Krossvordlar olamida



Download 65.62 Kb.
bet1/6
Sana08.11.2019
Hajmi65.62 Kb.
  1   2   3   4   5   6
KROSSVORD—topishmoq o`yin.Bunda bir-biri bilan kesishgan chiziqlardan tashkil topgan katakchalarga shartli belgilar (masalan, raqamlar, harflar) qo`yiladi va ularning izohlari ko`rsatiladi. Shunga qarab tegishli so`zlar (topishmoq) topiladi.Krossvord odatda, gazeta, jurnallar sahifalarida bosiladi.U kishining xotirasini, bilimini aniqlashga yordam beradi.
KROSSVORDLAR OLAMIDA

KROSSVORD—(ingilizcha—Crossword so`zlarning kesishishi) dunyoda eng ko`p tarqalgan so`z o`yinidir. Angliyada 1868-yilda Korinum qishlog`idan qadimgi rimqazishmalarida rasmi krossvordga juda o`xshagan plitalar topildi. Topilmalar III, IVasrga tegishli deganligi aniqlangan. Shunga o`xshash topilmalar mashhur Pompeyada 1936-yilgi qazishmalarda ham topilgan. Bu topilmalar eramizning 79-yillariga tegishli bo`lib, bu krossvordlarni ham chapdan o`ngga, ham o`ngdan chapga, ham yuqoridan pastga, ham pastdan yuqoriga o`qish mumkin edi.

Hozirgi ma`nodagi krossvord, yaqindagina bir asr avval paydo bo`lgan. Krossvordlarning paydo bo`lish tahminlariga oid bir-biriga qarama-qarshi uchta fikr mavjud: Buyuk Britaniya, Amerika Qo`shma Shtatlari, Janubiy-Afrika Respublikasi davlatlari krossvord vatani ekanini e`tirof etmoqdalar.

Albion aholisi, birinchi krossvord Angliyada paydo bo`lgan deb hisoblaydilar. Ularning fikricha 1-krossvordlar IX asrning o`talarida “TAYMS” nomli London gezetalarining birida bosib chiqarilgan.Birinchi krossvord muallifi Maykl Devis bo`lgan. Devis boshqotirmalari juda sodda bo`lib, asosan bolalar uchun mo`ljallangan edi. Masala shunday qo`yilgan: Kvadratning katetlarini shunday to`ldirish kerak ediki, bunda vertikal bo`yicha o`qilganda ham gorizontal bo’yicha bir xil so`zlar kelib chiqsin.

Amerika Qo`shma shatatlari aholisi esa 1-krossvord 21-dekabr 1913-yilda “NYU-YORK UORLD” gazetasida bosib chiqilgan va uni Angliyadan Amerikaga surgun qilingan muxbir Artur Uinn o`ylab topgan deb hisoblaydilar .Bosmaxona boshlig`i Uinnga yangi yil bayrami gazetasiga shunday ilova o`ylab topshini vazifa qilib topshirildiki, bunda bu ilova nafaqat kattalarni, balki butun oilani qiziqtirsin. Shunda muxbir bolaligida bobosi unga bergan boshqotirmalarni esga oladi. Ular “sehrli kvadratlar”deb nomlangan bo`lib gorizontal va vertikal bo`yicha o`qiganda ham bir xil so`zlar kelib chiqadi. Uinn bu o`yinni mukammallashtirdi. U masaladagi so`zlar bir martadan uchrasa qiziqarliroq bo`ladi deb hisoblaydi. Uning kashfiyoti hammaga juda yoqadi. Gazeta muxlislari qayta-qayta gazetaga shunday turdagi masalalarni ko`proq chop qilishni iltimos qilib xatlar yozishadilar. Artur Uinn o’z krossvordida, birinchi bo`lib so`zlarni bir-biridan ajratish uchun qora kataklarni ishlatgan.

1-krossvordning paydo bo`lishiga oid yana bir boshqa tarixiy malumot bor. IX asrning boshlarida Janubiy Amerika Respublikasida yashovchi Viktor Orvill avtomobil to`qnashuvida aybdor deb topiladi va 3 yilga qamaladi. U o`tirgan qamoqxona poli o`ziga xos kataklardan iborat bo`lgan tosh plitalardan iborat bo`lgan. U zerikkanidan shu bo`sh kataklarni harflar bilan to`ldirib boradi, bu harflar qandaydir so`zlarning kesishishidan hosil bo’lgan edi. Keyinchalik bular qog`ozga ko`chirildi va so`zlarga ta`riflar berildi. Yonidagi o`rtoqlari uning yangiligini qo`llab-quvvatladilar.Shunda Orvill o`z kashfiyotini pochta orqali, shu paytdagi Keyptaunning yirik gazeta nashriyotiga yubordi. U o`z o`yinini “Kvadrat bo`ylab u yoqqa va bu yoqqa" deb ataydi.

Redaktor qamoqxonadan kelgan bu xatga e`tibor bermaydi, esidan ham chiqarib yuboradi.Lekin ikki kundan keyin bu xatni o`rtoqlariga ko`rsatadi.Ular hammasi birgalikda bu jumboqni yechadilar.Redaktorning o`rtoqlariga bu o`yin juda yoqib qoladi.Unga bu o`yinni gazetada chop etishni maslahat beradilar. Shundan so`ng redaktor krossvordni bosib chiqarishga majbur bo`ladi. Krossvordlarni boshqa gazeta va jurnallarda ham chiqara boshlaydi, natijada Orvill qamoqxonadan chiqgunicha uning hisobida gonororlardan ancha ko`p pul yig`ilib qoladi. Keyptaunda Orvillning qabriga krossvord chizilgan.

Yuqoridagi 1- krossvordning paydo bo`lishining 3 ta tahmindan “Amerikada paydo bo`lgan” degan tahmin asos qilib olindi, chunki muallif aniq, bosmaxonadan chiqqan sanasi aniq, nashriyoti aniq ko`rsatilgan. Bu sana “Ginnessning rekordlar kitobi” ga kiritilgan.

Birinchi rus krossvordi 18-avgust 1925- yilda Leningradda nashr qilingan.Uni” Yangi oqshom gazetasi”da chiqargan.


KROSSVORD TURLARI

1.Skandivord (skandinavr-krossvordi)—eng mashhur krossvordlardan biridir

2.Yapon krossvordi

3.Chaynvord

4.Qoida

5.Keyvord



6.Chelnok

7.Divord


8.Amerika krossvord

9.Eston krossvordi




1













T































2

E




























3

N




























G































5




L




























A


































M



















8







A












1.

1.Bo`lish amaliga teskari amal.

2.Masalaning oxirgi natijasi.

3.A.Xorazmiy yaratgan sanoq sistemasi.

4.Ko`paytirish va qo`shish qonunlaridan biri.

5.Noma`lum ko`paytuvchini topish amali.

6.Noma`lum qo`shiluvchini topish amali.

7.Koordinata o`qida sanoq boshidan shu songa mos keluvchi nuqtagacha bo`lgan masofa.

8.Algebra faniga asos solgan allomalardan biri… .





R

























2










A




























D
















4










I



















K






















6










A










7




L
2.

1. ko`rnishidagi sonlar.

2. 0 dan katta sonlar.

3.Bir xil ko`paytuvchilardan iborat ko`paytma

4.Musbat songa qarama-qarshi son.

5.Ikki ko`paytuvchini ko`paytirishdan hosil bo`lgan son.

6.Hech qanday o`lchamga ega bo`lmagan geometrik shakl.

7.Manfiy ham emas musbat ham emas bu… .














G





































2

E










3










O










4










M










5










E































T






















7

R


































8

I





































Y
















10




A













Download 65.62 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
toshkent axborot
nomidagi samarqand
ta’limi vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
o’rta ta’lim
махсус таълим
bilan ishlash
fanlar fakulteti
Referat mavzu
umumiy o’rta
haqida umumiy
Navoiy davlat
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
universiteti fizika
malakasini oshirish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
davlat sharqshunoslik