Reja: Parallel to'g'ri chiziqlar



Download 0.59 Mb.
Pdf ko'rish
bet1/5
Sana15.05.2021
Hajmi0.59 Mb.
  1   2   3   4   5


4.5. IKKI  TO'G'RI  CH IZIQNING  O'ZARO  JOYLASHUVI 

Reja: 

1. Parallel to'g'ri chiziqlar 

2. Kesishuvchi to'g'ri chiziqlar 

3. Uchrashmas (ayqash) to'g'ri chiziqlar 

4. To'g'ri burchakning proyeksiyalanish xususiyatlari 

5. Chizmalarda ko'rinishlikni aniqlash 



Tayanch iboralar va tushunchalar 

Parallel chiziqlar, kesishuvchi chiziqlar, uchrashmas chiziqlar, konkurent 

nuqtalar. 

Ikki to'g'ri chiziqning o'zaro vaziyatlari 

Ikki to'g'ri chiziq fazoda o'zaro parallel,  kesuvchi yoki ayqash vaziyatlarda bo'lishi 

mumkin. 

1. Parallel to'g'ri chiziqlar 

Ta’rif.  Agar  ikki  to’g’ri  chiziq  bir  tekislikka  tegishli  bo'lib  umumiy 

kesishuv nuqtasi bo'lmasa yokicheksiz uzoq (xosmas) nuqtada kesishsa, ular o'zaro 



parallel to'g'ri chiziqlar

 deyiladi. (35-rasm) 

Parallel  proyeksiyalarning  xossasiga  asosan  parallel  to'g'ri  chiziqlarning  bir 

nomli  proyeksiyalari  ham  o'zaro  parallel  bo'ladi,  ya'ni  a

||b  bo'lsa,  uholda 

a'

||b',a"||b" va a′"||b'" bo'ladi. 




Fazodagi  umumiy  vaziyatda  joylashgan  parallel  to'g'ri  chiziqlarning  ikkita 

bir  nomli  proyeksiyalari  o'zaro  parallel  bo'lsa,  ularning  uchinchi  proyeksiyalari 

ham o'zaro parallel bo'ladi.

1

 



                                                 

35-rasm 

Ammo  to'g'ri  chiziqlar  biror  proyeksiyalar  tekisligiga  parallel  va  ularning 

shu tekislikdagi proyeksiyalari berilmagan bo'lsa, u holda yuqorida keltirilgan shart 

bajarilmaydi.  Masalan,  W  tekislikka  parallel  bo'lgan  profil  to'g'ri  chiziq 

kesmalarning  bir  nomli  gorizontal  va  frontal  proyeksiyalari  (r

1

  va  r



2

)  ning  o'zaro 

parallel  bo'lishi  yetarli  bo'lmaydi  (36-rasm).  Bunday  hollarda  to'g'ri  chiziqlarning 

profil  proyeksiyalarini  yasash  va  ularning  paralleligini  tekshirish  zarur. 

Shuningdek,  bu  to'g'ri  chiziqlarning  o'zaro  vaziyatini  profil  proyeksiyalaridan 

foydalanmasdan ham aniqlash mumkin. 

Buning uchun: 

•    to'g'ri  chiziq  kesmalarining  bir  nomli  proyeksiyalarining  nisbatlari  tengligini 

aniqlaymiz. Kesmaning biror, masalan, D', D" nuqtasidan ixtiyoriy (o'tkir burchak 

ostida)  parallel  chiziqlar  o'tkazib,  D'1=A'B'  va  D"2=A"B"  kesmalarni  qo'yiladi 

(36- rasm). So'ngra 1  va 2 nuqtalarni С

′ va C"  bilan tutashtiramiz. Agar C'1=C"2 

                                                           

1

 



R. Xorunov  “ Chizma geometriya kursi” O’qituvchi nashriyoti  1997 yil 29-bet 

 



bo'lsa  bu  to'g'ri  chiziqlar  o'zaro  parallel  bo'ladi.  Aks  holda  bu  to'g'ri  chiziqlar 

uchrashmas to'g'ri chiziqlar ekanligini isbotlanadi; 

•  to'g'ri chiziq kesmalarining bir nomli nuqtalarini o'zaro kesishadigan qilib to'g'ri  

chiziqlar  bilan  tutashtiramiz  (37- rasm). Agar chiziqlarning kesishish nuqtasining 

E'  va  E"  proyeksiyalari  bir  bog'lovchi  chiziqda  bo'lsa,  u  holda  AB  va  CD  to'g'ri 

chiziqlar bir tekislikka tegishli va o'zaro parallel bo'ladi. 

 


Download 0.59 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
samarqand davlat
vazirligi muhammad
pedagogika universiteti
bilan ishlash
fanining predmeti
Darsning maqsadi
navoiy nomidagi
o’rta ta’lim
Ishdan maqsad
haqida umumiy
nomidagi samarqand
fizika matematika
sinflar uchun
fanlar fakulteti
maxsus ta'lim
Nizomiy nomidagi
ta'lim vazirligi
moliya instituti
universiteti fizika
Ўзбекистон республикаси
umumiy o’rta
Referat mavzu
respublikasi axborot
Toshkent axborot
таълим вазирлиги
Alisher navoiy
махсус таълим
Buxoro davlat