Iqtisodiy tahlil nazariyasi fanidan oraliq nazorat uchun taqdimot



Download 1,89 Mb.
Sana23.04.2022
Hajmi1,89 Mb.
#575846
Bog'liq
iqtisodiy tahlil mustaqil ish
kurs ishi iqtisodiyot

Iqtisodiy tahlil nazariyasi fanidan oraliq nazorat uchun taqdimot

BR-51 guruh talabasi

ALIMBAYEV O`TKIRBEK


Mavzu:Iqtisodiy tahlil metodi va uning o’ziga xos xususiyatlari

Iqtisodiy tahlil metodi

  • Iqtisodiy tahlil dialektikani o‗rganishning muhim vositasi hisoblanadi. Iqtisodiy tahlilning uslubiy asoslari dialektika va iqtisodiy nazariya faniga tayanadi. Ma‟lumki, bilish nazariyasi shunga asoslanganki, u ham bo‗lsa, obyektiv (mavjud) dunyoni bilishdir. Bu degani bilish jarayoni dialektik xususiyatga ega bo‗lib, voqelikning in‟ikosidir. Bilish nazariyasining mantiqiyligi dialektik tarzda quyidagi formulada aks etadi, ya‘ni: jonli mushohada, abstrakt tafakkur, amaliyot. Mеtоd judа kеng mа‘nо vа tushunchаgа egа. Umumаn mеtоd dеgаndа rеаl vоqеlikdа yuz bеrаyotgаn hоdisа vа jаrаyonlаrni o‗rgаnishgа yondаshish usuli tushinilаdi.

Fаnning mеtоdi dеgаndа esа, ushbu fаnning obyektini tаdqiq qilish usuli tushunilаdi Iqtisodiy tahlil mеtоdi deganda esa, biznes-rejaning bajarilishiga va mahsulot hajmining o‗sishiga ta‟sir ko‗rsatuvchi omillarni sistemali va kompleks tarzda o‗rganish, o‗lchash va umumlashtirish usuli bo‗lib, ular hisob, hisobot va hisobdan tashqari ma‟lumotlarni maxsus usullar orqali qayta ishlanilib, amalga oshirilishi tushuniladi. Ma‘lumki, tahlil qilinayotgan obyektning faoliyatiga ichki va tashqi omillar ta‘sir ko‗rsatadi. Shuni ta‟kidlash lozimki, tahlilda omillar deganda u yoki bu iqtisodiy ko‗rsatkichga ijobiy hamda salbiy ta‟sir ko‗ rsatuvchi faol harakat qiluvchi kuchlar nazarda tutiladi. ―Sabab‖ termini nisbatan keng ko‗ lamdagi kompleks omillar tizimiga nisbatan qo‗llanilib, bu kompleksni tashkil etuvchilar esa omillar deb ataladi.

Tahlilning muhim metodologik jihatlaridan biri uning nafaqat sabab-oqibat aloqalarini o‘rganish, balki ularga miqdoriy tavsif berishi, ya’ni faoliyat natijalariga omillar ta’sirini miqdoran o‘lchashni ta’minlash sanaladi. Bu analitik tadqiqotlar darajasini oshiradi.

  • Tahlilning muhim metodologik jihatlaridan biri uning nafaqat sabab-oqibat aloqalarini o‘rganish, balki ularga miqdoriy tavsif berishi, ya’ni faoliyat natijalariga omillar ta’sirini miqdoran o‘lchashni ta’minlash sanaladi. Bu analitik tadqiqotlar darajasini oshiradi.
  • Iqtisodiy tahlilning muhim metodologik jihati, korxonaning xo‘jalik faoliyatidagi iqtisodiy jarayon va hodisalarning sababoqibat aloqalarini kompleks, tizimli tadqiq qilish uchun zaruriy sanaluvchi ko‘rsatkichlar tizimini ishlab chiqish va undan foydalanish hisoblanadi.

Хo‗jаlik fаоliyati vа uning nаtijаviy ko‗rsаtkichlаrigа tа‘sir etuvchi оmillаr bеqiyosdir. Аmmо, ulаrning bаrchаsini hisоblаsh mаqsаdgа muvоfiq emаs. Iqtisоdiy tаhlil jаrаyonidа оmillаrning аyrim tоmоnlаri, хususiyatlаrini inоbаtgа оlib turkumlаsh vа hаr birini аlоhidа - аlоhidа tа‘riflаsh lоzim. Iqtisоdiy аdаbiyotlаrdа оmillаr qаtоr bеlgilаri bo‗yichа tаsniflаnаdi. Bulаrgа quyidаgilаrni kiritish mumkin:
- ijоbiy vа sаlbiy оmillаr;
- kоrхоnа fаоliyatigа bоg‗liq (ichki) оmillаr, bоg‗liq bo‗lmаgаn (tаshqi) оmillаr;
- ishlаb chiqаrishning intеnsiv vа ekstеnsiv оmillаri;
- ishlаb chiqаrish vа muоmаlа jаrаyonlаri оmillаri.
OMILLAR
Miqdoriy omillar
Omillar miqdorining o’sishi bilan bog’liq omillar
Xodimlar sonini o’sishi
Moddiy texnikani jalb qilish
Yer maydoninig ko’payishi
Sifat omillar
Omillar sifatininig yaxshilanishi bilan bog’liq omillar
Mehnat unumdorligining o’sishi
Moddiy-texnik samaradorligini oshishi
Yer hosildorligining oshishi

Iqtisodiy tahlil metodining o’ziga xos xususiyatlari

  • 1.Xo’jalik faoliyatiga ta‘sir etuvchi texnika, texnologiya, ishlab chiqarishni tashkil qilish va barcha omillarni tekshirishni muntazam va kompleks tarzda o’tkazishga yondoshuv tahlil usulining eng muhim xususiyatlaridan biri bo’lib hisoblanadi. Bu o’rinda muntazam tahlilni kompleks tahlil bilan almashtirish aslo mumkin emas. Obyektni ierarxik usul (bo’ysunish tartibi) orqali boshqarish, masalan, sex korxonaning, korxona birlashmaning, birlashma tarmoqning bir qismi va hokazo sifatida o’rganish sistemali tahlilga misol bo’ladi. Kompleks tahlilda barcha ko’rsatkichlar o’rganiladi.

2.Tahlil usulining o’ziga xos xarakterli xususiyatlaridan biri – iqtisodiy ko’rsatkichlarning hartomonlama bir-birlari bilan sababiy bog’lanishida ekanligidir. Bu borada tahlilning vazifasi ana shu sabablarni aniqlashdir. Shuni ta‘kidlash kerakki, hatto ayrim olingan iqtisodiy ko’rsatkichga bir qancha sabablar ta‘sir ko’rsatadi. Binobarin, bu sabablar harakatini aniqlash juda ham murakkabdir. Shu sababli asosiy va hal qiluvchi sabab va omillar ta‘sirini aniqlash kerak. Shunday qilib, tahlilning dastlabki sharti xo’jalik faoliyatiga ta‘sir etuvchi sabablarni iqtisodiy belgilariga qarab to’g’ri turkumlash zarur. Masalan, tovar mahsuloti ishlab chiqarish hajmiga ta'sir qiluvchi omillar uch guruhga umumlashtiriladi
Tovar mahsuloti ishlab chiaqrish hajmiga ta’sir qiluvchi omillar
Mehnat omillari
Ishchi kuchi bilan ta’minlanish
Ish vaqtidan foydalanish
Megnat unumdorligi darajasi
Mehnat vositalari omillari
Asosiy vositalar bilan ta’minlanish
Asosiy vositalarning texnik holati
Fond samarasi va fond sig’imi
Mehnat buyumlari omillari
Xom-ashyo va materiallar bilan ta’minlanish
Material samarasi va material sig’imi
E’TIBORINGIZ UCHUN RAXMAT
Download 1,89 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2023
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
guruh talabasi
nomidagi toshkent
O’zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
toshkent axborot
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
davlat pedagogika
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
vazirligi muhammad
haqida tushuncha
таълим вазирлиги
toshkent davlat
respublikasi axborot
O'zbekiston respublikasi
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
махсус таълим
vazirligi toshkent
fanidan tayyorlagan
saqlash vazirligi
bilan ishlash
Toshkent davlat
Ishdan maqsad
fanidan mustaqil
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
coronavirus covid
vazirligi koronavirus
koronavirus covid
qarshi emlanganlik
covid vaccination
risida sertifikat
sertifikat ministry
vaccination certificate
haqida umumiy
o’rta ta’lim
matematika fakulteti
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti