Fe’l nisbatlari



Download 16,19 Kb.
bet1/3
Sana05.07.2022
Hajmi16,19 Kb.
#740683
  1   2   3
Bog'liq
fe\'l nisbatlari(1)

FE’L NISBATLARI

Bajaruvchining harakat va holat jarayoniga qay darajada ishtirok etishini bildiruvchi yoki fe’ldan anglashilgan harakat-holat bilan shu harakatni yuzaga chiqaruvchi shakllar o‘rtasidagi munosabatni ifodalovchi fe’l shakllari nisbat shakllari sanaladi, shunday shakllar tizimiga esa nisbat kategoriyasi deyiladi. Fe’l nisbatlariquyidagiturlargaajratiladi: aniq, o‘zlik, majhul, birgalik va orttirma nisbatlari.


Aniq (bosh) nisbat.Bajaruvchisi aniq bo‘lgan harakat yoki holatni bildirgan fe’l shaklidir. Fe’lning barcha nisbatlari aniq nisbat orqali aniqlanadi. Aniq nisbat hech qanday grammatik qo‘shimcha olmagan nisbat sanaladi. Aniq nisbat harakatning ega orqali ifodalangan shaxs tomonidan bajarilishini bildiradi.
Nisbat shakllari fe’lning asos qismidan so‘ng qo‘shiladi.
Aniq nisbat tarkibida tilimizda soddalanishiga uchragan quyidagi yasovchi qo‘shimchalar ham uchrashi uning boshqa nisbatlar bilan o‘xshash shaklda qo‘llanilishiga olib keladi:
-lan qo‘shimchasi: faxr/lan/di, shod/lan/dianiq nisbat; bog‘/la/n/di –o‘zlik yoki majhul nisbat.
Faxrlandi, shodlandi so‘zlaridagi -lan qo‘shimchasi ma’noli qismlarga bo‘linmaganligi sababli, shuningdek-lan qo‘shimchasi boshqa nisbat qo‘shimchalar orasida bo‘lmaganligi uchun aniq nisbat sanalsa, bog‘landi, tashlandi so‘zlarida la+n (-la yasovchi shakl, -n nisbat shakli) alohida-alohida qo‘shimchalardir.
-lash qo‘shimchasi:yuzlashdi,gaplashdi – aniq nisbat; so‘zlashdi, bog‘lashdi – birgalik nisbat.
Yuzlashdi,gaplashdi so‘zlaridagi-lash qo‘shimchasima’noli qismlarga bo‘linmagani uchun aniqnisbatni ifodalasa, so‘zlashdi, bog‘lashdi so‘zlarida esa -la+sh (-la yasovchi shakl, -sh nisbat shakli) ajralgani, va birgalik nisbat shaklini bildirgani tufayli ham aniq nisbat sanalmaydi.
Go‘zallashmoq, ommalashmoq, hazillashmoq, o‘rtoqlashmoq, tillashmoq, jonlanmoq,faxrlanmoq, odatlanmoq, zavqlanmoq, bahslashmoq, harakatlanmoqkabi fe’llar aniq nisbat shaklida qo‘llangan.
Bosh nisbat ma’nosida birgalik va majhul nisbat shakllari ishlatilishi mumkin: keldi – kelishdi, kelyapti – kelishyapti; aytdim – aytildi, bajardim – bajarildi, amalga oshiring–amalga oshirilsin kabi. Bunday holat ma’lum uslub – emotsional ma’no talabi bilan ro‘y berdi. Ko‘pincha keyingi holat hurmat, kamtarlik ma’nolarini ifodalaydi.

Download 16,19 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish