Fuqarolar va obyektlarni terrorizmdan himoyalash. Reja



Download 25.9 Kb.
Sana02.02.2017
Hajmi25.9 Kb.

Aim.uz

Fuqarolar va obyektlarni terrorizmdan himoyalash.
Reja:

1. zamonaviy qirg`in qurollar haqida qisqacha ma’lumot, ularning turlari, va ta’sir etish omillari.

2. Xalqaro terrorizim va terorchilik harakati, mintaqaviy mojarolar.

3. Terrorezimga qarshi kurashda xalqaro hamkorlik .

4. Terrorezimga qarshi kurashning strategik axamiyati.

Xalqaro terrorizim, umuman olganda terrorchilik harakatlari xozirgi davrning eng mudxish ofatlaridan biriga aylanib bormoqda.

Ushbu harakatlar jarayonida qanchadan-qancha begunoh tinch aholi ayollar va bolalar, qariyalar qurbon bo`lmoqda. Bu fojiyalarning oldini olish, sodir bo`lishiga yo`l qo`ymaslik davlatning, davlat hafsizlik organ;larining va mahsus xizmatlarning asosiy vazifalaridan biridir. Lekin har bir fuqaro, shu jumladan o`quv yurti talabalari, ham terroristik harakatlarning shakil tamoillari, amalgam oshirish usullari to`g`risida tushunchaga ega bo`lsa, shunday ofatlar sodir bo`lishi hafi to`g`ulganda yoki yuz berganda vaziyat va sharoitdan kelib chiqqan holda to`g`ri harakatlanishni bilsa, o`zining va atrofdagilarning hayoti va sog`lig`ini saqlab qolishga hissa qo`shishi mumkin.

Keyingi paytlardagi terrorchilik harakatlarining tez-tez takrorlanayotgan va yana qaytarilishi mumkin bo`lgan shakillari:

Portlovchi qurulma va moslamalar o`rnatilishi yoki qoldirilib ketilishi, shu bilan birgalikda ularni harakatga keltirish usullari xilma-xilligi (joydan qimirlatganda portlaydiganlar, radio orqali masofadan boshqariladiganlar, terrorchining o`zi bilan birgalikda portlaydiganlar va boshqalar):

Talaba va o`quvchilarni garovga olish. Bunday harakatlar o`quv yurti hududida ham, o`quv yurti tashqarisida ham-erskursiya, sayoxat va umumiy saflanish paytlarida ham yuz berishi mumkin. Portlash bilan bog`liq xodisalar to`g`risida talabalar



Nimalarni bilishlari kerak.
-Portlash yuz bergandagi asosiy haflarni-xar tomonga tarqaladigan metal parchalari, portlash zarb to`lqini va qulab tushishi mumkin bo`lgan qurulmalarni;

-portlovchi uskunalar o`rnatilishi mumkin bo`lgan o`quv yurti hududidagi joylar va ularning hafsiz nuqtalari-o`quv yurtiga kirish-chiqish moydonlari, sport va majlis zallari, umumiy saflanish va ovqatlanish joylari:

- portlovchi qurulmalar joylashtirilishi mumkin bo`lgan buyumlar har hil qutilar, sumkalar, chemodonlar, bolalar o`yinchoqlari, sport anjomlari.
Nimalarga ahamiyat berish kerak.
-o`quv yurti hududida begona, shubhali kishilarni paydo bo`lishiga:

-talabalar ko`p tuplanadigan joylarda qarovsiz qoldirilgan sumkalar, qutilar va boshqa buyumlarning paydo bo`lganligiga.

-ovoz chiqish mumkin bo`lmagan buyumlar ichidan chiqayotgan soat chiqillashi va boshqa shubhali ovozlar eshitilishiga:

-hududda mumkin bo`lmagan joyda qarovsiz qoldirilgan avtomobillar va boshqa texnik vositalarning turishiga.

Qanday harakatlanishlari kerak

-portlashni oldini olsh uchun yuqorida sanab o`tilgan, ahamiyat berishlari kerak bo`lgan barcha ma’lumotlarni darxol o`qituvchilarga, rahbaryat yoki ichki ishlar xodimlariga yetkazish:

Portlovchi uskuna o`rnatilganligi aniqlanganda

Binoning ichida –vahima va sarosimaga tushmaslik, olomon bo`lib eshik va boshqa chiqish joylariga urulmaslik, xonaning hafsiz nuqtalari orqali chiqish yo`nalishi tanlab, tartib bilan harakatlanish, yuqori qavat derazalaridan pastga sakramaslik, binolardan chiqib ketishning iloji bo`lmay qolganda hafsiz joy tanlash va yashirtinish, tanlagan joyingiz pastlikda, qattiq va qalin, hamda ag`darilib yoki qulab tushib bosib qolmaydiga tusinlar ortida bo`lishi kerak.

Binodan tashqarida-tezda hafli joydan uzoqlashish (eng kamida 50 m) ga harakat qiling, harakat davomida vahima va tupolon chiqarmaslik choralarini ko`ring, agar hafli hududdan uzoqlashish imkoniyati bo`lmasa, hafsiz joyga –har qanday pastlik, ariqlar, qalin va mustahkam tusinlar orqasiga yashirining.Unutmang – ki, portlash tulqiniyo`nalishidagi har qanday tusiq uchib kelayotgan metallparchalaridan va zarb to`lqinidan ma’lum darajada himoya qilishi mumkin.Portlash sodir bol`gandan keyin o`zingizning holatingizni va vaziyatni to`g`ri baholashga urunib ko`ring. Harakatlanishni imkoni bo`lsa, sharoitga qarab hafsiz joyga chiqishning ilojini qidiring. Qimirlashning iloji bo`lmasa, ortiqcha vahima va sarosimaga tushmasdan sabir bilan yordam kuting, albatta yordam berishadi.

Terrorchilik harakatlarining ikkinchi bir turi talaba va o`qituvchilarni garovga olish – terrorchilik tomonidan amalgam oshirilayotgan usul sifatida tez-tez takrorlanmoqda. Bunday terrorchilik aktini oldini olsh, sodir bo`lishga yo`l qo`ymaslikjuda qiyin

masala, chunki ular kim tomonidan, qachon, qanday va qayerda amalgam oshiriladi, hech kim bilolmaydi hamda bo`nday voqealar bo`lmaydi deb hech kim kafolat bera olmaydi. Shu sababli o`quv yurti talabalari uchun shinday ofat jarayonida o`zini tutish va hatti -harakatlarining umumiy qoidalarini tavsiya qilish mumkin.

Ular qo`yidagilar:

-terrorchilar bilan iloji boricha muloqat qilmaslik, gaplashmaslik (faqat o`qituvchilar va kattalar orqali);

-boshqalardan ajralib turiladigan harakatlar, xaqorat so`zlar-umuman, terrorchilarning g`ashiga tegadigan, g`azabini kuzatadigan yoki ahamiyatini tortadigan harakatlar va so`zlarga yo`l qo`ymaslik;

-bunday xollarda ishonchli vosita –vaqtini chuzishga harakat qilish, chunki yordam yetib kelishi ma’lum bir vaqt o`tishini talab qiladi. Faqat shuni unutmang! Bu shartni terrorchilar ham biladi!

-sabr va chidam bilan kutish bemor va kichiklarga, hamda qurqoqlarga yordam va dalkda berish, opatish.


Xurmatli talabalar va o`qituvchilar! Biz yuqorida tuxtab o`tgan maslahatlar va tavsiyalar terrorchilik harakatlarining ko`p takrorlanayotgan turlari va ularning umumiy hususiyatlariga xos harakatlanish tartib qoidalarini bilishimizni talab qilishi mumkin.

Xalqoro terrorizim asosan tinchlikka putur yetkazish, qurolli tuqnashuvlarni vujudga keltirish quroli bo`lib xizmat qiladi. Uning deyarli hamma vaqt boshqa hududda tayyorlanishi va amalgam oshirilishi, xorijiy manbalardan mablag` bilan ta’minlanishi terrorizim jinoyatining o`ziga xos jihatini tashkil etadi. Chunonchi, mamlakatimizda buzg`unchilik harakatlarini amalgam oshirayotgan terrorchilarning rahbaridan biri bo`lmish Toxir Yuldoshev xalqaro terrorist Usama Benladen va Amir xattob bilan o`zaro jinoiy til bitiktirib, O`zbekiston Respublikasining konstitusiyaviy tizimiga qarshi jixod e’lon qildilar. Shu munosabat bilan, xalqaro munosabatlarni chigallashtirish, urush chiqarish uchun ig`vo qilish va O`zbekiston respublikasidagi vaziyatni barqarorlashtirish maqsadida Afg`onistonning ba’zi bir hududlarida O`zbekistondan qochgan jinoiy unsurlardan iborat harbiy uyushmalar tuzdilar.

Terrorizim xalqaro huquqning davlat suverenitetini xurmat qilish, mamlakatning ichki ishlariga aralashmaslik, inson huquqlarini hurmat qilish kabi aossiy prinsiplariga zid harakatlardir. Ushbu prinsiplarga asosan, uning barcha shakillari batamom taqiqlanishi kerak. O`zbekiston Respublikasi davlatlar va ularning vakillari yuritayotgan diplomatic faoliyatni, transport aloqalarini, xalqaro aloqalar va muzokaralar jarayonini buzadigan har qanday terrorchilik harakatlariga uta hafli jinoyat deb qaragan va doimo qarshi bo`lgan.

Amaliyotning kursatishicha, xalqaro terrorizim bilan bir qatorda davlat ichidagi terrorizimning ham xilma-xil turlari mavjud bo`lib, ularning kriminologik nuqtai nazardan, u yuz beradigan ijtimoiy hayot sohasini inobatga olgan holda va kuzlanayotgan maqsadlaridan kelib chiqib, siyosiy davlatga xos, g`arazli, etno-milliy, jinoiy, diniy, funksional va ba’zi bir boshqa turlarni ajratish maqsadga muvofiq.

Biz terrorizimning ushbu turlarini alohida-alohida tavsiflashga tuxtalamiz, ammo ularning har birida qo`rqitish belgisi mavjudligini ta’kidlash lozim. aynan shu bois mazkur tasniflarni terrorchilik hususiyatlariga ega jinoyatchilarning kriminologik guruhlari sifatida ta’riflash mumkin, o`z xizmat yoki fuqarolik burchini bajarishi munosabati bilan shaxsi yoki uning yaqin qarindoshlarini uldirish, milliy yoki irqiy adovat zamirida odam uldirish; odam ug`irlash;genosid; milliy, irqiy yoki diniy adovat kuzatish; O`zbekiston Respublikasi Prezidentiga tajavuz qilish; quparuvchilik; xokimyat vakili yoki fuqaroviy burchini bajarayotgan shaxsga qarshilik ko`rsatish; ozadlikdan maxrum qilish jazosini ijro etish muassasalarining ishini izdan chiqaruvchi harakatlar;tergov qilishga yoki sud ishlarini hal etishg aralashish; jinoiy uyushma tashkil etish;ommaviy tartibsizliklar;diniy,ekstremnstik, separatistik, aqidaparastlik yoki boshqa ruxdagi tashkilotlarni tuzish, ularga raxbarlik qilish, ularda ishtirok etish, shaxsni garov sifatida tutqunlikka olish, temir yo`lning harakatlanadigan tarkibini, havo, dengiz yoki daryo kemasini olib qochish yoki egallab olish.

Huquqni qo`llash amaliyotida terrorizimning jinoyat kodeksining 155-moddasida ifodalangan va uning jinoyat-huquqiy tushunchasini tashkil etadigan ta’rifi yagona ta’rifdir. Jinoyat qonunlarida terrorizim va terrorchilik harakatlari ancha jiddiy jazo choralari, xatto ulim jazosi belgilanishi mumkin bo`lgan og`ir va o`ta og`ir jinoyatlar sifatida qaraladi.

Aytish joizki, jinoyat qonuni “terrorizim” tushunchasini birinchi

marta JK 155-m 1- qisimdan ifadalab beradi. Bu oldinga tashlangan katta qadam bo`ldi, chunki 1994 yilgach faqat terrorchilikharakati uchungina jinoiy jazo nazarda tutiladi.

Terrorizim xalqaro havsizlikni, davlatlarning suverenitetini va mustahkamligini, hokimyat va davlat organlarining maromida ishlashini ta’minlovchi ijtimoiy munosabatlarga tajovus qiladigan ko`p ob’ektli jinoyatdir. Ushbu ijtimoiy munosabatlarning har biri muayan vaziyatda, terrorizimning namoyon bo`lishidagi muayyan holatlarga qarab asosiy bevosita ob’ekt sifatida namoyon bo`lishi mumkin. Shu bilan birga, davlat, xalqaro tashkilot, jismoniy yoki yuridik shaxsni terroristlarning sharti bo`lmish biror harakat sodir etishdan o`zini tiyishga majbur etuvchi vosita sifatida odam uldirish, zurovonlik kabilardan foydalanishni inobatga oladigan bo`lsak, terrorizimning qo`shimcha bevosita ob’ektini fuqarolarning hayoti va salomatligi, ularning mulklari tashkil etishi mumkin.

Terrorizim, ob’ektiv tomonidan, davlat, xalqaro tashkilot, jismoniy yoki yuridik shaxsni biron harakat sodir etishga yoki biron harakat sodir etishdan o`zini tiyishga majburlashga, ya’niy muayyan davlar tuzilmalari yoki muayyan mansabdor shaxslarga yoxud soni noma’lum ko`plab fuqarolarga, shaxar yoki ma’muriy hududiy birliklar aholisiga qonunda belgilangan muayyan maqsadlarga erishish uchun qo`rqitib ta’sir ko`rsatishga qaratilgan faol harakatlar bilan harakterlanadi.

Terrorizim chog`ida a) uldirish bilan qo`rqitish; b) zurlik bilan qo`rqitish; v) mulkni egallab olish yoki ushlab qolish bilan qo`rqitish; g)shaxsni garov sifatida egallab olish yoki ushlab qolish bilan qo`rqitish; d)xorijiy davlatlar yoki xalqaro tashkilotlarning xalqaro himoyadan foydalanayotgan vakolatxonalaridagi xizmat xonalarni yoki ularga tegishli turar joy xonalariga bostirib kirishdan qo`rqitish yoki majburlash vositasi sifatida foydalaniladi.

Terrorizim davlat, xalqaro tashkilot, jismoniy yoki yuridik shaxsni biron harakatni qilishga yoki qilmaslikka majburlashga qaratilgan real harakatlar amalga oshirilganpaytdan boshlab tugallangan deb hisoblanishi lozim. Bunda yuz bergan oqibatlar hamda terrorchilik talab qilinayotgan harakatlar amalda yuz bergan yoki yuz bermaganligini ahamiyati yo`q.

Sub’ektiv tomondan, terrorizim qasddan sodir etilgan jinoyatdir. Bu o`rinda to`g`ri qasd haqida so`z boradi, chunki aybdor o`zi sodir etayotgan harakatlar tegishli sub’ektlarni o`zi muayyan vositalarni qo`llagan xolda erishmoqchi bo`lgan muayyan harakatlarni sodir etishga o`zini tiyishga majburlashga qaratilgan harakatlar ekanligini anglaydi. Aybdor shaxs ko`zlayotgan: a) xalqaro munosabatlarni chigallashtirish; b) urush chiqarishga ig`vo qilish; v) mamlakatdagi vaziyatni barqarorlashtirishdan iborat maqsadlar ham to`g`ri qasdning mavjudligidan dalolat beradi. Ushbu maqsadlar majburiy-muqobil hususiyatga ega.

16 yoshga yetgan har qanday aqli raso jismoniy shaxs terrorizim sub’ekti bo`lishi mumkin.

JK 155-m 2-qismida davlat yoki jamoat arbobi yoki hokimyat vakilining davlat yoki jamoatchilik faoliyati munosabati bilan uning hayotiga suiqasd yoki uning badaniga shikast etkazish sifatida tushuniladigan terrorchilik harakati uchun javobgarlik belgilangan. Bunday faoliyatning terrorchilik harakatiga kiritilishiga sabab shundaki, bu harakatlar ochiq ko`rinib turgan qo`rqitish hususiyatiga ega, chunki ular qonunda aniq belgilangan qo`yidagi muqobul maqsadlarga erishish uchun amalgam oshiriladi: a)vaziyatni barqarorlashtirish; b)davlat organlarining qarorlar qabul qilishiga ta’sir ko`rsatish; v)siyosiy va boshqa ijtimoiy faoliyatga tusqinlik qilish.

Ob’ektiv tomondan, terrorchilik harakatiga ikki muqobul turning bo`lishi xos. Birinchisi, hayotga qaratilgan har qanday harakatlarda namoyon bo`ladi. Terrorchilik harakatining bu turi, amalda yuz bergan oqibqtlardan qatiy nazar, bevosita harakatlar amalgam oshirilgan paytdan boshlab tugallangan hisoblanadi.

Terrorchilik harakatining ikkinchi turi har qanday darajadagi badanga shikast yetkazishdan iborat bo`lib, bo`nday oqibatlar yuz bergan paytdan boshlab tugallangan jinoyat deb hisoblanadi.

Qonunda terrorchilik harakati sodir etilishining aniq belgilangan maqsadlari mavjudligi sub’ektiv tomondan faqat to`g`ri qasdning mavjudligidan dalolat beradi.



JK 155-m 3-qismda terrorizimning va terrorchilik harakatining umumiy kvalifikasiyalovchi xolatlar sifatida: a)inson ulimi yoki; b)boshqa og`ir oqibqtlarning yuz berishi nazarda tutilgan.

Binobarin agar terrorizim yoki terrorchilik harakati natijasida odam ulsa, qilmish ushbu norma bilan to`liq qamrab olinadi va jinoyat qonuning boshqa moddalari bo`yicha qo`shimcha kvalifikasiya qilish talab etilmaydi.

Do'stlaringiz bilan baham:


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa