Ma’ruzalar matni arab tili fanidan



Download 0.55 Mb.
bet1/3
Sana29.08.2021
Hajmi0.55 Mb.
  1   2   3

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS

TA’LIM VAZIRLIGI

ALISHER NAVOIY NOMIDAGI TOSHKENT DAVLAT O‘ZBEK TILI VA ADABIYOTI UNIVERSITETI AKADEMIK LITSEYI




MA’RUZALAR MATNI

Arab tili fanidan



قواعد اللغة العربية

Toshkent shahri

1-§. FE’L HAQIDA UMUMIY MA’LUMOT

Ish-harakati yoki holatni bildiruvchi bu so‘z turkumi arab tili grammatikasida juda katta o‘rin tutadi, chumki juda ko‘p boshqa turkum so‘zlari ham asosan fe’l o‘zaklari zaminida yasaladi.

Fe’llar uch o‘zak undoshli va to‘rt o‘zak undoshlilarga bo‘linadi va ularning ko‘pchiligini uch o‘zak undoshli fe’llar tashkil etadi.

Bu o‘zak undoshlar atrofidagi unlilarni o‘zgartirish, u yoki bu o‘zak undoshni ikkilantirish, biror noo‘zak undoshni kiritish yoli bilan fe’llarning hosila shakllari yasaladi. Hosila shakldagi fe’llarning, tabiiyki, mazmunida ham o‘zgarish sodir bo‘ladi. Hosila shakllarni boblar deb atash qabul qilingan. Uch o‘zak undoshli fe’llarning 15 ta, to’rt o‘zak undoshli fe’llarning 4 ta bobi mavjud. Bu boblarga ularni o‘zaro farqlash uchun nom qo‘yilgan. Arab tadqiqotchilari uch o‘zak undoshli fe’lning boshlangich shaklini “فِعْلٌ ثُلَاثِيٌّ مُجَرَّدٌ” (fi’lun ṣulāṣiyyun mujarradun), to‘rt o‘zak undoshli fe’lning boshlangich shaklini esa “فِعْلٌ رُبَاعِيٌّ مُجَرَّدٌ” (fi’lun rubā’iyyun mujarradun) deb, qolgan boblarni esa shu bobning harakat nomi (masdari) atamasi bilan ataganlar. Masalan, “بَابُ التَّفْعِيلِ” (bābu-ttaf’īli) – taf’il bobi, “بَابُ الْاِفْتِعَالِ” (bābu-l’ifti’āli) – iftiol bobi va h.k. Zamonaviy adabiyotlarda bu boblarga tartib raqami berilgan va ular rim raqami bilan ifodalanadi. Masalan, II bob, VII bob, XII bob va h.k.

Fe’lning barcha boblari o‘tgan va hozirgi-kelasi zamonga ega. Ular shaxsda, sonda, jinsda tuslanadi. Fe’llar arab tilida aniq va majhul nisbatga ega. Bundan tashqari fe’llarning 5 ta mayli mavjud.

O‘zagidagi harflar jihatidan fe’llar ikki katta guruhga bo‘linadi:



  1. To‘g‘ri (solim, ya’ni illatli harfsiz) fe’llar;

  2. Mu’tal – illatli harfli fe’llar.

To‘g‘ri (solim) fe’llarga o‘zagida “و، ي” illatli undoshlari bo‘lmagan, hamzali va ikkilangan fe’llar kiradi. Illatli fe’llarga esa o‘zagi tarkibida “و، ي” illatli undoshlar bo‘lgan fe’llar kiradi.

O‘zbek tilidan farqli o‘laroq, arab tilidagi fe’llar infinitiv – fe’lning noaniq shakliga ega emas. Shuning uchun zamonaviy lug‘atlarda fe’lning o‘tgan zamon III shaxs birlik muzakkar shakli shartli ravishda infinitiv sifatida qabul qilingan. Masalan:



كَتَبَ – asl ma’nosi: u (mz) yozdi, shartli ma’nosi: yozmoq;

عَلِمَ – asl ma’nosi: u (mz) bildi, shartli ma’nosi: bilmoq;

نَظُفَ – asl ma’nosi: u (mz) pokiza bo‘ldi, shartli ma’nosi: pokiza bo‘lmoq.

Download 0.55 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
samarqand davlat
vazirligi muhammad
pedagogika universiteti
bilan ishlash
fanining predmeti
Darsning maqsadi
navoiy nomidagi
o’rta ta’lim
Ishdan maqsad
haqida umumiy
nomidagi samarqand
fizika matematika
sinflar uchun
fanlar fakulteti
maxsus ta'lim
Nizomiy nomidagi
ta'lim vazirligi
moliya instituti
universiteti fizika
Ўзбекистон республикаси
umumiy o’rta
Referat mavzu
respublikasi axborot
Toshkent axborot
таълим вазирлиги
Alisher navoiy
махсус таълим
Buxoro davlat