Donishmand uldirkim, eshshak xayliga do 'nrnas Na martaba, na xushomad, na a 'yonи maqtovdan. Alisher Navoiy Hokimiyatning maqsadi — hokimiyatdir



Download 258.86 Kb.
bet1/4
Sana15.01.2017
Hajmi258.86 Kb.
  1   2   3   4



Donishmand uldirkim, eshshak xayliga do 'nrnas Na martaba, na xushomad, na a 'yonи maqtovdan.

Alisher Navoiy

Hokimiyatning maqsadi — hokimiyatdir.

D.Oruell

Hokimiyat etnas, balki hokimiyatdan ajralib qolish qo 'rquvi odamni yo 'Idan ozdiradi.

Dj.Steynbek

Hokimiyat odamlarni aynitmaydi, ammo hokimiyat tepasiga chiqib olgan ahmoqlar hokimiyatni yo'ldan ozdi- radilar.

D.Akton

21-d ars



O'ZBEKISTON RESPUBLIKASIN1NG PREZIDENTI

Darsning maqsadi:

  • Davlat hokimiyati va ijro etuvchi hokimiyat boshlig'i sifatida O'zbekiston Respublikasi Prezidentining vakolatlari haqida hikoya qilib berish;

  • davlatni boshqarishning prezidentlik shakli xususiyatlari va uning boshqarishning parlament shaklidan farqlarini ko'rsatib berish;

  • prezident shaxsiga nisbatan qo'yiladigan talabiar bilan ta- nishtirish.

Dars materiallari va jihozlari:

    1. "Konstitutsiyaviy huquq asoslari" darsligi, 18—19-§.

    2. Me'yoriy material:

  • O'zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi.

  1. Doska, bo'r, qog'oz, flomasterlar.

Tarqatma material:

  • ilgari o'rganilgan va darsda o'iganiladigan asosiy tushunchalar va atamalar yoziigan kartochkalar.

Darsning asosiy tushuncha va atamalari:

  • prezident;

  • boshqaruvning prezidentli shakli;

  • referendum.


DARSNING BLOK-CHIZMASI

Dars bosqichlari

vaqt

1.

Tashkiliy qism

2 minut

2.

O'rganilgan matcrialni lakrorlash

7 minut

3.

O'qituvchining suhbat unsurlariga ega bildirishi

5 niinut

4.

Guruhlarda ishlash. Huijatlar bilan ishlash

26 minut

5.

Yakunlarni chiqarish

3 minut

6.

Uyga topshiriqlar

2 minut

DARSNING BORISHI:


I. Tashkiliy ishlar.

Dars mundarijasi.


    1. Prezident — davlat boshlig'i.

    2. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining burch va vakolatlari.

II. Dars mundarijasini ro'yobga chiqarisb ustida ishlash.

      1. O'qituvchining kirish so'zi (2 minut).

      2. Uyga topshiriqlarni tekshirish awalgi darsda o'rganilgan mavzu

masalalari yuzasidan suhbatlashuv shaklida o'tkaziladi (7 minut).

Blits-so'rab bilishni o'tkazish uchun namunaviy savollar:



  • Qaysi organlar O'zbekiston Respublikasida davlat hokimiyatini amalga oshiradi? (Oliy Majlis, Prezident, Vazirlar Mahka- masi, sud hokimiyati organlari).

  • Oliy Majlis Kengashi qanday ataladi? (Kengash).

  • O'rta Osiyo mutafakkirlaridan kim ilk marotaba davlat, boshqaruv shakli va hokazo tushunchalarga ta'rif bergan? (Abu Nasr Farobiy).

  • Hokimiyat nima? (Kishilar va jamiyat o'rtasidagi munosabat- larni tartibga solib turuvchi kuch).

  • Davlat hokimiyati organlarining asosiy vazifasi nima? (Jamiyatda tartib o'rnatish).

  • Наг bir hokimiyat oraganining vakolatlari qaysi maqsadda yetarlicha aniq-raso belgilanadi? (Hokimiyat vakolatlarini oshirib yuborish, uni suiiste'mol qilishga yoi qo'ymaslik maqsadida).

  • Qonun chiqarish jarayonining birlamehi jihati nima? (Qonunchilik tashabbusi).

  • Qonunchilik tashabbusi nima? (Qonun loyihasini qonun chiqaruvchi organga belgilangan protseduraga muvofiq tarzda rasman kiritishdir).

  • Hokimiyat qanday tabiatga ega bo'lishi mumkin? (yaratuvchi yoki buzg'unchi).

Oliy Majlisda necnta paiata bor? (Bir palatali organ).

  • Qonunlar qo'llanishining majburiy. sharti nima? (ularning ommaviy axborot vositalarida e'lon qiiinishi).

    1. Mavzu birinchi savolini ochayotganda o'qituvchi darslik mundarijasini quyidagi ma'lumotlar bilan to'ldirishi mumkin:

O'tmishda O'zbekistonda davlat boshlig'i lavozimi bo'lmagan. Oliy Kengash Prezidiumining Raisi davlat boshlig'i vazifasini bajar- gan. Hozirgi kunda davlatimiz Prezidentiga alohida vazifa — hokimiyatlar faoliyati jarayonida ularning o'zaro hamkorligini ta'minlash yuklatilgan. Ya'ni Prezident davlatni birlashtirish, mus- tahkamlash, uning sobitqadam va maqsadli taraqqiy etishini ta'min- lashga da'vat etilgan.

Ayni mahalda Prezident mamlakat ichkarisida va xalqaro munosabatlarda O'zbekistonning oliy vakilligini amalga oshiradi.



    1. Gumhlarda ishlash (20 minut). Sinf uch guruhga bo'linadi. O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi mundarijasiga asoslangan birinchi guruh O'zbekiston Respublikasi Prezidentining qonunchilik sohasidagi vakolatlarini ko'rib chiqadi. Ikkinchi guruh O'zbekiston Respublikasi Prezidentining qonunlami ijro etish soliasidagi vakolat­larini ko'rib chiqadi. Uchinchi guruh esa O'zbekiston Respublikasi Prezidentining sudlov va mamlakatda qonunlarga rioya etihshini nazorat qihsh sohasidagi vakolatlarini ko'rib chiqadi.

Yakunlami chiqarayotganda ko'rib chiqilayotgan sohalardan qaysi birida O'zbekiston Respublikasi Prezidenti eng ko'p vakolatga ega ekanligini aniqlang, bunday qoidani asoslab berishga harakat qiling.

Ana shundan kelib chiqqan holda o'z burchlarini ado etish uchun prezident qanday siyosiy, umummadaniy va insoniy fazilat- larga ega bo'lishi lozimligini guruhlarda muhokama qiling.



    1. Guruhlarda ishlash (6 minut).

Ta'lim oluvchilarga Prezident burchlari, shuningdek, O'zbe­kiston Respublikasining Prezidenti I.A.Karimov bugun hal etishi zarur bo'lgan muammolar ro'yxatini tuzishni taklif eting. Ana shu topshiriq uyga topshiriq — sanab o'tilgan muammolarni hal etishda o'z yo'lingizni taklif eting.

      1. Dars yakunlarini chiqarish. Ball qo'yish (3 minut).

      2. Uyga topshiriqlar (2 minut).

        1. Sinfda guruhlarda ishlash asnosida boshlangan ishni yakunlang.

        2. Paragraf savollariga javoblar tayyorlash.

QO'SHIMCHA MATERIAL

O'zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi XIX bob



O'ZBEKISTON RESPUBLIKASINING PREZIDENTI

          1. modda.

O'zbekiston Respublikasining Prezidenti O'zbekiston Respub- likasida davlat va ijro etuvchi hokimiyat boshlig'idir.

O'zbekiston Respublikasi Prezidenti ayni vaqtda Vazirlar Mahkamasining Raisi hisoblanadi.



          1. modda.

O'zbekiston Respublikasi Prezidenti lavozimiga o'ttiz besh yosh- dan kichik bo'lmagan, davlat tilini yaxshi biladigan, bevosita saylov- gacha kamida 10 yil O'zbekiston hududida muqim yashagan O'zbekiston Respublikasi fuqarosi saylanishi murnkin. Bir shaxs surunkasiga ikki muddatdan ortiq O'zbekiston Respublikasining Prezidenti bo'lishi murnkin emas.

O'zbekiston Respublikasining Prezidenti O'zbekiston Respub­likasining fuqarolari tomonidan umumiy, teng va to'g'ridan-to'g'ri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yo'li bilan besh yil mud- datga saylanadi. Prezidentni saylash tartibi O'zbekiston Respubli­kasining qonuni bilan belgilanadi.



          1. modda.

Prezident o'z vazifasini bajarib turgan davrda boshqa haq to'lanadigan lavozimni egallashi, vakillik organining deputati bo'lishi, tadbirkorlik faoliyati bilan shug'ullanishi murnkin emas. Prezidentning shaxsi daxlsizdir va qonun bilan muhofaza etiladi.

          1. modda.

Prezident O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi yig'ilishida quyidagi qasamyodni qabul qilgan paytdan boshlab o'z lavozimiga kirishgan hisoblanadi:

"O'zbekiston xalqiga sadoqat bilan xizmat qilishga, Respublikaning Konstitutsiyasi va qonunlariga rioya etishga, fuqaro- larning huquqlari va erkinliklariga kafolat berishga, O'zbekiston Respublikasi Prezidenti zimmasiga yuklatilgan vazifalarni vijdonan bajarishga tantanali qasamyod qilaman".



          1. modda.

O'zbekiston Respublikasining Prezidenti:

            1. fuqarolarning huquqlari va erkinliklariga, Konstitutsiya va qonun- larga rioya etilishi kafilidir;

            2. O'zbekiston Respublikasining suvereniteti, xavfsizligi va hududiy yaxlitligini muhofaza etish, milliy-davlat tuzilishi masalalariga doir qarorlami amalga oshirish yuzasidan zarur chora-tadbirlar ko'radi;

            3. mamlakat ichkarisida va xalqaro munosabatlarda O'zbekiston Respublikasi nomidan ish ko'radi; . •

            4. muzokaralar olib boradi va O'zbekiston Respublikasining shart- noma va bitimlarini imzolaydi, respublika tomonidan tuzilgan shartnomalarga, bitimlarga va uning majburiyatlariga rioya eti- lishini ta'minlaydi;

            5. o'z huzurida akkreditatsiyadan o'tgan diplomatik va boshqa vakillarning ishonch va chaqiruv yorliqlarini qabul qiladi;

            6. O'zbekiston Respublikasining chet davlatlardagi diplomatik va boshqa vakillarini tayinlaydi va lavozimlaridan ozod qiladi;

            7. respublika Oliy Majlisiga har yill ichki va xalqaro ahvol xususida ma'lumotnoma taqdim etadi;

            8. ijro etuvchi hokimiyat devonini tuzadi va unga rahbarlik qiladi; respublika oliy hokimiyati va boshqaruv organlarining bahamjihat ishlashini ta'minlaydi; O'zbekiston Respublikasi vazirlirlarini, davlat qo'mitalarini hamda davlat boshqaruvining boshqa organ - larini tuzadi va tugatadi, shu masalalarga doir farmonlarni OUy Majlis tasdig'iga kiritadi;

            9. Bosh vazir, uning birinchi o'rinbosari, o'rinbosarlarini, Vazirlar "Mahkamasi a'zolarini, O'zbekiston Respublikasi Bosh prokurori va uning o'rinbosarlarini tayinlaydi va ularni lavozimidan ozod qiladi, keyinchalik bu masalani Oliy Majlis tasdig'iga kiritadi;

            10. Oliy Majlisga Konstitutsiyaviy sud raisi va a'zolari, Oliy sud raisi va a'zolari, Oliy xo'jalik sudi raisi va a'zolari, O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining raisi, O'zbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qo'mitasining raisi lavozimlariga nomzodlarni taqdim etadi;

            11. viloyat, tuman, shahar va xo'jalik sudlarining sudyalarini tayin­laydi va lavozimlaridan ozod etadi;

            12. viloyatlar hokimlarini va Toshkent shahar hokimini tayinlaydi va lavozimidan ozod qiladi, bu masalalarni tegishli xalq deputat- lari Kengashining tasdig'iga qo'yadi; Konstitutsiyani, qonunlami buzgan yoki o'z sha'ni va qadr-qimmatiga dog' tushiradigan xatti-harakat sodir etgan tuman va shahar hokimlarini Prezident o'z qarori bilan lavozimidan ozod qilishga haqli;

            13. respublika boshqaruv organlarining, shuningdek, hokimlarning qabul qilgan hujjatlarini to'xtatadi va bekor qiladi;

            14. O'zbekiston Respublikasining qonunlarini imzolaydi; qonunga o'z e'tirozlarini ilova etib, uni takroran muhokama qilish uchun va ovozga qo'yish uchun Oliy Majlisga qaytarishga haqli. Agar Oliy Majlis ilgari o'zi qabul qilgan qarorni uchdan ikki qismdan iborat ko'pchilik ovoz bilan tasdiqlasa, Prezident qonunni imzolaydi;

            15. favqulodda vaziyatlar (real tashqi xavf, ommaviy tartibsizliklar, yirik halokat, tabiiy ofat, epidemiyalar) yuz bergan taqdirda fuqarolarning xavfsizligini ta'minlashni ko'zlab, O'zbekiston Respubhkasining butun hududida yoki uning ayrim joylarida favqulodda holat joriy etadi, qabul qilgan qarorini uch kun mobaynida O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining tasdig'iga

kiritadi. Favqulodda holat joriy etish shartlari va tartibi qonun bilan belgiianadi;

            1. respublika Qurolli Kuchlarining Oliy Bosh qo'mondoni hisoblanadi, Qurolli Kuchlarning oliy qo'mondonlarini tayinlaydi va vazifasidan ozod qiladi; oliy harbiy unvonlarni beradi;

            2. O'zbekiston Respublikasiga hujum qilinganda yoki tajovuzdan bir-birini mudofaa qilish yuzasidan tuzilgan shartnoma majburi- yatlarini bajarish zarurati tug'ilganda urush holati e'lon qiladi, qabul qilgan qarorini uch kun mobaynida O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining tasdig'iga kiritadi;

            3. O'zbekiston Respublikasining ordenlari, medallari va yorlig'i bilan mukofotlaydi, O'zbekiston Respublikasining malakaviy va faxriy unvonlarini beradi;

            4. O'zbekiston Respublikasining fuqaroligiga va siyosiy boshpana berishga oid masalalarni hal etadi;

            5. amnistiya to'g'risidagi hujjatlarni qabul qiladi va O'zbekiston Respublikasining sudlari tomonidan hukrn qilingan fuqarolarni afv etadi;

            6. milliy xavfsizlik va davlat nazorati xizmatlarini tuzadi, ularning rahbarlarini tayinlaydi va lavozimidan ozod etadi hamda o'z vakolatiga kiradigan boshqa masalalarni hal qiladi.

Prezident o'z vakolatlarini bajarishni davlat idoralariga yoki mansabdor shaxslarga topshirishga haqli emas.

          1. modda.

O'zbekiston Respublikasining Prezidenti Konstitutsiya va qonunlarga asoslanib hamda ularni ijro etish yuzasidan respublika- ning butun hududida majburiy kuchga ega bo'lgan farmonlar, qaror- lar va farmoyishlar chiqaradi.

          1. modda.

O'zbelyston Respublikasi Oliy Majlisi tarkibida uning normal faoliyatini tahdidga soladigan, hal qilib bo'lmaydigan ixtiloflar yuz berganda yoxud u bir necha marta Konstitutsiyaga zid qarorlar qabul qilgan taqdirda, Prezidentning Konstitutsiyaviy sud bilan bamaslahat qabul qilgan qarori asosida Oliy Majlis tarqatib yubori- lishi mumkin. Oliy Majlis tarqatilganidan so'ng unga yangi saylov uch oy mobaynida o'tkaziladi.

Oliy Majlis favqulodda holat joriy etilgan davrda tarqatilishi mumkin emas.



          1. modda.

O'zbekiston Respublikasining Prezidenti betobligi sababli o'z vazifasini bajara olmasligi Oliy Majlis tuzgan davlat tibbiy komis- siyasi xulosasi bilan tasdiqlangan taqdirda o'n kun muddat ichida Oliy Majlisning favqulodda yig'ilishida deputatlar orasidan O'zbe­kiston Respublikasi Prezidenti vazifasini vaqtincha bajaruvchi say- lanadi. Bu holda uch oy muddat ichida O'zbekiston Respublikasi Prezidentining umumxalq saylovi o'tkazilishi mumkin.

97-modda.

Vakolati tugashi munosabati bilan.iste'foga chiqqan Prezident iimrbod Konstitutsiyaviy sud a'zosi lavozimini egallaydi.



MUBOHASA VA MUNOZARA UCHUN MATERIAL

Quyidagi fikrlar bilan tanishing. Javob variantlaridan biiini taklif etgan holda o'z nuqtai nazaringizni asoslab bering:



  1. Men ham shunday fikrdaman, negaki...

  2. Ha, faqat shu shart bilanki...

s) Bularning bari haqiqatga ziddir, chunki...

Jangda g'olib kelishga qal'iy azmu qaror qilgan kishigi- na yengadi.

L.Tolstoy

Muvaffaqiyat — ulug' zotlar zuvalasini pishitgan qadriy atdir.

Napoleon I

22-d ars



O'ZBEKISTON RESPUBLIKASINING PREZIDENTI

Darsning maqsadi:

  • ta'lim oluvchilarni O'zbekiston Respublikasi Prezidenti saylovini o'tkazish tartibi bilan tanishtirish;

  • o'quvchilarning me'yoriy materiallar bilan ishlashdagi malaka va ko'nikmalarini takomillashtirishni davom ettirish.

Dars materiallari va jihozlari:

    1. "Konstitutsiyaviy huquq asoslari" darsligi, 18—19-§.

    2. Me'yoriy material:

  • O'zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi.

  1. Doska, bo'r, qog'oz, flomasterlar.

  2. Tarqatma material:

— ilgari o'rganilgan va darsda o'rganiladigan asosiy tushunchalar va

atamalar yozilgan kartochkalar. Darsning asosiy tushuncha va atamalari:

  • muqobillik asosida saylov;

  • ko'p partiyaviylik asosida saylov;

  • Prezident — fuqarolar huquq va erkinliklari, Kornstiutsiya va qonunlar kafili.


DARSNING BLOK-CPIZMASI

Dars bosqichlari

vaql

1.

Tashkiliy qism

2 minut

2.

O'rganilgan materialni lakrorlash

7 minut

3.

Guruhlarda ishlash

31 minut

4.

Yakunlarni chiqarish

3 minut

5.

Uyga topshiriqlar

2 minut

DARSNING BOR1SH1:




I. Tashkiliy ishlar. Dars mundarijasi.

    1. O'zbekiston Respublikasi Prezidentini saylash tartibi.

    2. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti vakolatlarining tugashi.

II. Dars mundarijasini ro'yobga chiqarish ustida ishlash.

      1. O'qituvchining kirish so'zi (2 minut).

      2. Uyga topshiriqlarni tekshirish avvalgi darsda o'rganilgan mavzu masalalari yuzasidan suhbatlashuv shaklida o'tkaziladi (Prezident hal etishi lozim bo'lgan muammolarni hal etish yo'llarini ko'rsa- tib berish).

      3. Guruhlarda ishlash (31 minut). Guruhlarga quyidagi topshiriqlar tavsiya etiladi: "O'zbekiston Respublikasi Prezidenti saylovi to'g'risida" va "O'zbekiston Respublikasining Markaziy saylov komissiyasi to'g'risida"gi Qonunlarni o'rganib (darslikning 88— 89-betlari), O'zbekiston Respublikasi Prezidenti saylovi bo'yicha kampaniya bosqichlari va xususiyatlarini sanab berish. Gu­ruhlarga saylovlar o'tkazilishi ustidan nazorat qilishning o'z me- xanizmini ishlab chiqishni taklif qiling.


Mamiakat prezidenti lavozimiga nomzodga qo'yiladigan alohida talablar.

Mamiakat

Prezidentlikka nomzodning yoshi

Lavozimni egallab turish muddati

AQSh

35

4

Germaniya

40

2

Italiya

65

7

Rossiya

35

4

O'zbekiston

35

5







        1. Dars yakunlarini chiqarish. Ball qo'yish (3 minut).

        2. Uyga topshiriqlar (2 minut).

          1. Darsda o'rganilgan savollar yuzasidan javoblarga tayyorlanish.

          2. "O'zbekiston Respublikasining sud tizimi" mavzusi mundarijasi bilan tanishish.

23-d ars

O'ZBEKISTON RESPUBLIKASINING IJRO ETUVCHI HOKIMIYAT ORGANLARI

Darsning maqsadi:

  • markaziy va joyiardagi hokimiyat organlari faoliyatining asosiy yo'nalishlari haqida hikoya qilib berish;

  • jamiyat va davlatni boshqarish ishida o'zini-o'zi boshqarish organlarining rolini ko'rsatib berish;

  • ta'lim oluvchilarni o'z yurish-turishim huquq normalariga moslatirishga o'rgatishni davom ettirish.

Dars materiallari va jihozlari:

    1. "Konstitutsiyaviy huquq asoslari" darsligi, 20-§.

    2. Me'yoriy material:

  • O'zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi.

          1. Doska, bo'r, qog'oz, flomasterlar. Tarqatma material:

  • ilgari o'rganilgan va darsda o'rganiladigan asosiy tushunchalar va atamalar yozilgan kartochkalar.

Darsning asosiy tushuncha va atamalari:

  • mamlakat hukumati;

  • hokim;

  • xalq deputatlari kengashi;

  • yakkaboshchilik va personal javobgarlik prinsipi;

  • fcollegiallik prinsipi;

  • o'zini-o'zi boshqarish organlari.



Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa