O’zbekistоn respublikаsi оliy vа o’rtа mахsus tа’lim vаzirligi



Download 0.9 Mb.
Pdf ko'rish
bet5/7
Sana16.09.2019
Hajmi0.9 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

Tayanch iboralar: 

TETS, nol ketma – ketlik sxemasi, to’g’ri ketma – ketlik sxemasi, uch fazali 

tarmoqlar. 

 

Nazorat savollari 

1.  Uch  fazali  tarmoqlarda  qanday  nosimetrik  qisqa  tutashuv  paydo  bo’lishi 

mumkin? 

2.  Nol ketma – ketlik sxemalari to’g’ri  va teskari ketma – ketlik sxemalaridan 

nima bilan farq qiladi? 

3.  Agar aylanuvchi mashinalar uchun 

1

2



x

x

 deb olinsa, u holda 



рез

х

,

2



 nimaga 

teng bo’ladi? 

 

13-ma’ruza 

Qisqa tutashuv toklarini nomlangan va nisbiy  birliklarda hisoblash. 

 

Reja: 



1.  Qisqa tutashuv toklarini nomlangan  birliklarda hisoblash. 

2.  Qisqa tutashuv toklarini nisbiy  birliklarda hisoblash. 

3.  Elementlar qarshiligini hisoblash. 

4.  Elementlar EYUK sini hisoblash. 



 

 

39 


Elektr  tarmoq  qarshiliklarini  hisoblash.  Keltirilgan  sxema  asosida  elektr 

tarmoq 


elementlarining 

induktiv 

qarshiliklari  hisoblanadi. 

Qarshiliklarni 

hisoblashlarda transformatorni yuqori kuchlanishi qiymati olinadi. 

Elektr  tarmoq  elementlarini  to’g’ri  ketma-ketlikdagi  qarshiliklarini  qisqa 

tutashuv nuqtasiga  keltirish.  Bunda  keltirilgan  sxema  EYUK  va  karshiliklari  qisqa 

tutashuv  nuqtasiga  qarab  elektr  sxemalarni    almashtirish  qoidalari  asosida  yig’ib 

boriladi..  Bundan  tashqari  almashtirish  qoidalar  kurs  loyihasini  hisoblash 

namunasida batafsil keltirilgan.  



Elektr tarmoq elementlari EYUK va  teskari ketma-ketlikdagi qarshiliklarini 

qisqa  tutashuv  nuqtasiga  keltirish.  teskari  ketma-ketlikdagi  almashtirish  sxemasi 

to’g’ri    ketma-ketlikdagi  almashtirish  sxemasi  bir  xil  bo’lib,  faqat    elementlarni 

qashiliklari  bilan  farq  qiladi.  Bunda,  asinxron  va  sinxron  mashinalarni  induktiv 

qarshiliklari 20% ko’paytirilib almashtirishlar o’sha tartibda takrorlanadi.  



Elektr  tarmoq  elementlari  nol  ketma-ketlikdagi  qarshiliklarini  qisqa 

tutashuv  nuqtasiga  keltirish.  Nol  ketma-ketlikdagi  keltirilgan  sxema  fakat  elektr 

sxemaning  neytal  erga  ulangan  elementlarini  o’z  ichiga  oladi.  Bu  sxema  dastlabki 

sxemadan neytrali izolyatsiyalangan elementlarni olib tashlash orqali hosil qilinadi.  

Sxemada  qolgan  elementlar  uchun  1-jadval  asosida  keltirilgan  sxema  elementlar 

qarshiliklari qayta hisoblanadi.  

Elektr  tarmoq  elementlari  EYUK  larini   qisqa  tutashuv nuqtasiga  keltirish. 

2-jadvalda  keltirilgan  ifodalar  asosida  energosistema  elektr  stantsiyalar  va 

yuklamalarni EYUK lari hisoblanadi. Bu EYUK lar qisqa tutashuv nuqtasiga elektr 

sxemalarni  almashtirish  qoidalari  orqali  keltiriladi.  Almashtirish  ifodalari  kurs 

loyihasini hisoblash namunasida batafsil keltirilgan. 

 

Qisqa  tutashuv  toklarini  hisoblash.  Qisqa    tutashuv  toklari  nomlangan 

birliklarda quyidagi ifodalardan topiladi. 

 Uch  fazali  simmetrik  kiska  tutashuvda  kiska  tutashuv  tokining  davriy 

tashkil etuvchisi effektiv kiymati kuyidagi ifodadan topiladi: 


 

40 


;

"

кт



кз

п

X

E

I



 

bu erda E  -K.T. nuktasi E.YU.K. bulib u kuyidagi ifodadan topiladi: 

 

;

3



кВ

U

Е

кз

кз

 



Zarba tokining oniy kiymati: 

;

2



"

уд

п

уд

k

I

i



 

bu erda    -zarba toki koeffitsienti bulib uni 3-rasmdan (krivoy)aniqlaymiz. 



Kiska tutashuv kuvvati: 

;

3



кз

п

кз

U

I

S



 

Nosimmetrik  qisqa  tutashuv  (ikki  fazali,  ikki  fazali  er  orqali        va  bir 



fazali)  toklari  quyida  keltirilgan  3  –  jadval  ifodalar  hamda        1  –  rasmdagi 

sxemalar asosida hisoblanadi. 

 

 

Qisqa tutashuv tokini nisbiy birliklarda hisoblash 



Elektr  tarmoq  qarshiliklarini  hisoblash.  Dastlab  bazis  kattaliklar 

aniqlanadi. Bazis quvvati ixtiyoriy tanlanishi mumkin. Ammo, odatda o’nga karrali 

sonlar  olinadi.  Masalan,  10,  100  MVA.  Bazis  kuchlanishi  sifatida  q.t.  nuqtasi 

kuchlanishi  olinadi.  Keltirilgan  sxemada  EYUK  bo’lmaydi,  faqat  karshilik  va 

uzatuvchi  simlar  ko’rsatiladi.    Keltirilgan  sxema  asosida  elektr  tarmoq 

elementlarining induktiv qarshiliklari hisoblanadi.  



Elektr  tarmoq  elementlarini  to’g’ri  ketma-ketlikdagi  qarshiliklarini  qisqa 

tutashuv  nuqtasiga  keltirish.  Bunda  keltirilgan  sxema  karshiliklari  qisqa  tutashuv 

nuqtasiga qarab elektr sxemalarni  almashtirish qoidalari asosida yig’ib boriladi. Bu 

qoidalar 2-jadvalda keltirilgan. Bundan tashqari almashtirish qoidalar kurs loyihasini 

hisoblash namunasida batafsil keltirilgan.  



 

41 


Elektr  tarmoq  elementlari  teskari  ketma-ketlikdagi  qarshiliklarini  qisqa 

tutashuv  nuqtasiga  keltirish.  Teskari  ketma-ketlikdagi  almashtirish  sxemasi  to’g’ri  

ketma-ketlikdagi almashtirish sxemasi bir xil bo’lib, faqat  elementlarni qashiliklari 

bilan farq qiladi. Bunda, asinxron va sinxron mashinalarni induktiv qarshiliklari 20% 

ko’paytirilib almashtirishlar o’sha tartibda takrorlanadi.  



Elektr  tarmoq  elementlari  nol  ketma-ketlikdagi  qarshiliklarini  qisqa 

tutashuv  nuqtasiga  keltirish.  Nol  ketma-ketlikdagi  keltirilgan  sxema  fakat  elektr 

sxemaning  neytal  erga  ulangan  elementlarini  o’z  ichiga  oladi.  Bu  sxema  dastlabki 

sxemadan neytrali izolyatsiyalangan elementlarni olib tashlash orqali hosil qilinadi.  

Sxemada  qolgan  elementlar  uchun  1-jadval  asosida  keltirilgan  sxema  elementlar 

qarshiliklari qayta hisoblanadi.  

Qisqa  tutashuv  toklarini  hisoblash.  Qisqa    tutashuv  toklari  nisbiy 

birliklarda(bazis  kattaliklarda)    quyidagi  ifodalardan  topiladi.  Dastlab  tizimning 

bazis toki hisoblanadi: 

;

;



3

кА

U

S

J

б

б

б



 

 Uch  fazali  simmetrik  kiska  tutashuvda  kiska  tutashuv  tokining  davriy 

tashkil etuvchisi effektiv kiymati kuyidagi ifodadan topiladi: 

I

k

 =I

b

/X

cym 

Zarba tokining oniy kiymati: 

;

2

"



уд

п

уд

k

I

i



 

bu erda  



уд

k

 -

zarba toki koeffitsienti bulib uni 3-rasmdan aniqlaymiz. 



Kiska tutashuv kuvvati: 

;

3



кз

п

кз

U

I

S



 

 



Elementlar qarshiligini hisoblash: 

A) Sistema qarshiligini hisoblash: 

 

42 


2

2

K



S

U

C

С

С





 ;   

 

 

Bu erda: 

X

S

- sistema qarshiligi; 



S

C

-sistema quvvati; 



U

C

-sistema kuchlanishi; 



K- qisqa tutash nuqtasiga keltiradigan transformatsiya koeffitsienti: 

Э

Т

К

U

U

K

,



;   

 

 



U

K.T 


% - t qisqa tutash nuqtasidagi kuchlanishi; 

U



% - Ko’rilayotgan (hisoblanayotgan) element kuchlanishi; 

b)  Generator  va  2  hamda  3  cho’lg’amli  tansformator,  avtotrasfarmator 

qarshiliglarini hisoblash: 

Generator 

2

2



/

*

K



S

U

Х

Г

Г

Г





 ;   

 

 

Bu erda: 

X

G

- generator qarshiligi; 



S

C

-generator quvvati; 



U

G

-generator kuchlanishi; 



K- qisqa tutash nuqtasiga keltiradigan transformatsiya koeffitsienti; 

Tansformator, avtotrasfarmator: 

2

2



2

.

100



%

К

S

U

U

Х

НТ

НТ

T

K

ТР



;   


Bu erda: 

X

TR



- transformator qarshiligi; 

U

K.T 



% - transformatorning qisqa tutash kuchlanishi; 

 

)



(

5

,



0

%

,



П

У

Ю

Ю

К

U

U

U

U



;  



)

(

5



,

0

%



,

Ю

П

У

У

К

U

U

U

U



;  



)

(

5



,

0

%



У

П

Ю

П

U

U

U

U



;  



 

43 


Bu erda: 

U

KYU 



% - transformatorning qisqa tutash kuchlanishi (yuqori kuchlanishli g’altag); 

U

K.U 



% - transformatorning qisqa tutash kuchlanishi(o’rta kuchlanishli g’altag); 

U

K.P 



% - transformatorning qisqa tutash kuchlanishi(past kuchlanishli g’altag); 

K- qisqa tutash nuqtasiga keltiradigan transformatsiya koeffitsienti; 



v) Elektr uzatish yo’lining qarshilgini hisoblash: 

2

0



K

L

Х

Х

Л







 

 

Bu erda: 

X

L

- EUY qarshiligi; 



X

0

- EUY o’tkazuvchanligi; 



L – EUY uzunligi; 

K- qisqa tutash nuqtasiga keltiradigan transformatsiya koeffitsienti; 



g) Iste’molchi qarshilgini hisoblash: 

2

2



"

*

K



S

U

Х

ИСТ

ИСТ

ИСТ





 ;   

 

 

Bu erda: 

X

IST


- iste’molchi qarshiligi; 

S

IST



-iste’molchi quvvati; 

U

IST



-iste’molchi kuchlanishi; 

K- qisqa tutash nuqtasiga keltiradigan transformatsiya koeffitsienti; 

"

*

Х



 - o’ta o’tuvchan qarshilik; 

 

 



Elektr yurituvchi kuchlarni hisoblash. 

a) generator EYUK sini hisoblash: 

К

U

Е

Е

Г

Г



3

"



*

 



 

Bu erda: 

E

G

-generator EYUK si; 



U

G

-generator kuchlanishi; 



"

*

Е

 - o’ta o’tuvchan EYUK; 


 

44 


K- qisqa tutash nuqtasiga keltiradigan transformatsiya koeffitsienti; 

b) tizim EYUK sini hisoblash: 

К

U

Е

Е

Т

Т



3

"



*

 



 

Bu erda: 

E

T

-tizim EYUKsi; 



"

*

Е

 - o’ta o’tuvchan EYUK; 

U

T



-tizim kuchlanishi; 

K- qisqa tutash nuqtasiga keltiradigan transformatsiya koeffitsienti; 



v) iste’molchi EYUK sini hisoblash: 

К

U

Е

Е

ИСТ

ИСТ



3

"



*

 



Bu erda: 

E

IST



-iste’molchi EYUK si; 

U

IST



-iste’molchi kuchlanishi; 

"

*



Е

 - o’ta o’tuvchan EYUK; 

K- qisqa tutash nuqtasiga keltiradigan transformatsiya koeffitsienti; 

1 - jadval 

Almashtirish sxemasidagi nolinchi ketma – kektlikdagi X

0

 qarshiliklarni to’g’ri 



ketma – ketlikdagi  X

1

 qarshilik orqali ifodalash 



Sxema elementlari 

X

0



 qarshiligi 

Bir zanjirli liniya: 

Trossiz 

Po’lat trosli 

YAxshi o’tkazuvchanlikga ega trosli 

 

3,5X



1

 

3,0X



1

 

2,0X



1

 

Bir zanjirli liniya 



Trossiz 

Po’lat trosli 

YAxshi o’tkazuvchanlikga ega trosli 

 

5,5X



1

 

4,7X



1

 

3,0X



1

 

Uch tomirli kabellar 



(3,5-4,6) X

1

 



Reaktorlar 

X

1



 

 

45 


Generatorlar 

(0,15-0,6) 

"

д

Х

 

Transformator: 



Ixtiyoriy  turdagi  ikki  g’altakli        ulanishli 

transformator 

Uch sterjenli         ulanishli transformator 

 

Uch sterjenli                   ulanishli transformator 



 

 

 



 

X

1



 

 

0,5X



1

+

"



0



Х

 

      0,5X



1

  0,5X


1

 

 



        

0



Х

 

Bir fazali transformatorlardan tashkil topgan uch 



fazali gruppa; uch fazali to’rt  sterjenli yoki besh 

sterjenli  

Ulanishli trasfomator 

 

 



∞ 

Xudi shunday va faqat     

Ulanishli trasfomator 

X

1



 

 

2 - jadval 

Parmetrlarning o’rtacha qiymati. 

(Nominal bazis shartida nisbiy  birlikda) 

Manba nomi 

"

*



Х

 

"



*

E

 

CHegaralanmagan quvvat manbasi 



1,00 


Trbogenerator: 

100 MVt gacha 

100-500 MVt 

 

 



0,13 

1,08 


0,20 

1,13 


Gidrogenerator:  

Dempfer g’altakli 

Dempfer g’altaksiz 

 

 



0,20 

1,13 


0,27 

1,18 


Sinxron kompensator 

0,20 


1,20 

Dvigatel: 

 

 

Sinxron 



0,20 

1,10 


 

46 


Asinxron 

0,20 


0,90 

Umumlashtitrilgan yuklama 

0,35 

0,85 


 

Ú

1



=0 

É

∑ 



Í

K1 


X

1∑ 


a) 

Ú

1



= Ú

2

=0 



É

∑ 

Í



K1 

X

1∑ 



  X

2∑ 


 

Í

K2 



   Ú

1

= Ú



2

 

v) 

É

∑ 

Í



K1 

X

1∑ 



X

2∑ 


X

0∑ 


Ú

1

=0 



Ú

2

=0 



Ú

0

=0 



U

K0

 



Í

K2 


Í

K0 


É

∑ 

Í



K1 

X

1∑ 



X

2∑ 


X

0∑ 


Ú

1

=0 



Í

K2 


Í

K0 


b) 

g) 


Ú

1

= Ú



2

= Ú


0

=0 


Ú

K1

= Ú



K2

= Ú


K0

 

1 – rasm. Qisqa tutashuv toklarini hisoblash sxemalari 

a- uch fazali qisqa tutashuv uchun; 

b- bir fazali qisqa tutashuv uchun; 

  v- ikki fazali qisqa tutashuv uchun; 

          g- ikki fazali erga qisqa tutashuv uchun; 

 


 

47 


3 – jadval 

Qisqa tutashuvning turli ko’rinishlarida m

(n)

 koeffitsienti va qo’shimcha 



n

Х

qarshiligi qiymati 



Qisqa tutashuv ko’rinishi 

n

Х

 



m

(n)


 

Uch fazali 

(3) 





Ikki fazali 

(2) 


2



 

3

 



Bir fazali 

(1) 


2



+



0

 



Ikki fazali erga 

(1,1) 








0

2



0

2

 



2

0

2



0

2

1



3

















 

 



 

 

 



Tayanch iboralar

Elektr  tizim,  o’ta  o’tuvchi  EYUK,  o’ta  o’tuvchi  qarshilik,  to’g’ri,teskari  va  nol 

ketma - ketliklar. 

 

Nazorat savollar. 

1.To’g’ri ketma ketliklarda qarshiliklar qanday hisoblanadi? 

2. Teskari ketma ketliklarda qarshiliklar qanday hisoblanadi? 

3. Nol ketma ketliklarda qarshiliklar qanday hisoblanadi? 



 

48 


14-ma’ruza 

Elektr tizimda kechadigan elektromexanik o’tish jarayonlari 

 

Reja: 



1. Elektromexanik o’tish jarayonlari. 

2. d  va q o’qlarda rejim parametrlarining oniy qiymati. 

3.Sinxron mashina uchun operator formada Park –Gorev tenglamasi. 

4.O’tish jarayonidagi parametrlarni aniqlash uchun Park – Gorev tenglamasi. 

 

O’tish jarayonlari 2 ga bo’linadi: 



1 Elektromexanik  o’tish jarayonlari; 

2. Elektromagnit o’tish jarayonlari: 

Elektromexanik  o’tish  jarayonlarni  shartli  ravishda  3  ko’rinishga  bo’lish 

mumkin. 


A)  Qisqa  vaqtda  katta  keskin  ta’sirchanlikdagi  va  tezlikning  kichik 

o’zgarishidagi o’tish jarayonlari (tizimning dinamik barqarorligi,  boshkalar); 

B)  Katta  tezlikdagi  va  ta’sirchanlikdagi  o’tish  jarayonlari  (sinxron 

mashinalarning  asinxron  rejimida  ishlashi,  barqarorlik  buzilgandan  keyin 

sinxronlashtirish  jarayonlari,  generatorlarning  o’z-o’zini  sinxronlashtirishi  va 

boshqalar):. 

V)  Kichik  tezlikdagi  va  ta’sirchanlikdagi  o’tish  jarayonlari  elektr  tizimning 

statik  barqarorligi,  generator  uyg’otishining  avtomatik  boshqarish  usullarini 

tanlash). 

d va q o’qlarida rejim parametrlarining oniy qiymati. 

Bu  qiymatlar  vaqt  o’qlarida    a,  v,  s  faza  tok  vektorining  ω  tezlik  bilan  aylanish 

proektsiyasi orqali aniqlanadi. Bu tok vektorini umumlashgan (kuchlanish, EYUK) 

deb ham atash mumkin. a,v,s fazaning t

a

,t

v



,t

s

 vaqt o’qlari harakatlanmaydi va stator 



o’qlari bilan mos tushadi. (1-rasm). 

 

49 


 

);

sin(







t

I

t

a

);

120



sin(

0







t

I

t

в

);

240



sin(

0







t

I

t

с

  

Umumlashgan  tok  vektorining  d  va  q  o’qlaridagi  prektsiyasi  rotor  bilan 



bog’liq va ko’ndalang hamda bo’ylama tok qiymatlarini aniqlashga imkon beradi 

(2-rasm).  

 





;



)

240


cos(

)

120



cos(

cos


3

2

;



)

240


cos(

)

120



cos(

cos


3

2

;



sin

;

cos



0

0

















c

B

a

q

c

B

a

d

q

d

i

i

i

i

i

i

i

i

I

i

I

i

 

 



 

 

Qaysikim nolinchi ketma – ketlikdagi tok: 



);

(

3



1

0

c



B

a

i

i

i

i



 

YUqoridagi ifodalari kuchlanish va EYUK lar uchun to’g’ridir. 



 

Oniy faza va ko’ndalang hamda bo’ylama o’qlar qiymatlari orasidagi 

bog’liqlik quyidagi tenglamalar orqali aniqlanadi: 

;

sin



cos



q

d

а

i

i

i



 

;

)



120

sin(


)

120


cos(

0

0



0

i

i

i

i

q

d

B





;



)

120


sin(

)

120



cos(

0

0



0

i

i

i

i

q

d

с





 



Download 0.9 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
toshkent axborot
nomidagi samarqand
ta’limi vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
o’rta ta’lim
махсус таълим
bilan ishlash
fanlar fakulteti
Referat mavzu
umumiy o’rta
haqida umumiy
Navoiy davlat
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
universiteti fizika
malakasini oshirish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
davlat sharqshunoslik