5-ma’ruza Hisobga olishning yangi tizimlari



Download 25,12 Kb.
Sana05.01.2023
Hajmi25,12 Kb.
#897805
Bog'liq
Maruza 5


5-ma’ruza


Hisobga olishning yangi tizimlari


reja:

  1. Hisobga olishning yangi tizimlari

  2. «Evro Alfa» hisoblagichlari

  3. «ETS.L, ETS.M nusxaviy guruhidagi masofadan hisobga oluvchi va yiђindi kœrinishga keltiruvchi uskunalar»

Hozirgi vaqtda O‘zbekiston energetikasida elektr stansiya, nimstansiya, elektr uzatuvchi liniyalar va elektr ta’minot tizimlarida bosqichma-bosqich hususiylashtirish hamda restrukturizatsiya negizida barcha yoqilђi-energetik komplekslarda keng kœlamdagi rekonstruksiya va asbob-uskuna bilan ta’minlanish amalga oshirilmoqda. Elektr stansiya va elektr uzatuvchi liniyalar quvvatining ortishi, shuningdek energotizim ekspluatatsiya sanotining kœpayishi hamda texnologik jarayonlarda hisoblash texnikasi va ABT (ASU) larining qœllanilishi, quvvat va energiyani œlchashda yuqori darajadagi aniqliqlikka erishishini taqozo etishga olib kelyapti. Energetik nazoratning oddiy yoki aniq tadqiqotlarni œz ichiga olishi mumkin bœlgan, kœpincha qisqa tekshiruv hamda tajriba œtkazish yœli bilan kuzatiladigan bir qancha bosqichlari mavjud.
Hozirgi vaqtgacha elektroenergiya œlchashning asosiy qurilmasi bœlib aniqlik sinfi 2,0-2,5 bœlga elektr energiyani induksion hisoblagichi xizmat qilib keladi. Energiyaning katta oqimini hisobga olishda œlchashdagi absolyut xatolik shunchalik katta bœlishi mumkinki, uni inobatga olmaslikning iloji yo’q. SHu sababli ham nazorat va hisobga olishdagi bosh muammolardan biri aniqlik sinfi 0,2; 0,5; 1 bœlgan hisobga olish va nazorat tizimini tanlash masalasidir.
«Alfa» turidagi aniqlik sinfi 0,2 va 0,5 bœlgan kœp funksiyali elektron elektr energiya hisoblagichi, transformatorli va transformatorsiz œzgaruvchan tokli zanjirlardagi aktiv hamda reaktiv energiyani hisobga olish uchun mœljallangan, shuningdek elektr energiyani tijorat ko’rinishida hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimida foydalanish uchun (ETHAT (ASKUE)) nazorat, hisobga olish va elektr energiyani taqsimlanish bœyicha œlchangan yoki hisoblangan parametlarni dispetcherlik punktiga jœnatish uchun «Alfa» hisoblagichi keng qamrovdagi iste’mol kuchlanishida diapazoni, 70 dan to 440 V gacha bœlgan har qanday kuchlanishda ekpluatatsiya qilish imkoniga egadir.
Kuchlanish kattaligini œlchash chiziqli, yuqori rezistiv sxemalar yordamida kuchlanishni bœlish orqali amalga oshiriladi. CHiziqli kuchlanishdagi siljishdan kelib chiqadigan aniqlikdagi siljish juda kichikdir, ular hisoblagichni aniqlagichlar (kalibrovka) qilishda kompensatsiyalanadi. Ta’minotdagi uzilishlar vaqtida hisoblagichning hamma kalit ma’lumotlari hamda uning konfiguratsiya ma’lumotlari buzilmaydigan 2 kbayt hajmli EEPROM xotirada va mikrokontroller RAMida saqlanadi. Bu kalit ma’lumotlari quyidagilardir:
– hisoblagichning tuzilishi (konfiguratsiya) haqidagi ma’lumotlar
– aktiv energiya
– reaktiv energiya
– ta’minotdagi uzilishlar miqdori
– hisoblagich bilan aloqa seanslari miqdori
Ayni davr uchun tijorat kœrinishida hisobga olishning kœp tarafli rejim ma’lumotlari qœshimcha A+ platali OZUda, toki hisoblagichga superkondensator yoki batareya orqali quvvat borguncha saqlanadi. Har bir hisoblagich, hisoblagichlar va shaxsiy kompyuter orasidagi ma’lumot almashinuv bosqichida qœllaniladigan parolga egadir, uni yordamida hisoblagich va uning qayta dasturlashtirish ma’lumotlariga kirish imkoniyati yaratiladi.
Energetikada nazorat qilinadigan energiyani œlchash uchun quyidagi markali «Alfa» tizimidagi hisoblagichlar qœllanilmoqda: – SE 685 (16–modifikatsiyadagi), –SE 6822 (8–modifikatsiyadagi), –SE 6823 (44–modifikatsiyadagi), (SE 6822) yoki (SE 6823) ikki yœnalishda hisobga olishdagi, –SE 6808 V(2–modifikatsiyadagi), – SE 6805 V(8–modifi katsiyadagi), – SE6803 (42–modifikatsiyadagi). Bu tizimlar «Energomer» konserni orqali ishlab chiqariladi.
Ular bir tarifli, ikki tarifli, uch tarifli va kœp tarifli bœladi. Bu qurilmalarning texnik ma’lumotlari quyidagi jadvalda berilgan:



Turlari

SE 6850

SE 6822

SE 6823

Aniqlik sifati

0,5; 1,0

1,0; 2,0

0,5; 1,0; 2,0

Nominal tok A

1;5

5;10

1;0

Maksimal tok A

1,5; 7,5

50; 100

50; 100

Nominal faza kuchlanish (chiziqli) V



3x 57,7 (3x100)
3x200 (380)

3x220

3x 57,7 (3x100)
3x200 (380)

Hozirgi vaqtda «Alfa» tizimi O‘zbekistonning katta sanoat korxonalarida keng qœllanilmoqda va kommunal–maishiy iste’molchilar hamda sanoat korxonalari uchun bir fazali va uch fazali elektron hisoblagichlarni ishlab chiqaruvchi zavod qurilmoqda.
Taqsimlovchi tarmoqlarda va maishiy sektordagi yuqori toklar, generatsiyalar bilan ishlash uchun ABV «Metronika» korxonasi tomonidan «Evro Alfa» seriyadagi kœp funksiyali mikroprotsessorga ega bœlgan elektr energiya hisoblagichlari yaratilgan. «Evro Alfa» seriyasidagi hisoblagichlar elektr energiyani tijorat ko’rinishida hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimi (ETHAT (ASKUE)) majmuida foydalanish uchun mœljallangan hamda aktiv va reaktiv energiyani va quvvatni kœp tarifli rejimda œlchash uchun; elektroenergiya iste’moli va tarqatilishini hisobga olish uchun; energiya iste’molini boshqarish va nazorati uchun xizmat qiladi. Bu hisoblagichlar energotizim, sanoat, transport, kichik motor korxonalar hamda maishiy iste’molchilar tomonidan foydalanish uchun mœljallangan. «Evro Alfa» hisoblagichlari quyidagi maqsadlarda qœllaniladi: elektr stansiya generatorlarining ishlab chiqarayotgan elektrt energiyasini aniqlashda; tizimlararo liniyalardagi energiya va quvvatning oshib ketishini hisobga olishda; elektr energiya va quvvat isroflarini aniq hisobga olishda; ishlab chiqarishni avtomatlashtirishda, korxona uchun belgilangan quvvatni bashorat qilishda energiya iste’moli grafigini tanlashda; reaktiv quvvatni hisobga olishda; energoiste’molidagi œlchangan parametrlarni energota’minot xizmatidagilar uchun uzatishda.
«Evro Alfa» hisoblagichlari mikroprotsessorli œlchov sxemali asosiy elektron plataga ega bœlgan, kuchlanish va tokni œlchochi datchiklardan tashkil topgan. Œlchanadigan kattaliklar va boshqa ma’lumotlar suyuq kristall displeyda namoyon bœladi. «Evro Alfa» hisoblagichining mikroprotsessorli qilinishi uni dasturlash mumkinligini bildiradi, bu esa keng kœlamdagi turli funksiyali hisoblagich tarzida foydalanish imkonini yaratadi. «Evro Alfa» hisoblagichining barcha elektron elementlari asosiy ona platada joylashadi. Ona plata tœђri burchakli tor korpus ichiga œrnatilgan. Hisoblagich korpusini old tarafdan, boshqaruv organlari joylashgan panel, hisoblagich shildiki va displey tœsib turadi. Hisoblagichda modul prinsipi tashkil etilgan: qœshimcha elektron xotira platalari, interfeyslar va kontakt ulagichlar yordamida asosiy ona plataga ulanish imkonini beruvchi boshqa boshqaruv qurilmalari. SHu holatda, «Evro Alfa» hisoblagichlarning funksional imkoniyatini sezilarli ravishda oshirish mumkin.
«Evro Alfa» hisoblagichining old qismi panelida: œlchanayotgan parametlarni kœrsatuvchi hisoblagich displeyi œrnatilish joyidagi kompyuter bilan aloqa œrnatishga xizmat qiluvchi – optik port; hisoblagich shildiki; displeyning ishlash rejimini œzgartiruvchi tugma mavjud. Bu tugma sintetik rezinadan tayyorlangan pishiq qotishma ostiga yashiringan.
Hisoblagich ishining yoruђlik diod indikatori – indikator œlchanayotgan energiya chastotasiga proporsional ravishda œchib–yonadi va hisoblagich ishini nazorati uchun xizmat qiladi; Batareya – kerak bœlgan vaqtda hisoblagichni ochmay uni almashtirish mumkin; tashqi manbani qœshish uchun mœljallangan ulagich – œlchov zanjirlarida kuchlanish yœqolgan holda hisoblagichdagi axborotni olish uchun xizmat qiladi. Har bir hisoblagich klemmnik qopqoђining orqa tarafiga mahkamlangan ulanish sxemalari bilan ta’minlanadi. Hisoblagich qisqichlari raqamlangan, bu esa hisoblagich, ulanish paytidagi xatoliklarining oldini oladi. «Evro Alfa» hisoblagichi konstruksiyasida ikki marotaba tamђalash kœzda tutilgan. Hisoblagichning ichki qismini faqatgina ana shu tamђalarning yakdilligi buzilgandagina kœrish mumkin. Uch fazali manba qœllanilishi hisoblagichning ishonchliligini oshiradi. Faza yoki neytral sim uzilgan taqdirda ham hisoblagich ishlayveradi. «Evro Alfa» hisoblagichidagi vaqtni sanash uchun kvarsli generatordan foydalaniladi. Hisoblagichdagi vaqt ma’lumot œqish jarayonida ham kompyuter yordamida avtomatik ravishda tœђrilanishi mumkin.
«Evro Alfa» hisoblagichi displeyida quyidagilar kœrinib turadi: raqamli indikatorlar; raqamli identifikatorlar; kuchlanish indikatorlari; harfli indikatorlar; strelkali indikatorlar; strelkali indikatorlar ostidagi imzolar; displeyning ishlash indikatorlari. Hozirgi vaqtda «ABB» firmasi hisoblagich ma’lumotini uzatishda yordam beruvchi tashqi modem loyihasini yakunladi, bu narsa ma’lumot tœplashning an’anaviy usullaridan voz kechgan holda uni tœђridan-tœђri operatorning ish œrnida olish imkonini beradi.
«Energomer» konsernining ETHATga mœljallangan kompleks texnik usullari energetik ob’ektlaridagi va sanoat korxonalaridagi boshqaruvni avtomatlashtirish, elektr energiya va quvvatni tijorat va texnik kœrinishda hisobga olish uchun hamda boshqarishni kœp bosqichli avtomatlashtirilgan tizimini yaratish uchun mœljallangan. «Energomer» konserni ulkan, dinamik rivojlanayotgan xolding kompaniya. U œzida olti mingdan ziyod turli yœnalishlardagi mutaxassislarni birlashtiradi. Elektron qurilmalar va elektr energiya iste’molini hisobga oluvchi tizimlar, metrologik holda servis uskunalari kompaniyaning tashrif kartochkasi bœlib qoladi.
«ETS.L, ETS.M nusxaviy guruhidagi masofadan hisobga oluvchi va yiђindi kœrinishga keltiruvchi uskunalar» elektr energiyani hisobga olish va nazorat qilish uchun qœllaniladi. ETS.L nusxa guruhidagi summalovchi qurilmalar uzoq nuqtalaridagi aloqa kanallari orqali keluvchi impulslarni qayd etish uchun œlchanayotgan aniq bir kattalik miqdoriga ekvivalent bœlgan, ularni hamma kanallar bœyicha summalash va œlchanayotgan isrofni œrtacha qiymat maksimumini davriy ravishda (berilgan vaqt oraliђida) kœrsatib borish uchun mœljallandi. Masofani hisobga oluvchi va summalovchi uskunaning uning kirishiga kelayotgan aniq bir turdagi impulslarni tahlil qilishni nazarda tutgan holda, uning ham aktiv quvvatni, ham reaktiv quvvatni œlchashda qœllash mumkin. Bundan tashqari, undan boshqa kattaliklarni œlchashda foydalanish mumkin, agar analogli signallarni berilgan impulslar ketma-ketligi ekvivalentiga aylantirilsa.
Bitta masofadan hisobga oluvchi va summalovchi uskuna sakkiztagacha bœlgan hisobga olish punktlaridan keladigan axborotni qabul qilib olish hamda tahlil etish imkoniyatiga ega. Uskuna impuls datchiklarga ega bœlgan, œzidan 25 km masofada joylashgan hisoblagichlardan axborot olish imkoniyatiga egadir, negaki uskunaning katta kirish qarshiligi evaziga aloqa liniyasi uzunligining ta’siri umumiy hisobda nolga teng. Uskuna davomiyligi 30 ms bœlgan impulslarni, musbat kuchlanishni 6 dan to 12 V gacha qabul qiladi. Kontakt datchikli impuls hisoblagich holatida kuchlanish impulslari yuqoridagi davomiylikda 250 V gacha kœtarilishi mumkin. Uskuna œziga kelib tushayotgan signallarni ham bir vaqtning œzida ham turli vaqt onlarida qabul qila oladi. Bir vaqtning œzida kelib tushayotgan signallarning yœqolishi mikrosxemadagi xotira bloki evaziga mumkin emas, ular yozib olinib bir-bir kœrib chiqiladi. Uskunaning maksimum kœrsatkichi maksimal chekinishga shartnomada kœrsatilgan quvvatdan 20-40% oshuvchi maksimumga ega. Iste’mol qilinayotgan quvvatning oshib ketish holatida uskunaning maksimum kœrsatkichidagi tishli uzatmani almashtirish ehtiyoji tuђilishi mumkin.
Masofadan hisobga oluvchi va summalovchi uskunaning aniqligi unga ulangan impuls datchikli hisoblagichlarning aniqlik sinfiga boђliq.
ETS.M turidagi masofadan summalovchi dasturlanuvchi uskunaning asosiy qœllanilish sohasi elektr energiya iste’molini œlchashdir. Qaerda iste’molchi bir necha nimstansiyalardan energiya qabul qilib olsa, œsha erda uskunaning ustunliklari namoyon bœlmoqda. Bunday holatda har bir ta’minlash simining kirish qismida impulsli datchikka ega bœlgan elektr hisoblagichlar œrnatilgan. ETS.M uskunasi elektr hisoblagich impulslarini summalaydi, iste’molni yuklamaning sutkalik grafigi zonalar bœyicha (o’zgarishni ko’rsatadi). Integrallash davrining davomiyligi har qanday standart qiymat bœlishi mumkin.
ETS.M uskunasi suv va gaz ta’minoti œlchashlarida hamda aniq bir miqdordagi proporsional impulslari tahlil qilinadigan har bir sohada qœllanilishi ET turidagi elektr tizimiga nisbatan bir qancha afzalliklarga ega.
Ular quyidagilar:
– joyning œzida hisobga olish punktlari nominallarini dasturlash imkoniyati;
– har bir kanalda energiya yœnalishini berish imkoniyati;
– 2 dan 12 gacha kanallar miqdori;
– energiya yœnalishlari bœyicha iste’molning summaviy chiqish;
– shu turdagi uskunaning kirishidagi bir qancha uskunalarning chiqish signallarini qœshish yœli bilan hisobga olish kanallari miqdorini oshirish imkoniyati;
– kvars stabilizatsiyali kontakt soat funksiyasini hamda tashqi qurilmalar ishini boshqarish uchun chiqishlarning bajarilishi imkoniyati;
– yuklama maksimumini kœrsatish funksiyasining bajarilishi;
– tiђiz paytlarda talab etilgan quvvat miqdorini kuzatish imkoniyati;
– mikroprotsessorli konstruksiya;
– boshqarishning soddaligi hamda klaviatura va raqamli indikator evaziga dasturlash imkoniyati;
tuzilishning soddaligi, yuqori ishonchlilik.
ETS.M turidagi masofadan boshqariluvchi uskuna buyurtmaga qarab 4 ta, 8 ta va 12 ta kirish joyi bilan tayyorlanishi mumkin. Haqiqiy soni esa dasturlanishiga qarab 2-4, 2-6, 2-12 bœladi. Energiya yœnalishi har bir kanal bœyicha aniqlanishi mumkin, bitta summatorga manfiy yœnalishdagi energiyada (energiya chiqarishda) ishlovchi hisoblagichlarni hamda musbat yœnalishdagi energiyada (energiya iste’molida) ishlovchi elektr hisoblagichlarning ulanish imkoniyati bor. Aktiv va reaktiv energiyalarni summalash uchun ikkita alohida uskuna kerak bœladi. Negaki summator kontaktli soat funksiyasini bajaradi, alohida kontaktli soat talab etilmaydi. ETS.M tizimi tœlaligicha elektron jihozlaridan yasalgan. Hamma funksiyalar undagi mikrohisoblovchi mashina va dasturiy ta’minotning mavjudligi hisobiga amalga oshiriladi. «GANZ» elektr hisoblovchi uskunalar zavodi tomonidan ishlab chiqariladi.
«GANZ» elektr hisoblovchi uskunalar zavodi dunyodagi elektr hisoblagichlar ishlab chiqaruvchilarning eng muhimi hisoblanadi. Vengriyada hisoblagichlarning ishlab chiqarilishi 100 yil oldin yœlga qœyilgan. Dunyodagi birinchi induksion prinsipda ishlaydigan œzgaruvchan tok iste’molidagi hisoblagich venger muhandisi Otto Blatы tomonidan ishlab chiqilgan va rœyxatga olingan, birinchi namuna esa Frankfurt yarmarkasida 1889 yili namoyish etilgan, shundan sœng œsha yilning œzida «GANZ» zavodi orqali uni ishlab chiqarish yœlga qœyildi.
Elektr hisoblagichlarning konstruksiyasi 1900 yillikning boshida ancha takomillashtirilgan hamda «GANZ» zavodi o’tgan asrning yigirmanchi yillari boshida shu uskunalarni eksportga bergan. Biroq hisoblagichlarning katta miqdorda ishlab chiqarilishi Vengriyada 1950 yilda sobiq «GANZ» korxonalari bazasida yœlga qœyilgan, Budapesht shahridan uzoq bœlmagan Gedele shahrida «GANZ» elektr œlchovchi uskunalar zavodi qurilgan paytda.


Sinov savollari:



  1. Hisobga olishning yangi tizimlari kanaka?

  2. «Evro Alfa» hisoblagichlarining ishlash prinsipi kanday?

  3. «ETS.L, ETS.M nusxaviy guruhidagi masofadan hisobga oluvchi va yiђindi kœrinishga keltiruvchi uskunalar» xakida gapiring?

Download 25,12 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish