Alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti ekologiya va tabiatni muhofaza qilish


Mavzu: Ekologik omillar va ularning organizmlarga ta’siri



Download 0.88 Mb.
bet69/164
Sana31.10.2020
Hajmi0.88 Mb.
1   ...   65   66   67   68   69   70   71   72   ...   164

Mavzu: Ekologik omillar va ularning organizmlarga ta’siri.



Reja: 3.1. Ekologik omillar va ularning tasnifi.

3.2. Ekologik omillarning organizmga ta’siri.

Tayanch iboralar: Ekologik omil. Biotik, abiotik va antropogen omil. Maksimum, minimum va optimum qiymatlar. Cheklovchi omil. Ekologik valentlik va ekologik spektr. Evribiont va stenobiont organizmlar.


    1. Ekologik omillar va ularning tasnifi.

Tabiatning organizmni o’rab turgan va u bilan bevosita aloqada bo’ladigan qismi yashash muhiti deb ataladi. Har qanday organizm murakkab va o’zgaruvchan muhitda yashaydi va bu muhitning o’zgarishlariga o’z hayot faoliyatini moslashitirib boradi. Planetamizda tirik organizmlar 4 ta asosiy yashash muhitini egallab olganlar: suv, quruqlik-havo muhiti, tuproq va tirik organizm.

Organizmlarning yashash muhitiga moslashishi adaptatsiya deb ataladi. Organizmlarning adaptatsiyaga qobiliyatliligi - uning asosiy xususiyatlaridan biridir. Bunday xususiyat organizmning yashab qolishiga va ko’payishiga imkoniyat yaratib beradi. Organizmlarga Har doim yashash muhitidan turli omillar ta’sir etib turadi. Tashqi muhitning organizmga ta’sir qiluvchi xususiyatlari yoki elementlari ekologik omillar deyiladi. Ekologik omillar juda turli tuman bo’lib,ular organizm uchun zarur bo’lishi ham mumkin, zararli bo’lib ularning yashab

qolishi va ko’payishiga to’sqinlik qilishi ham mumkin. Ekologik omillar 3 ta katta guruhga ajratiladi.



  1. Abiotik omillar - o’lik tabiat omillari bo’lib, organizmga bevosita yoki bilvosita ta’sir ko’rsatadi. Bularga harorat, yorug’lik, suvning sho’rligi, shamol, oqim, joyning relfi va hokazolar kiradi.




  1. Biotik omillar - tirik organizmlarning bir-biriga ta’sir etish formasi. Har qanday organizmga Har doim boshqa organizmlar bevosita va bilvosita ta’sir ko’rsatib turadi.

  2. Antropogen omillar-insoniyat jamiyati xo’jalik faoliyatining tirik organizmga ta’siri. Inson omili organizmga to’g’ridan-to’g’ri ta’sir qilishi mumkin, yoki yashash muhitini o’zgartirib bilvosita ta’siri qilishi mumkin. Hozirgi vaqtda butun yer sharining taqdiri antropogen omilga bog’liq bo’lib qoldi.




    1. Download 0.88 Mb.

      Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   65   66   67   68   69   70   71   72   ...   164




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
bilan ishlash
pedagogika universiteti
Nizomiy nomidagi
sinflar uchun
fanining predmeti
таълим вазирлиги
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
vazirligi muhammad
махсус таълим
Toshkent axborot
umumiy o’rta
haqida umumiy
Referat mavzu
ishlab chiqarish
pedagogika fakulteti
fizika matematika
universiteti fizika
Navoiy davlat