Polineziya xalqlariniing antropologiyasi



Download 1.06 Mb.
Sana27.02.2021
Hajmi1.06 Mb.

Polineziya xalqlariniing antropologiyasi

Polineziya (yun. poli... va nesos — orol) — Okeaniyadagi orollar. Tinch okeanning markaziy qismida, 23°30’ shahrik. — 28° j.k. va 176° shq.u. — 109°20’ gʻ.u.lar oraligʻida. P. tarkibida Tonga, Gavayi, Tuvalu, Feniks, Tokelau orollari, Kuk arxipelagi, Gʻarbiy Samoa, Sharqiy Samoa, Layn, Tubuai, Markiz orollari, Pasxa orol, Jamiyat orollari, Tuamotu orollari va boshqa bor. Maydoni 26 ming km². Orollarning aksari qismi vulkan otilishi natijasida paydo boʻlgan yoki marjon orollardir. Vulkan orollari relyefi togʻlik (eng baland joyi 4205 m, Gavayi oroldagi Mauna-Kea soʻngan vulkani), marjon orollarining yer usti yassi va pasttekislik. Gavayi, Samoa va Tonga orollarida harakatdagi vulkanlar mavjud. Foydali kazilmalardan fosforit, boksit konlari bor. Orollar marjon riflari bilan oʻralgan. Iqlimi ekvatorial, tropik, passatli iqlim. Oʻrtacha yillik temperatura 22—26°. Yillik yogʻin 1500 mm dan 3500 mm gacha, kuchli dovullar boʻlib turadi. Orollar doim yashil subekvatorial va tropik oʻrmonlar bilan qoplangan, shamolga teskari yon bagʻirlar savannalardan iborat. Sohillarda kokos palma-si, non daraxti, pandanuslar usadi. Kofe, kakao, kauchukli daraxtlar oʻstiriladi. Shakarqamish, ananas, sholi, yams, maniok yetishtiriladi. Dengiz hayvonlari ovlanadi, marvarid olinadi. Xalqaro turizm rivojlangan. P. orollari yevropaliklarga 16-asr oxiridan maʼlum.

Okeaniya deb- atalgan bepoyon Tinch okeanida joylashgan kwp sonli katta-kichik arxipelag   va  orollarda  turli  xalq  va  elatlar  yashaydi.  Odatda  ularni  uch  qismga  bwladilar.  Polineziya  Yangi   Zelandiya  bilan,  Melaneziya  Yangi  Gvineya  bilan  va  Mikroneziya.  Okeaniya  xalqlari  beshinchi   qit`a aholisiga qaraganda nisbatan yuqori madaniyatga ega bwlgan.   Dastlabki  odamlar  Melaneziyaga  Janubi-sharqiy  Osiyodan  neolit  davri  boshlarida  kelganlar.   Antropologik  jihatdan  umuman  yagona  turga  ega  bwlgan  melaneziyaliklar  (qora  tanli,  jingalak   sochli negroidlar mazkur viloyat nomini kelib chiqishiga sabab bwlgan, chunki melaneziya – «qora   orollar» degan ma`noni anglatadi) Okeaniyaning eng qadimiy aholisi hisoblanadi.   Antropologik va lingvistik jihatdan ham polineziyaliklar Janubiy Osiyoga borib taqaladi. Ular   til  va  madaniy  qiyofasi  bilan  umumiy  xarakterga  ega  bwlsa-da,  irqiy  jihatdan  negro-avstraloid  va   mongoloidlar  aralashmasidan  tashkil  topgan  wziga  xos  tipdan  iborat.  Malayya-polineziya  til   oilasiga kirgan indoneziya tiliga ekanligi ham polineziyaliklarning vatani Osiyo bilan bog`liq degan   fikrni  ma`qullaydi.  Moddiy  va  ma`naviy  madaniyat  belgilarining  ancha  qismi  ham   polineziyaliklarni Indoneziya va Hindi-Xitoy (Malayziya) bilan bog`laydi. 

Polynesian Migratsiya

Etiboringiz uchun rahmat

Diniy  e`tiqodda  buyuk  tabiat  xudolariga  sig`inish  kuchli  bo’lgan.  Butun  Polineziyada  to’rtta  xudo  Tane, Tu, Rongo, Tangaroa tabiat  kuchlarini ifodalaydi. Shuning uchun ham, kosmogonik   afsona  va  rivoyatlar  keng  tarqalgan.  Shunisi  qiziqki,  xalq  ijodining  asosiy  ma`nosi  olam  va  inson  bepoyon  Okeaniya  orollarini izchil -lik  bilan  egallashi  tarixidan  kelib  chiqqan.  Barcha  afsona  va   rivoyatlarning bosh qahramonlari jasur dengizchilar, yangi er va  arxi-pelaglar axtaruvchi sayyohlar  ekanligi shundan. Diniy e`tiqodlarning xususiyati har bir inson tug`ilishi bilan qudratli g`ayritabiiy  kuchmanaga ega bo’lishdan iborat. Mana juda xavfli bo’lib, birovga tegsa o’lim keltirishi mumkin.  U tabaqalarga qarab har xil kuchga ega, qullarda mana bo’lmagan, ammo buyuk boshliqlar qudratli  mana  egasi  hisoblangan.  

 «Mana»    tushunchasi  «tabu»  -  so’zi  bilan  bevosita  bog`liq.  Nimaiki   managa ega bo’lsa, o’sha narsa xavfli, ya`ni unga tegish man qilingan – tabu qwyilgan. Tabu so’zi  asli  Polineziyada  paydo  bo’lib,  uni  dastlab  Evropaga  atoqli  dengiz  sayyohi  Kuk  keltirgan.  Tabu  orolliklarda juda keng tarqalgan jamiyatdagi kasta (tabaqalanish) tizimini ifodalaydi.   Barcha  diniy  urfodat  va  marosimlar  kohinlar  qwlida  bwlib,  ular  merosiy  kasta  hisoblangan.   Kohinlar ham tadaqalangan, ba`zilari ibodatxonalarda xizmat qilsa, ayrimlari tabibchilik, folbinlik  bilan  shug`ullanganlar.  Qabila  boshliqlari  bilan  kohinlar  qavmqarindoshchilik  munosabatiga  kirishganlar. Ibodat qilish ashula aytish yoki duo wqish, qurbonlik qilishdan iborat bwlgan. Anchadan  beri  mustaqil  davlat  hisoblangan  (1907-yildan  dominion  hududiga  ega)  Yangi   Zelandiyaning 3,2 milliondan ortiq aholisining 80%i Buyuk  Britaniya va  Irlandiyadan kelgan, tub  aholi  maorilar  esa  hozir  taxminan  300  ming  kishini  tashkil  qiladi,  xolos.


Download 1.06 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
samarqand davlat
haqida tushuncha
navoiy nomidagi
toshkent davlat
nomidagi samarqand
ta’limi vazirligi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
Alisher navoiy
matematika fakulteti
bilan ishlash
Nizomiy nomidagi
vazirligi muhammad
pedagogika universiteti
fanining predmeti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
Toshkent axborot
махсус таълим
tibbiyot akademiyasi
umumiy o’rta
pedagogika fakulteti
haqida umumiy
Referat mavzu
fizika matematika
universiteti fizika
ishlab chiqarish
Navoiy davlat