siqilishiga vaqtinchalik qarshiligi nisbatini namoyon etuvchi yumshalishi bilan tavsiflanadi, ya’ni

Ushbu alomati bо‘yicha qiyaliklar tog‘ jinslari yumshatuvchi va yumshatmaydigan turlarga.
Yuviluvchanlik – tog‘ jinslarining suvning yuzasi bо‘ylab harakatlanadigan agregatlari yoki elementar mineral zarrachalarini bera olish qobiliyati. Ushbu xususiyatni tavsiflash uchun ikki kо‘rsatgichdan foydalaniladi: suv oqimini yuvuvchi tezligini va yuvilish jadalligi (mazkur yuvilish tezligida yuvilgan qatlamning о‘rtacha qalinligining yuvilish uzoqligiga nisbati ). Bog‘lanma va alohida donachali mayda va ingichka donachali tog‘ jinslari ancha keskin yuviladi.
Tog‘ jinslarining fizika-mexaniqaviy xususiyatlari –bu ularning tashqi mexaniqaviy ta’sirlarga qarshilik qobiliyati. Tashki kuchlanishlar statik, о‘zgarmas yoki vaqt bо‘yicha (masalan, jinslarning qalinlik, uyimlar, binolarning massasi) sekin-asta о‘zgaruvchan, hamda vaqtda turli tezliklarda о‘zgaradigan dinamik, masalan er qobig‘ining Karyerlar portlatilganda tebranishi yoki jinslarning kon-transport uskunalari harakatlangandagi silkinishi a h.k. bо‘lishi mumkin.
Fizika-mexaniqaviy xususiyatlari tog‘ massivlarini qо‘shadigan tog‘ jinslari turg‘unligi va deformatsiyalanish hisoblari uchun zarur bо‘lgan kо‘rsatgichlar bilan tavsiflanadi. Ushbu kо‘rsatgichlarning kattaliklari bir tomondan, tog‘ jinslari xususiyatlarining о‘ziga, boshqa tomondan esa – tashqi kuchlanish tavsifiga bog‘liq.
Umumiy holatda, tog‘ jinslarining yusib boruvchan yuklanish ta’siriga reaksiyasi uch jarayon kо‘rinishida yuzaga keladi: tarang deformatsiyalanish, plastik deformatsiyalanish va buzilish. Ikkala birinchi jarayon tog‘ jinslarining deformatsion xususiyatlarini, ya’ni ularning kuchlanishlar ostidagi, buzilishga emas, balki tog‘ jinslari namunalarining shaklini о‘zgartiruvchi harakatini tavsiylab beradi. Uchinisi esa: tog‘ jinslarining tashqi kuchlar ta’siri ostida buzilishga qarshilik qobiliyatini belgilovchi mustahkamlik xususiyatlarini tavsiflab beradi.
Tog‘ jinslarining reologik xususiyatlari – bu ularning vaqt oralig‘idagi yoki sarflanadigan kuchlarning turli tezliklarida deformatsiyalanish qobiliyati. Jinslarnin quyidagi reologik xususiyatlari quyidagilarga ajratiladi: siljuvchanlik va uzoq vaqt davomidagi mustahkamlik.
Siljuvchanlik deb tog‘ jinslarining doimiy kuchlanganda vaqt oralig‘idagi deformatsiyalarining о‘sib borish hodisasiga aytiladi.Tog‘ jinslarinin siljuvchanligi bilan ularning uzoq vaqt davomidagi mustahkamligi – deformatsiyaning tezligi nolga intiladigan, uning kattaligi esa yakuniy qiymatga intiladigan kuchlanishiga tegishli bо‘lgan maksimal kattaligi bog‘langan. Agar massivda tegib turuvchi kuchlanish maksimal kuchlanishidan past bо‘lsa, siljuvchanlik buzilmasdan sо‘nib qoladi, aks holda bu amaldagi kuchlanish qanchalik katta bо‘lsa, ga massivning shunchalik tez buzilishiga olib keladi.
Download 128,59 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish