Tema: Balalar so’ylewinde ushrasatugin morfologiyaliq ha’m sintaksislik qa`teler. Reje



Download 26,75 Kb.
bet1/5
Sana21.04.2022
Hajmi26,75 Kb.
#570144
  1   2   3   4   5
Bog'liq
Документ Microsoft Word


Tema: Balalar so’ylewinde ushrasatugin morfologiyaliq ha’m sintaksislik qa`teler.
Reje:
1. Morfologiyaliq qatelerdin’ qollaniliwina jol qoymay talaplari.
2. Morfologiya ha’m sintaksis boyinsha o’tkeriletug’in didaktik oyinlar.

Balalar so`ylew tilinin` grammatikalıq du`zilisin shanaraq ag`zalarının`, baqshada ta`rbiyashının`, a`tiraptag`ı jas u`lkenlerdin` so`ylew tiline eliklew arqalı o`z betinshe o`zlestiredi. U`sh jaslı bala o`z so`ylew tilinde seplik, tartım, shaxs – sanlıq ha`m basqa grammatikalıq kategoriyalardan paydalanıp, a`piwayı ha`m quramalı ga`pler du`zedi. Aspan denelerinin` qatnasların, bazı bir ra`wishlerdi bilip qollanatug`ın boladı, is-ha`rekettin` atın bildiriwshi feyillerdi de durıs qollana baslaydı. Bul jasta balanın` so`zligi ju`da` tez o`se baslaydı, so`ylew tilindegi so`zler sanı 1300 – 1500 ge jetedi, endi onın` so`ylew tili ju`da` tez rawajlanadı, mazmunı boyınsha bayıydı, so`zligi ken`eyedi ha`m grammatikalıq jaqtan qa`liplesedi. Olar so`z dizbeklerinen atlıqlardı tez o`zlestiredi, sebebi balalar zat-na`rselerdin` atların o`z so`ylew tilinde ko`birek paydalanadı, olar so`z baylıg`ının` tiykarg`ı bo`limi atlıqlardan ibarat boladı. Biraq bul jasta so`ylew tilinin` grammatikalıq formaların iyelewde bir qansha qıyınshılıqlarg`a dus keledi, yag`nıy olar so`ylewinde to`mendegishe grammatikalıq qa`teler ushırasadı:


1. Seplik qosımtaların buzıp aytadı, so`zlerdi tartımlawda qıynaladı.
2. Sanlıqlardı nadurıs qollanadı.
3. Feyil formaların aytıwda qıynaladı, feyil ma`ha`llerin (ha`zirgi, o`tken ha`m kelesi ma`ha`ldi) da`rha`l durıs o`zlestire almaydı., olarda o`tken ha`m kelesi ma`ha`l tu`sinikleri ele qa`liplespegen boladı. Sonın` ushın o`z so`ylew tilinde feyillerdin` ma`ha`l formaların almastırıp jiberedi.
4. Prefiksler ha`m jalg`awlar bir-birine almastırılıp jiberiledi. 5-6 jaslı balalardın` so`ylewi grammatikalıq jaqtan bir qansha durıs qa`liplesken boladı. Olar atlıqlardı birlik ha`m ko`plikte, tu`rli tartımda durıs islete alatug`ın boladı. U`lken gruppa balalarında basqalar so`ylewindegi kemshiliklerdi bayqaw jag`dayları da gezlesedi. Sonın` ushın olar o`zlerinen kishi balalar so`ylew tilinde qa`teliklerge jol qoyılg`anda, olardın` kemshiliklerin du`zetedi. Orta xa`m u`lken gruppa balaları feyillerdin` tu`rleniwin ha`m feyil meyillerin a`meliy ta`rizde o`zlestirip aladı. Biraq bul jastag`ı bala so`ylew tilinde grammatikalıq formada eslep qala almaydı, jay ga`pten paydalang`an waqıtta onın` mazmunı ha`m formasın tekserip u`lgere almaydı.
5-6 jaslı balalar 12-15 tey so`zden ibarat ga`pler du`ze aladı, biraq olar so`ylew tilindegi sintaksislik qa`teler mug`darı, kishi gruppa balalar so`ylewinde qa`teliklerge qarag`anda bir qansha ko`p boladı. Bunın` sebebi sonda, bala pikirin bayan etiw protsesinde bir waqıttın` o`zinde onın` ha`m forması, ha`m mazmunına itibar bere almaydı. Balalar so`ylewindegi morfologiyalıq ha`m sintaksislik qa`teler bir waqıtta ju`zege keledi. Biraq sintaksislik qa`teler morfologiyalıq qa`telerge qarag`anda uzaq saqlanadı, ha`tte bul kemshilik balanı mektepke o`tiw da`wirine shekem dawam etedi. Bala so`ylew tilindegi usı qa`siytlerdi esapqa alıp, to`mendegi wazıypalardı a`melge asırıwdı belgilep qoyıw mu`mkin ga`ptin` durıs du`ziliwin baqlaw; ekinshi da`ejeli ha`m kiris bo`lekli ga`plerdi du`ziwge ha`m onnan o`z so`ylewinde paydalanıwg`a ja`rdem beriw.
Joqarıda bayan etilgen baqsha jasındag`ı balalar so`ylewindegi grammatikalıq qa`telerdin` sebeplerin to`mendegishe ko`rsetiw mu`mkin:
1) balalar ana tilinin` morfologiyalıq qurılısın ele jaqsı o`zlestirmegenligi; 2) ta`rbiyashılar ha`m u`lkenlerdin` nadurıs so`ylewi ta`sirinde; 3) pedagogikalıq islerdin` durıs jolg`a qoyılmag`anlıg`ınan, yag`nıy u`lkenler bala so`ylewinde qa`telerge itibar bermey, qa`telerdi o`z waqtında du`zetpegenliginen; 4) jergilikli (dialekt) so`zlerdin` ta`sirinde.
2) ta`rbiyashı ha`r bir shınıg`ıwda, shınıg`ıwdan tıs waqıtlarda o`z gruppasındag`ı balalardın` so`ylew tilin ta`lim-ta`rbiya protsesinde u`yreniwi, so`ylewdegi qa`telerdi durıslap barıwı sha`rt. Bul gruppadag`ı balalar so`ylew tilin u`yreniw na`tiyjeleri tiykarında usınday juwmaq qılınadı, balalar so`ylewindegi grammatikalıq qa`teler ha`r qıylı bolıwı mu`mkin eken. Bul to`mendegishe sebeplerge baylanıslı ekenligi anıqlanadı:
1. Balanın` ulıwma ruwxıy-fiziologiyalıq rawajlanıw nızamlılıklarına, yag`nıy bala so`ylewindegi grammatikalıq qa`teler onın` onın` fizikalıq jag`dayına, dıqqatının`, pikirlewinin` rawajlang`anlıq da`rejesine.
2. Balanın` o`zlestiriw da`rejesin ha`m so`ylewin ha`m so`ylew tilinin` apparatı ha`m esitiw ag`zasının` jag`dayına.

Download 26,75 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish