Alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti ekologiya va tabiatni muhofaza qilish


Mavzu: Ekologik omillar va ularning organizmlarga ta’siri



Download 0.88 Mb.
bet69/164
Sana31.10.2020
Hajmi0.88 Mb.
1   ...   65   66   67   68   69   70   71   72   ...   164

Mavzu: Ekologik omillar va ularning organizmlarga ta’siri.



Reja: 3.1. Ekologik omillar va ularning tasnifi.

3.2. Ekologik omillarning organizmga ta’siri.

Tayanch iboralar: Ekologik omil. Biotik, abiotik va antropogen omil. Maksimum, minimum va optimum qiymatlar. Cheklovchi omil. Ekologik valentlik va ekologik spektr. Evribiont va stenobiont organizmlar.


    1. Ekologik omillar va ularning tasnifi.

Tabiatning organizmni o’rab turgan va u bilan bevosita aloqada bo’ladigan qismi yashash muhiti deb ataladi. Har qanday organizm murakkab va o’zgaruvchan muhitda yashaydi va bu muhitning o’zgarishlariga o’z hayot faoliyatini moslashitirib boradi. Planetamizda tirik organizmlar 4 ta asosiy yashash muhitini egallab olganlar: suv, quruqlik-havo muhiti, tuproq va tirik organizm.

Organizmlarning yashash muhitiga moslashishi adaptatsiya deb ataladi. Organizmlarning adaptatsiyaga qobiliyatliligi - uning asosiy xususiyatlaridan biridir. Bunday xususiyat organizmning yashab qolishiga va ko’payishiga imkoniyat yaratib beradi. Organizmlarga Har doim yashash muhitidan turli omillar ta’sir etib turadi. Tashqi muhitning organizmga ta’sir qiluvchi xususiyatlari yoki elementlari ekologik omillar deyiladi. Ekologik omillar juda turli tuman bo’lib,ular organizm uchun zarur bo’lishi ham mumkin, zararli bo’lib ularning yashab

qolishi va ko’payishiga to’sqinlik qilishi ham mumkin. Ekologik omillar 3 ta katta guruhga ajratiladi.



  1. Abiotik omillar - o’lik tabiat omillari bo’lib, organizmga bevosita yoki bilvosita ta’sir ko’rsatadi. Bularga harorat, yorug’lik, suvning sho’rligi, shamol, oqim, joyning relfi va hokazolar kiradi.




  1. Biotik omillar - tirik organizmlarning bir-biriga ta’sir etish formasi. Har qanday organizmga Har doim boshqa organizmlar bevosita va bilvosita ta’sir ko’rsatib turadi.

  2. Antropogen omillar-insoniyat jamiyati xo’jalik faoliyatining tirik organizmga ta’siri. Inson omili organizmga to’g’ridan-to’g’ri ta’sir qilishi mumkin, yoki yashash muhitini o’zgartirib bilvosita ta’siri qilishi mumkin. Hozirgi vaqtda butun yer sharining taqdiri antropogen omilga bog’liq bo’lib qoldi.




    1. Download 0.88 Mb.

      Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   65   66   67   68   69   70   71   72   ...   164




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
guruh talabasi
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
navoiy nomidagi
samarqand davlat
haqida tushuncha
ta’limi vazirligi
toshkent davlat
nomidagi samarqand
rivojlantirish vazirligi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
tashkil etish
Toshkent davlat
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
bilan ishlash
pedagogika universiteti
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
o’rta ta’lim
таълим вазирлиги
fanining predmeti
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
tibbiyot akademiyasi
ta'lim vazirligi
махсус таълим
umumiy o’rta
Referat mavzu
ishlab chiqarish
haqida umumiy
fizika matematika
Toshkent axborot
vazirligi muhammad
universiteti fizika
Fuqarolik jamiyati
Navoiy davlat