Biokimyo”fanidan tayyorlagan mustaqil ishi



Download 0,77 Mb.
bet1/3
Sana02.01.2022
Hajmi0,77 Mb.
#312298
  1   2   3
Bog'liq
Mahmudov K (Biokimyo)(Temir)(207)MI[1] orginal
Jadval, Jadval, 2 5301005080906961847, 8 qo\'shimcha qabul qilish buyrug\'i, amaliyot darslar тигизлаш - 2, Buyruq 105. Sport targ\'ibotchisi. Abduvaxobov A, 3-laboratoriya variantlari, 04. Математикалық түсініктерді қалыптастыру адістемесіне улес қосқан ғалымдар(Е.И.Тихаева,Л.К. ШЛегер,Ф.И.Блехер) еңбектерін талдау , Технология изготовления сварных труб из марки стали 20

Noorganik ionlar va ularning funksiyalari

O’zbekiston Milliy Universiteti Biologiya fakulteti 2-bosqich 207-guruh talabasi Mahmudov Komilning “Biokimyo”fanidan tayyorlagan

MUSTAQIL ISHI

Mavzu: Noorganik ionlar va ularning funksiyalari



Bajardi:Mahmudov Komil

Tekshirdi:Muhammadjonova G

Toshkent-2021

REJA:


I.Kirish

II.Asosiy qism

1.Temirning eng muhim vazifalari

2.Temirning asosiy manbalari

3.Temirning tanadagi miqdori va tavsiya etilgan kunlik dozasi

4.Organizmda temir tanqisligi va uning oldini olish

III.Xulosa

IV.Foydalanilgan adabiyotlar



Temir (lot. Ferrum), Fe — Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruxiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 26 ; atom massasi 55,847. Temir 4 ta barqaror izotop: 54Fe(5,84%), 56Fe(91,68%), 57Fe(2,17%) va 58Fe(0,31%) dan iborat. Temir qadimdan ishlatib kelingan. Inson dastlab metiorit temirini bilgan. Temirning qad. xalkdar tilida atalishi bunga dalildir: qad. misrliklar tilida "benipet" — "osmon temiri" maʼnosini bildiradi; qad. yunoncha sideros, lotincha sidus — yulduz, osmon jismi bilan bogʻlaydilar. Mil. av. 14-asrlardagi xettlar yozuvida Temir haqida osmondan tushgan metall deb eslanadi. Roman tillarida Temirning rumocha atalish negizi saklanib qolgan (mas., frans. fer, ital. ferro).

Mil. av. 2000 yillarda Osiyoning garbiy qismida Temirni rudalardan olish usuli topilgan; shundan keyin Temir Misr, Yunonistonda ham ishlatiladigan boʻldi; jez davrini temir davri egallay boshladi.

Temir tabiatda eng koʻp tarqalgan element. Yer poʻstida massa jihatidan 4,65% Temir bor. Temirning 300 dan ortiq minerallari maʼlum boʻlib, ular Temir rudalarining asosini tashkil etadi.



1-rasm



Temirning eng muhim vazifalari

Temir - tirik organizmlar uchun hayot uchun eng zaruriy elementlardan biridir. Issiqqonli organizmlarda, shu jumladan odam organizmida temir moddasi qonning eng muhim qismlaridan biri sanaladi. Aslida qonning rangi qizil bo‘lishining asosiy sababchisi ham aynan temir elementidir. o‘pkalarda kislorodni olib butun tana bo‘ylab tarqatadigan qon elementini gemoglobin deyiladi. Gemoglobin molekulasi to‘rt atom temir elementidan tashkil topgan bo‘ladi va aynan o‘sha atomlar o‘ziga kislorodni biriktirib, organizm bo‘ylab tashib manzilga yetkazadi. o‘rtacha qomatli odam organizmida taxminan 3 kg gacha temir elementi mavjud bo‘ladi. Organizmida temir moddasi yetishmayotgan odam xorg‘in va so‘lg‘in yuz ifodasi bilan ajralib turadi. U tez charchaydigan va toliquvchan bo‘lib qoladi. Temir yetishmasligi holati tibbiyotda anemiya deyiladi va u jiddiy kasallik sanaladi. Anemiyani ortga surmay, darhol davolashga kirishish lozim.

Anemiyani davolashning usullaridan biri - bemorni tarkibida temirning oddiy birikmalariga boy bo‘lgan oziq-ovqat mahsulotlari, yoki, preparatlar bilan ratsional oziqlantirishdir.

Temirning inson organizmida qanday rol o'ynashi haqida bir necha fikrlarni aytishimiz mumkin:

Temir ko'p ferment va oqsillarning ajralmas qismidir;

Qizil qon hujayralari shakllanishida va to'qimalarga va organlarga kislorod etkazib berishda qatnashadi;

Bu organizmdagi o'sish jarayonlarida muhim rol o'ynaydi;

Tananing qarshiligini oshiradi va stress va depressiya belgilari bilan muvaffaqiyatli kurashadi;

Charchoqni bartaraf qiladi va hatto terini yaxshilaydi.

Kislorod almashinuvini ya’ni to‘qimalar nafas olishini ta’minlaydi;

Asab tolalari va tanani o‘sishida ishtirok etadi;

Nerv impulslari xosil bo‘lishida va ularni uzatilishida ishtirok etadi;

Qalqonsimon bez faoliyatini boshqaradi;

Bosh miyani normal ishlashini ta’minlaydi;

Immunitetni ushlab turadi.

Hayvon organizmlari va usimliklarda urta hisobda 0,02% Temir buladi. U qondagi gemoglobin tarkibiga kiradi, kislorod almashinuvi va oksidlanish jarayonlarida ishtirok etadi.Oʻzida koʻpgina miqdorda Temir toʻplaydigan organizmlar (konsentratorlar) ham bor (mas., temir bakteriyalar 17— 20% gacha Temir toʻplaydi). Hayvon va oʻsimliklar organizmidagi Temir oqsillar bilan bogʻlangan buladi. Oʻsimliklarda Temir yetishmasa, usishi sekinlashadi va xlorofill hosil bulishi kamayadi, koʻpayib ketsa ham zarar qiladi, mas., sholi kam don tugadi. Odam va hayvonlar Temirni ovkatdan oladi (jigar, goʻsht, tuxum, dukkakli donlar, non, yorma, lavlagida Temir ayniqsa koʻp boʻladi). Odam organizmi uchun bir kechakunduzda 60– 100 mg Temir kerak. Tarkibida Temir boʻlgan dorilar (qaytarilgan Temir, Temir laktak, Temir glitserofosfat, Temir (II) sulfat, Blo tabletkasi, ferramid, gemostimulin va boshqalar) Temir yetishmaydigan kasalliklarda hamda kuvvat dori sifatida ishlatiladi.

Hayvonlar va o'simliklar temirga muhtoj. O'simliklar temirni xlorofill, fotosintezda ishlatiladigan pigmentdan foydalanadilar. Odamlar qonda gemoglobin molekulalarida temir moddasini iste'mol qiladilar, bu organizmga kislorodni to'qimalarga etkazib berish uchun imkon beradi.

Temir muhim mineral bo'lsa ham, uning ko'p qismi o'ta zaharli hisoblanadi. Qondagi erkin temir peroksid bilan reaksiyaga kirishib, DNK, oqsil, lipidlar va boshqa hujayrali qismlarga zarar etkazadigan kasalliklarga va ba'zan o'limga olib keladi. Bir kilogramm tana vazniga yigirma milligramm temir zaharli, kilogramm uchun esa 60 milligramm halokatli.

Temir birinchi navbatda +2 va +3 oksidlanish holatiga ega bo'lgan birikmalar hosil qiladi.

2-rasm


Temirning asosiy manbalari

Oziq-ovqat mahsulotlarining tarkibida temir moddasi tarkibidagi "rahbarlar" quyidagilardir: jigar, cho'chqa go'shti, buyraklar, qizil go'sht, don mahsulotlari va non mahsulotlari, parranda, tuxum, sharbatlar, o'riklar, baklagiller, yong'oq, ismaloq, istiridye, quritilgan mevalar, jigarrang begona o'tlar, sabzavotlar bilan boyitilgan vitaminlar. quyuq yashil barglari bilan.

Temirga boy ovqatlar ro'yxati


Oziq-ovqat turi

Dozasi

Temir moddasi

Kaloriyalar

Buyrak fasulyesi

1 stakan

15 mg

612

No‘xat

1 stakan

12.5 mg

728

Soya fasulyesi

1 stakan

9 mg

376

Karam

1 stakan

5 mg

227

Ismaloq

500 g

9 mg

75

Brokkoli

500 g

5 mg

170
Temirga boy ovqatlar ro'yxati

1-jadval



3-rasm

Temir zahiralarini eng ko‘p to‘ldiruvchi mahsulot bu hayvonlar jigari va go‘shti hisoblanadi. Kamroq qo‘y buyragida bor.

O‘simliklarda temir moddasini ko‘p tutish bo‘yicha quyidagicha tartib keltiriladi:

1.karam 10.oshqovoq danagi;

2.na’matak 11.olma

3.bug‘doy 12.ko‘katlar

4.manniy yormasi 13.nok

5.grechka 14.shaftoli

6.suli yormasi 15.xurmo

7.o‘rik qoqisi 16.anor

8.uzum 17.kartoshka

9.yong‘oq 18.sitrus mevalar



4-rasm


Temirning tanadagi miqdori va tavsiya etilgan kunlik dozasi

Odatda kattalar tanasi tarkibida 4 dan 5 g gacha temir mavjud. Taxminan 1 mg. kunlik kundalik "tuxum hujayralari" terisi va oshqozon-ichak traktining sirtini o'z ichiga olgan shilliq pardalar yuzasidan hujayralarni tabiiy tozalashdan kelib chiqadi.

Ma'lumki, organizmda temirni boshqarishda fiziologik mexanizm mavjud emas. Temirning emirilishi jarayonlari doirasida inson tanasidagi uning do'koni tartibga solinadi va mikroelements balansi ehtiyotkorlik bilan saqlanadi. Ammo, bu kishi mutlaqo sog'lom bo'lsa. Temir - "qirmizi" elementi va uning tarkibi to'g'ridan-to'g'ri tananing umumiy holatiga bog'liq. Ammo, aksincha, va aksincha.


Download 0,77 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
guruh talabasi
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
davlat pedagogika
toshkent axborot
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
pedagogika instituti
haqida tushuncha
таълим вазирлиги
tashkil etish
O'zbekiston respublikasi
махсус таълим
toshkent davlat
vazirligi muhammad
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
respublikasi axborot
saqlash vazirligi
vazirligi toshkent
bilan ishlash
Toshkent davlat
fanidan tayyorlagan
uzbekistan coronavirus
sog'liqni saqlash
respublikasi sog'liqni
vazirligi koronavirus
koronavirus covid
coronavirus covid
risida sertifikat
qarshi emlanganlik
vaccination certificate
covid vaccination
sertifikat ministry
Ishdan maqsad
o’rta ta’lim
fanidan mustaqil
matematika fakulteti
haqida umumiy
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
moliya instituti
ishlab chiqarish
fanining predmeti