Reja: O’sish va rivojlanishning umumiy qonuniyatlari


I.1.1-sxema. O`sish va rivojlanishning umumiy qonuniyatlari



Download 274.01 Kb.
bet7/20
Sana12.05.2020
Hajmi274.01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   20
I.1.1-sxema. O`sish va rivojlanishning umumiy qonuniyatlari.
Ko`pgina atoqli odamlarning yoshligidanoq katta qobiliyatga ega bo`lganliklari bizga ma'lum. Jumladan, buyuk allomalarimizdan Abu Rayxon Beruniy, Alisher Navoiy va Abu Ali ibn Sinolarni misol qilib keltirishimiz mumkin. Abu Ali ibn Sino 16-17 yoshidanoq mashhur tabib-hakim bo`lib tanilgan. Dunyoning birinchi vunderkindi deb Italiya yozuvchisi Torkvato Tasso e'lon qilingan. U 13 yoshida Balon universiteti talabasi bo`lgan. Viktor Gyugo esa Fransiya Akademiyasining rag`batnomasini olgan. Yana buyuk kompozitor Motsartni misol qilishimiz mumkin. U 4 yoshida musiqa yozgan. Bunday misollar-ni tarixda ko`p keltirishimiz mumkin. Hozirgi davrda bunday bolalarga davlatimizda katta e'tibor berilmoqda. Ular uchun maxsus litsey va gimnaziyalar tashkil etilgan.

Bolalarning jismoniy va aqliy jihatdan o`sishi va rivojlanishida, yuqorida aytib o`tilganidek, turmush sharoiti, maktabdagi mehnat faoliyati, jismoniy mashqlar, kasalliklar bilan og`rigani muhim ahamiyatga ega.

Bundan tashqari, ob-havo sharoiti, iqlim sharoiti, quyosh radiatsiyasi ham ularning o`sishi va rivojlanishiga katta ta'sir ko`rsatadi. Bolalar yoz faslida (iyul-avgust) hususan tez o`sadi. Agar bola kichikligidan muntazam ravishda jismoniy mashqlar va sport bilan shug`ullansa u sog`-salomat o`sadi, uning organlari uyg’un rivojlanadi. (masalan. bola nafas organlarining takomillashuvi yurak-qon tomir sistemasining rivojlanishiga ijobiy ta'sir ko`rsatadi).

Akseleratsiya XIX asr oxiri XX asr boshlarida ko`p mamlakatlarda bolalarning bo`yiga o`sishini tezlashganligi aniqlangan. Bu haqdagi ma'lumotlar 1876 yilda matbuotda e'lon qilingan. 1935 yilga kelib nemis olimi R. Kox o`sish va rivojlanishdagi sodir bo`layotgan tezlashuvni akseleratsiya deb atagan. Akseleratsiya - lotincha so`z bo`lib tezlashuv degan ma'noni bildiradi1.

Akseleratsiya yosh avlodning ruhan va jismonan tez o`sishidir. Akseleratsiya 100 yil ya'ni bir asr ichida yaqqol ko`zga tashlanganligi uchun, akseleratsiya keng ma'noda "sekulyarniy trend" ya'ni asriy tendentsiya deyiladigan bo`ldi. So`nggi 100 yil ichida yangi tugilgan chaqaloqlarning bo`yi 5 - 6 sm-ga, kichik va o`rta

maktab yoshidagi bolalarning bo`yi 10-15 sm-ga, vazni esa 8-10 kg-ga ortdi. Bundan tashqari akseleratsiya katta odamlar tana o`lchamlarining ortishini, odam umrining uzayishini, xayz kechroq tugashini, ruhiy funksiyalar va odam rivojlanishidagi boshqa o`zgarishlarni o`z ichiga oladi.

Akseleratsiya masalasi ko`pgina dunyo olimlarini qiziqtirib kelgan. Ular akseleratsiyaga olib keluvchi bir nechta omillarni ko`rsatib beruvchi o`z gipotezalarini yaratganlar. Jumladan, ba'zi olimlar ul'trabinafsha nurlarning kuchli ta'siri bolalarning tez o`sishiga sabab bo`lmoqda, desalar boshqalari esa magnit to`lqinlarining ichki sekretsiya bezlariga ta'sirini aytadilar. Yana birlari buni kosmik nurlarga bog`laydilar. Oqsillar, yog``lar, uglevodlar, mineral tuzlar va vitaminlarga bo`lgan extiyojning ortishi, fan va texnikaning olg`a siljishi, ta'lim-tarbiya jarayonida yangi shakl va usullarning paydo bo`lishi, sport va jismoniy mehnat bilan shug`ullanish, genetik omillarni ham misol qilib keltiradilar. Bu omillarni biologik va ijtimoiy omillar deb atashimiz mumkin.

Demak, o`sish va rivojlanish murakkab protsess bo`lib, undagi yashirin miqdor o`zgarishlari ochiqdan-ochiq sifat o`zgarishlari va ko`rinishlariga olib keladi. Masalan: bola balog`atga yeta boshlashi bilan, atrof muhitga, borliqqa, undagi o`zgarishlarga qiziqish bilan e'tibor berishi, ayniqsa maktabgacha yoshdagi bolalarda so`z boyligini ortishini kuzatish mumkin.

Mamlakatimizda mustaqillikka erishganimizdan so`ng, bolalarning individual o`sish va rivojlanishiga katta e'tibor berilmoqda, chunki bolalar salomatligini saqlash davlat ahamiyatiga ega bo`lgan birinchi darajali ishlardan hisoblanadi.




Download 274.01 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   20




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
Alisher navoiy
matematika fakulteti
bilan ishlash
Nizomiy nomidagi
pedagogika universiteti
sinflar uchun
fanining predmeti
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
maxsus ta'lim
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
Toshkent axborot
махсус таълим
haqida umumiy
Referat mavzu
umumiy o’rta
pedagogika fakulteti
ishlab chiqarish
fizika matematika
universiteti fizika
Fuqarolik jamiyati