Konstitutsiya shakllari



Download 54.5 Kb.
Sana19.01.2017
Hajmi54.5 Kb.

Aim.uz

Konstitutsiya shakllari

Konstitutsiya shakli deganda, konstitutsiyaning mohiyatini shakllantirish, ifodalash hamda namoyon etish vositasi tushuniladi. Bu ta'rif, bir tomondan, konstitutsiyaning ichki shaklini, ya'ni mazmunining ichki tashkiliy tuzilishini (strukturasini) aks ettiradi; ikkinchi tomondan, konstitutsiyaning tashqi ifodalanishini anglatadi1[6].

Konstitutsiyalarning ichki tuzilishi (strukturasi) xususida so`z yuritilarkan, albatta kodifikatsiyalangan, oliy yuridik kuchga ega bo`lgan barcha normalarni qamrab olgan yaxlit va yagona yozilgan konstitutsiya nazarda tutiladi. Uning ichki tuzilishi asosan andozaviy ko`rinishga ega: avval Muqaddima, Asosiy qism va xulosadan iborat bo`ladi. Muqaddimada odatda konstitutsiya maqsadlari bayon qilinadi, uning yuzaga kelishining tarixiy shart-sharoitlari tavsiflab beriladi, ba'zan esa huquqlar va erkinliklar yohud davlat siyosatining rahbariy ibtidolari e'lon qilinadi.

Konstitutsiyaning ushbu qismi siyosiy va g`oyaviy nuqtai nazardan juda muhimdir. Muqaddimadagi qoidalar huquqiy normalar bo`lib hisoblanmasa-da, boshqa qoidalarni sharhlash va qo`llashda normativ ahamiyatiga egadir, ya'ni Muqaddimalar konstitutsiya normalar sharhlanishi lozim bo`lgan yo`nalishlarni ko`rsatib beradi.

Konstitutsiyaning Asosiy qismida inson va fuqarolar huquq va erkinliklar, ijtimoiy tuzum asoslari, davlat organlarining tizimi va statusi (darajasi) davlat timsollari, konstitutsiyaga o`zgarishlar kiritish tartibi tug`risidagi normalar beriladi.

Davlat organlari statusi to`g`risidagi normalar odatda hokimiyatning taqsimlanishi pirinsipiga mos ravishda beriladi; ko`pincha avval parlament to`g`risidagi, undan keyin sud hokimiyati to`g`risidagi va nihoyat mahalliy hokimiyatning tashkil etilishi to`g`risidagi normalar beriladi. Ba'zan esa butunlay boshqacha tartib ham ko`zga tashlanadi. Masalan, Ispaniya Konstitutsiyasida avval boshida davlat boshlig`i to`g`risidagi, so`ngra esa konstitutsiyaviy adliya organlari to`g`risidagi normalar berilgan. Ba'zan normalarning berilish tartibi davlatdagi ba'zi organlarning boshqalariga nisbatan ustuvoroq nufo`zga ega ekanligini ham ko`rsatadi. Masalan, Fransiya konstitutsiyasining Asosiy qismida avvalo Respublika Prezidenti to`g`risidagi, ikkinchi o`rinda xukumat to`g`risidagi normalar berilgan. O`zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida esa O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi, O`zbekiston Respublikasi Prezidenti, Vazirlar Mahkamasi, Mahalliy davlat hokimiyati , Sud hokimiyati to`g`risida normalar berib o`tilgan.

Xulosaviy qoidalarda turli normalar bo`lishi mumkin. Odatda xulosada konstitutsiyaning kuchga kirish tartibi, hokimiyatning yangidan tashkil etilayotgan organlarning tashkil etilish muddatlari, organik va boshqa qonunlar chiqarilish muddatlari ko`rsatiladi.

Vaqtinchalik qoidalarda birdaniga amalga kiritish imkoni bo`lmagan konstitutsiyaviy normalarining amalga kiritilishi muddatlari, eski konstitutsiyaviy normalarning yangilari bilan almashtirish tartiblari va muddatlari ko`rsatiladi.

Konstitutsiyaning qo`shimcha qoidalari asosiy qismga qaraganda boshqacharoq beriladi va ular ko`pincha sharhlash xarakterida bo`ladi. Ba'zi bir istisnolar ham odatda ko`shimcha qoidalar qismidan joy oladi.

Konstitutsiyaning ichki shakli quyidagi elementlarning majmuidan iborat:

1) konstitutsiyani ishlab chiqish tartibi;

2) konstitutsiyani rasmiylashtirish, qabul qilish tartibi;

3) konstitutsiyani tasdiqlash tartibi;

4) konstitutsiyaning ichki tuzilishi.

Konstitutsiyaga hayotga tatbiq etilishi , uning harakatlanishi, amalga oshishi uchun yuqoridagilar hali yetarli emas. Buning uchun konstitutsiyaning tashqi jihatini tashkil etuvchi elementlar, ya'ni tashqi shakli ham zohir bo`lishi lozim. Tashqi shakl konstitutsiyaning amalga oshirilish shaklini ham nazarda tutadi.

Konstitutsiyaning tashqi shakli quyidagi elementlardan (qismlardan) tarkib topadi:

1) konstitutsiyaning nomlanishi;

2) konstitutsiyani kuchga knritish tartibi (shakli);

3) konstitutsiyani amalga oshirish tartibi:

4) konstitutsiyani o`zgartirish (qayta ko`rib chiqish) tartibi;

5) konstitutsiyani muhofaza etish tartibi.

O`zbekiston Respublikasining amaldagi Konstitutsiyasi tuzilishi uning mazmuniga to`la muvofiq bo`lib, shaxs, jamiyat va davlat oddida turgan vazifalarni samarali hal etishga ko`mak beradi. Mamlakatimiz Konstitutsiyasi muqaddima, 6 bo`lim, 26 bob va 128 -moddadan iborat.

Muqaddima qisqa bo`lib, ko`tarinki ruhda yozilgan. Unda: konstitutsiyani xalq, ya'ni davlat hokimiyatining haqiqiy sohibi qabul qiladi va unda o`z irodasini ifoda etadi. Agar birinchi bo`lim konstitutsiyaviy tuzumning asosiy prinsiplari yig`indisidan iborat bo`lsa, ikkinchi bo`lim inson huquqlari to`g`risidagi normalar mavjud.

Respublika Konstitutsiyasining Inson va fuqaroning asosiy huquqlari, erkinliklari va burchlari to`g`risidagi bo`limi keng berilishi konstitutsiyaning mohiyatidan kelib chiqadi. “shaxs-jamiyat-davlat” munosabatlarni tartibga solinishi konstitutsiyaning tub mohiyatini tashkil etadi. Bunda shaxs omili birinchi o`rinda qo`yilgan.

Uchinchi bo`limda esa Jamiyat va shaxs munosabatlari tartibga solinib, fuqarolik jamiyatining an'analarini tiklash, ijtimoiy uyushmalar va munosabatlarni huquqiy jihatdan tartibga solib, ularning rivojlanishini ta'minlashga qaratilgavn normalar mavjud.

To`rtinchi bo`lim ma'muriy hududiy va davlat tuzilishiga bag`ishlangan. Unda Qoraqalpog`iston Respublikasi haqida alohida bob bor.



Beshinchi bo`limda Davlat hokimiyatini tashkil etilishi deb nomlanib, unda O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi, Prezidentning huquqiy maqomi, ijro hokimiyatini, mahalliy davlat organlari, sud hokimiyatining huquqiy maqomlari ko`rsatib o`tilgan. Oltinchi bo`lim Konstitutsiyaga o`zgartirish kiritish tartibini o`z ichiga oladi.

1[6] Tadjixanov U va boshqalar. O`zbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy huquqi: Yuridik oliy o`quv yurtlari uchun darslik/ U. Tadjixanov, X. Odilqoriyev, A.Saidov. Mas'ul muharrir akad. SH.Z.O`razayev.-T: Sharq, 2001.-105b

Aim.uz


Katalog: attachments -> article
article -> Axloqning kеlib chiqishi, unda ixtiyor erkinligining ahamiyati va axloq tuzilmasi
article -> Podsho Rossiyasi tomonidan O‘rta Osiyoning bosib olinishi sabablari va bosqichlari
article -> Siyosiy mafkuralarning asosiy ko'rinishlari
article -> Mehnat sohasida ijtimoiy kafolatlar tizimi. Reja: Ijtimoiy himoya qilish tushunchasi va uning asosiy yo’nalishlari
article -> Siyosiy madaniyat va siyosiy mafkuralar Reja
article -> O’zbek Adabiyoti tarixi: Eng qadimgi adabiy yodgorliklar
article -> Ma’naviyatning tarkibiy qismlari, ularning o’zaro munosabatlari va rivojlanish xususiyatlari. Ma’naviyat, iqtisodiyot va ularning o’zaro bog’liqligi
article -> Davlatning tuzilishi
article -> Reja: Geografik o‘rni va chegeralari
article -> Yer resurslaridan foydalanish va ularni muhofaza qilish Reja: Tuproq, uning tabiat va odam hayotidagi ahamiyati. Dunyo yer resurslari va ulardan foydalanish

Download 54.5 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
Alisher navoiy
matematika fakulteti
bilan ishlash
Nizomiy nomidagi
pedagogika universiteti
sinflar uchun
fanining predmeti
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
maxsus ta'lim
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
Toshkent axborot
махсус таълим
haqida umumiy
Referat mavzu
umumiy o’rta
pedagogika fakulteti
ishlab chiqarish
fizika matematika
universiteti fizika
Fuqarolik jamiyati