Toshkent irrigatsiya va melioratsiya instituti



Download 322.38 Kb.
bet1/2
Sana12.02.2017
Hajmi322.38 Kb.
  1   2
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI QISHLOQ VA SUV XO‘JALIGI VAZIRLIGI

TOSHKENT IRRIGATSIYA VA MELIORATSIYA INSTITUTI


«Ekologiya va suv resurslarini boshqarish» kafedrasi


«Qishloq va yaylovlar suv ta’minoti» fanidan mustaqil ishlarini bajarish bo‘yicha

METODIK KO‘RSATMA

Toshkent-2012 yil.

Ushbu Metodik korsatma institut ilmiy-metodik Kengashining “2” dekabr 2011 yilda bolib otgan 3 – sonli majlisida korib chiqildi va chop etishga tavsiya etildi.

Metodik ko’rsatmada “Qishloq va yaylovlar suv ta’minoti” fanidan ish dasturiga kiritilgan mustaqil ishlarini bajarish boyicha korsatma keltirilgan.

Metodik korsatma 5650400 «Qishloq va yaylovlar suv ta’minoti», 5650800 «Suv resurslari va suvdan foydalanish», 5650200 «Suv xojaligi va melioratsiya», 5850300 «Ekologiya va atrof muhit muhofazasi», 5140900 kasb ta’limlari «Suv xojaligi va melioratsiya», 5521800 «Avtomatlashtirish va boshqaruv» bakalavr yonalishlarida ta’lim olayotgan talabalar uchun moljallangan.




Tuzuvchilar:

I.M.Maxmudova, dots.

M.N. Abduqodirova, ass.





Taqrizchi:

E.I.Chembarisov professor.

© Toshkent irrigatsiya va melioratsiya instituti, 2012 yil.



KIRISH

Ushbu metodik ko‘rsatma ''Qishloq va yaylovlar suv ta’minoti'' fanidan mustaqil ishlarini bajarish bo‘yicha o‘quv dastur va ishchi o‘quv dasturiga asoslanib 5650400 «Qishloq va yaylovlar suv ta’minoti», 5650800 «Suv resurslari va suvdan foydalanish», 5650200 «Suv xo‘jaligi va melioratsiya» 5850300 «Ekologiya va atrof muhit muhofazasi», 5140900 kasb ta’limlari «Suv xo‘jaligi va melioratsiya», 5521800 «Avtomatlashtirish va boshqaruv» bakalavr yo‘nalishlari talabalariga mo‘ljallangan.

Mustaqil ishlarning asosiy maqsadi yuqorida qayd etilgan yo‘nalishlar bo‘yicha ta’lim olayotgan talabalarning fanni o‘rganishda olingan bilimni qo‘shimcha mustaqil ishlarga kiritilgan mavzular bilan mustahkamlash. Bunga erishish uchun talaba o‘qituvchi bergan mavzuni tavsiya etilgan adabiyotdan mustaqil o‘rganadi va kurs loyihasini bajaradi. Buning natijasida talabaga adabiyot bilan ishlash malakasi oshadi va mustaqil fikrlash ko‘nikmasi hosil bo‘ladi.



Asosiy qism.

Tavsiya etilayotgan mustaqil ishlarning mavzulari.

«Qishloq va yaylovlar suv ta’minoti» yo‘nalishi

  1. Suv manbaini topish va tanlash.

  2. «Suv va suvdan foydalanish» qonuni bilan tanishish.

  3. Ichimlik –xojalik maqsadlarida foydalanish asosiy manbalari (QMQ 2.04.02-97 va GOST 17.1.3-03-77 ga asosan).

  4. Sanitariya nazorat zonasini ahamiyati va olchamlarini aniqlash.

  5. Yer osti suvlari hisobiga suv ta’minoti sxemasini tanlash.

  6. Yer osti manbasidan suv olish inshooti hisobini bajarish.

  7. Quduq filtrining turini QMQ 2.04.02-97 ga binoan tanlash.

  8. Suv olish inshooti (quvurli quduq) qirqimini tuzish.

  9. Suv ta’minoti sxemasiga bogliq holda birinchi suvni kotarish nasos stantsiyasi uchun nasos tanlash.

  10. Suvni tashish va tarqatish. Vodoprovod tarmogini trassalash. Halqasimon tarmogini afzalligi.

  11. Quvur diametrini aniqlash asoslari, usullari.

  12. Quvur uzunligi boyicha bosim isrofi qiymatini aniqlash usullari.

  13. Halqasimon tarmogini gidravlik hisobini bajarish usullari.

  14. Erkin bosim tushunchasi. Minimal erkin bosim qiymatini QMQ ga binoan.

  15. Gidravlik hisob natijasiga asoslanib tugunlardagi erkin bosim qiymatlarini aniqlash.

  16. Tarmoq boyicha p’ezometrik sathlarni chizish, bosimli suv minorasi balandligini aniqlash.

  17. Ikkinchi suvni kotarish nasos stantsiyasi uchun nasos tanlash.

  18. Halqasimon tarmoqning bir vaqtning ozida maksimal-xojalikga va yongin ochirish uchun suv berish holati gidravlik hisobini Lobachev usuli boyicha kompyuterda bajarish.

  19. Kontrrezervuarli suv berish sxemasini tanlash shartlari, oziga hosligi.

  20. Kontrrezervuarli suv berish sxemasini gidravlik hisobini bajarish holatlari.

  21. Kontrrezervuarli suv berish sxemasi uchun gidravlik hisobi natijasida p’ezometrik sathlarni korish va bosimli suv minorasi balandligini aniqlash.

  22. Gidravlik hisob natijalaridan foydalanib kontrrezervuarli suv berish sxemasi uchun ikkinchi suvni kotarish nasos stantsiyasi uchun nasos tanlash.

  23. Suv tashish quvurlar turlari, qollanish shartlari.

  24. Suv ta’minoti tizimini balandlik sxemasini tuzish.

  25. Ichimlik suv sifatiga talablar O’zDst 950:2000 bilan tanishish.

  26. Suv ta’minoti tizimlarini suv manbasi turiga, suvni sifatiga bog’liq holda tanlash.

  27. Yer usti suvlari hisobiga suv ta’minoti sxemasini tanlash.

  28. Yer usti suvlarini olish inshootlari turlari.

  29. Ozan turidagi suv olish inshooti tuzilishi va qollash shartlari.

  30. Ozan turidagi suv olish inshooti hisobini bajarish.

  31. Yer usti suvlari hisobiga suv ta’minoti tizimida birinchi suvni kotarish nasos stantsiyasi uchun nasos tanlash.

  32. Suv ta’minoti tizimini moslashtiruvchi inshootlar turlari, tanlash shartlari.

  33. Bosimli suv minorasi va toza suv rezervuarini moslashtiruvchi hajmini jadval usulida aniqlash.

  34. Bosimli suv minorasining asosiy jihozlari.

  35. Toza suv rezervuarlari turlari, tuzilishi, jihozlari.

  36. Toza suv rezervuarining hajmini aniqlash va na’munaviy rezervuarlar tanlash.

  37. Pnevmonasos qurilmani tuzilishi, qollash shartlari.

  38. Vodoprovod tarmoqda qollaniladigan quvurlar ularning ulanishi va jihozlanishi.

  39. Ichki vodoprovod, vazifasi, tuzilishi.

  40. Ichki vodoprovod hisobi.

  41. Guruhlashtirilgan vodoprovodlarni korish zaruriyati.

  42. Guruhlashtirilgan vodoprovodlar tizimining inshootlari.

  43. Guruhlashtirilgan vodoprovodlar hisobi.

  44. Respublikada faoliyat korsatadigan guruhlashtirilgan vodoprovodlar.

  45. Suv iste’moli grafiklariga asoslanib vodoprovod ish rejimini aniqlash.

  46. Suv iste’moli grafiklarini tuzishdan maqsad. Ikkinchi suvni kotarish nasos stantsiyasini ish vaqtini aniqlash.

  47. Suv ta’minoti tizimini hisobiy suv sarfini aniqlash usullari.

  48. Suv tashish quvurlarni va vodoprovod tarmogini ekspluatatsiya qilish.

  49. Vodoprovod tarmogida qollaniladigan quvurlarni korroziyadan himoyalash usullari.

  50. Vodoprovod tarmogini sinash va ekspluatatsiya qabul qilish.

  51. Vodoprovod nasos stantsiyalari, vazifalari va turlari.

  52. Korxonalar suv ta’minoti tizimi.

  53. Togri va aylanma suv ta’minoti tizimi.

  54. Yaylovlar suv ta’minoti vazifalari va tizimlari.

  55. Yaylovlar suv ta’minoti tizimi uchun hisobiy suv sarfini aniqlash.

  56. Yaylovlarda sugorish punktini tashkil qilish. Sugorish radiusi tushunchasi va aniqlash usullari.

  57. Suvsiz va kam suvli hududlarni suv bilan ta’minlash asosiy manbalari.

58. Suv ta’minoti tizimini qurilish narxini aniqlash.

59. Suv ta’minoti tizimini ekspluatatsiya xarajatlarini aniqlash.



60. Suv ta’minoti tizimini texnik iqtisodiy korsatkichlarini aniqlash.

«Suv resurslari va suvdan foydalanish» yo‘nalishi

  1. Suv manbaini topish va tanlash.

  2. «Suv va suvdan foydalanish» qonuni bilan tanishish.

  3. Ichimlik –xojalik maqsadlarida foydalanish asosiy manbalari (QMQ 2.04.02-97 va GOST 17.1.3-03-77 ga asosan).

  4. Sanitariya nazorat zonasini ahamiyati va olchamlarini aniqlash.

  5. Yer osti suvlari hisobiga suv ta’minoti sxemasini tanlash.

  6. Yer osti manbasidan suv olish inshooti hisobini bajarish.

  7. Quduq filtrining turini QMQ 2.04.02-97 ga binoan tanlash.

  8. Suv olish inshooti (quvurli quduq) qirqimini tuzish.

  9. Suv ta’minoti sxemasiga bogliq holda birinchi suvni kotarish nasos stantsiyasi uchun nasos tanlash.

  10. Suvni tashish va tarqatish. Vodoprovod tarmogini trassalash. Halqasimon tarmogini afzalligi.

  11. Quvur diametrini aniqlash asoslari, usullari.

  12. Quvur uzunligi boyicha bosim isrofi qiymatini aniqlash usullari.

  13. Halqasimon tarmogini gidravlik hisobini bajarish usullari.

  14. Erkin bosim tushunchasi. Minimal erkin bosim qiymatini QMQ ga binoan.

  15. Gidravlik hisob natijasiga asoslanib tugunlardagi erkin bosim qiymatlarini aniqlash.

  16. Tarmoq boyicha p’ezometrik sathlarni chizish, bosimli suv minorasi balandligini aniqlash.

  17. Ikkinchi suvni kotarish nasos stantsiyasi uchun nasos tanlash.

  18. Halqasimon tarmoqning bir vaqtning ozida maksimal-xojalikga va yongin ochirish uchun suv berish holati gidravlik hisobini Lobachev usuli boyicha kompyuterda bajarish.

  19. Kontrrezervuarli suv berish sxemasini tanlash shartlari, oziga xosligi.

  20. Kontrrezervuarli suv berish sxemasini gidravlik hisobini bajarish holatlari.

  21. Kontrrezervuarli suv berish sxemasi uchun gidravlik hisobi natijasida p’ezometrik sathlarni korish va bosimli suv minorasi balandligini aniqlash.

  22. Gidravlik hisob natijalaridan foydalanib kontrrezervuarli suv berish sxemasi uchun ikkinchi suvni kotarish nasos stantsiyasi uchun nasos tanlash.

  23. Suv tashish quvurlar turlari, qollanish shartlari.

  24. Suv ta’minoti tizimini balandlik sxemasini tuzish.

  25. Ichimlik suv sifatiga talablar OzDst 950:2000 bilan tanishish.

  26. Suv ta’minoti tizimlarini suv manbasi turiga, suvni sifatiga bogliq holda tanlash.

  27. Yer usti suvlari hisobiga suv ta’minoti sxemasini tanlash.

  28. Yer usti suvlarini olish inshootlari turlari.

  29. Ozan turidagi suv olish inshooti tuzilishi va qollash shartlari.

  30. Ozan turidagi suv olish inshooti hisobini bajarish.

  31. Yer usti suvlari hisobiga suv ta’minoti tizimida birinchi suvni kotarish nasos stantsiyasi uchun nasos tanlash.

  32. Suv ta’minoti tizimini moslashtiruvchi inshootlar turlari, tanlash shartlari.

  33. Suv iste’moli grafiklariga asoslanib vodoprovod ish rejimini aniqlash.

  34. Suv iste’moli grafiklarini tuzishdan maqsad. Ikkinchi suvni kotarish nasos stantsiyasini ish vaqtini aniqlash.

  35. Suv ta’minoti tizimini hisobiy suv sarfini aniqlash usullari.

  36. Yaylovlar suv ta’minoti vazifalari va tizimlari.

  37. Yaylovlar suv ta’minoti tizimi uchun hisobiy suv sarfini aniqlash.

  38. Yaylovlarda sugorish punktini tashkil qilish. Sug’orish radiusi tushunchasi va aniqlash usullari.

  39. Suvsiz va kam suvli xududlarni suv bilan ta’minlash asosiy manbalari.

  40. Suv ta’minoti tizimini qurilish narxini aniqlash.

  41. Suv ta’minoti tizimini ekspluatatsiya xarajatlarini aniqlash.

  42. Suv ta’minoti tizimini texnik iqtisodiy korsatkichlarini aniqlash.


«Suv xo‘jaligi va melioratsiya» ,«Ekologiya va atrof muhit muhofazasi», yo‘nalishlari

  1. Suv manbaini topish va tanlash.

  2. «Suv va suvdan foydalanish» qonuni bilan tanishish.

  3. Ichimlik –xojalik maqsadlarida foydalanish asosiy manbalari (QMQ 2.04.02-97 va GOST 17.1.3-03-77 ga asosan).

  4. Sanitariya nazorat zonasini ahamiyati va olchamlarini aniqlash.

  5. Yer osti suvlari hisobiga suv ta’minoti sxemasini tanlash.

  6. Yer osti manbasidan suv olish inshooti hisobini bajarish.

  7. Quduq filtrining turini QMQ 2.04.02-97 ga binoan tanlash.

  8. Suv olish inshooti (quvurli quduq) qirqimini tuzish.

  9. Suv ta’minoti sxemasiga bogliq holda birinchi suvni kotarish nasos stantsiyasi uchun nasos tanlash.

  10. Suvni tashish va tarqatish. Vodoprovod tarmogini trassalash. Halqasimon tarmogini afzalligi.

  11. Quvur diametrini aniqlash asoslari, usullari.

  12. Quvur uzunligi boyicha bosim isrofi qiymatini aniqlash usullari.

  13. Halqasimon tarmogini gidravlik hisobini bajarish usullari.

  14. Erkin bosim tushunchasi. Minimal erkin bosim qiymatini QMQ ga binoan.

  15. Gidravlik hisob natijasiga asoslanib tugunlardagi erkin bosim qiymatlarini aniqlash.

  16. Tarmoq boyicha p’ezometrik sathlarni chizish, bosimli suv minorasi balandligini aniqlash.

  17. Ikkinchi suvni kotarish nasos stantsiyasi uchun nasos tanlash.

  18. Halqasimon tarmoqning bir vaqtning ozida maksimal-xojalikga va yongin ochirish uchun suv berish holati gidravlik hisobini Lobachev usuli boyicha kompyuterda bajarish.

  19. Kontrrezervuarli suv berish sxemasini tanlash shartlari, oziga xosligi.

  20. Kontrrezervuarli suv berish sxemasini gidravlik hisobini bajarish holatlari.

  21. Kontrrezervuarli suv berish sxemasi uchun gidravlik hisobi natijasida p’ezometrik sathlarni korish va bosimli suv minorasi balandligini aniqlash.

  22. Gidravlik hisob natijalaridan foydalanib kontrrezervuarli suv berish sxemasi uchun ikkinchi suvni kotarish nasos stantsiyasi uchun nasos tanlash.

  23. Suv tashish quvurlar turlari, qollanish shartlari.

  24. Suv ta’minoti tizimini balandlik sxemasini tuzish.

  25. Ichimlik suv sifatiga talablar OzDst 950:2000 bilan tanishish.

  26. Asosiy suvni tozalash jarayonida foydalanadigan reagent turlari.

  27. Gorizontal, vertikal tindirgich, muallaq chokindili tindirgichlar. Ish jarayoni, qollash shartlari.

  28. Suvni filtrlash usullari. Tezkor filtr tuzilishi, ish jarayoni, qo’llash shartlari.

  29. Sekin filtr, tuzilishi qollash sharti.

  30. Suvni zararsizlantirish usullari.

  31. Yer usti suvlari hisobiga suv ta’minoti sxemasini tanlash.

  32. Bosimli suv minorasi va toza suv rezervuarini moslashtiruvchi hajmini jadval usulida aniqlash.

  33. Suv iste’moli grafiklarini tuzishdan maqsad. Ikkinchi suvni kotarish nasos stantsiyasini ish vaqtini aniqlash

  34. Yaylovlar suv ta’minoti vazifalari va tizimlari.

  35. Yaylovlar suv ta’minoti tizimi uchun hisobiy suv sarfini aniqlash.

  36. Yaylovlarda sugorish punktini tashkil qilish. Sugorish radiusi tushunchasi va aniqlash usullari.

  37. Suvsiz va kam suvli hududlarni suv bilan ta’minlash asosiy manbalari.

  38. Suv ta’minoti tizimini qurilish narxini aniqlash.

  39. Suv ta’minoti tizimini ekspluatatsiya xarajatlarini aniqlash.

  40. Suv ta’minoti tizimini texnik iqtisodiy korsatkichlarini aniqlash.


Kasb ta’limlari «Suv xo‘jaligi va melioratsiya», «Avtomatlashtirish va boshqaruv» yo‘nalishlari

  1. Suv manbaini topish va tanlash.

  2. «Suv va suvdan foydalanish» qonuni bilan tanishish.

  3. Ichimlik –xojalik maqsadlarida foydalanish asosiy manbalari (QMQ 2.04.02-97 va GOST 17.1.3-03-77 ga asosan).

  4. Sanitariya nazorat zonasini ahamiyati va olchamlarini aniqlash.

  5. Yer osti suvlari hisobiga suv ta’minoti sxemasini tanlash.

  6. Yer osti manbasidan suv olish inshooti hisobini bajarish.

  7. Quduq filtrining turini QMQ 2.04.02-97 ga binoan tanlash.

  8. Suv olish inshooti (quvurli quduq) qirqimini tuzish.

  9. Suv ta’minoti sxemasiga bogliq holda birinchi suvni kotarish nasos stantsiyasi uchun nasos tanlash.

  10. Quvur diametrini aniqlash asoslari, usullari.

  11. Quvur uzunligi boyicha bosim isrofi qiymatini aniqlash usullari.

  12. Halqasimon tarmogini gidravlik hisobini bajarish usullari.

  13. Erkin bosim tushunchasi. Minimal erkin bosim qiymatini QMQ ga binoan.

  14. Gidravlik hisob natijasiga asoslanib tugunlardagi erkin bosim qiymatlarini aniqlash.

  15. Suv tashish quvurlar turlari, qollanish shartlari.

  16. Suvni tozalash usullarini tanlash.

  17. Suvni tiniqlashtirish. Koagulyatsiya jarayoni qonuniyati.

  18. Asosiy suvni tozalash jarayonida foydalanadigan reagent turlari.

  19. Gorizontal, vertikal tindirgich, muallaq cho’kindili tindirgichlar. Ish jarayoni, qollash shartlari.

  20. Suvni filtrlash usullari. Tezkor filtr tuzilishi, ish jarayoni, qollash shartlari.

  21. Sekin filtr, tuzilishi qollash sharti.

  22. Suvni zararsizlantirish usullari.

  23. Suv ta’minoti tizimlarini suv manbasi turiga, suvni sifatiga bogliq holda tanlash.

  24. Yer usti suvlari hisobiga suv ta’minoti sxemasini tanlash.

  25. Yer usti suvlarini olish inshootlari turlari.

  26. Ozan turidagi suv olish inshooti tuzilishi va qollash shartlari.

  27. Ozan turidagi suv olish inshooti hisobini bajarish.

  28. Yer usti suvlari hisobiga suv ta’minoti tizimida birinchi suvni kotarish nasos stantsiyasi uchun nasos tanlash.

  29. Suv ta’minoti tizimini moslashtiruvchi inshootlar turlari, tanlash shartlari.

  30. Bosimli suv minorasi va toza suv rezervuarini moslashtiruvchi hajmini jadval usulida aniqlash.

  31. Yaylovlar suv ta’minoti vazifalari va tizimlari.


Mustaqil ishni bajarish uchun talabaga beriladigan tavsiyalar.

Halqasimon vodoprovod tarmogining hisobi namunasi.

Quyidagi yolak rezervuarli sxema boyicha maksimal – xojalik suv iste’moli holati hamda unga ot ochirish maqsadlarida beriladigan suv sarfi qoshib yuborilgan holatlar uchun tarmoq hisobi va kontrrezervuarli sxema boyicha uch holat uchun hisob namunasi keltiriladi.
Tarmoqni trassalash.

1-rasmda aholi punkti bosh rejasi keltirilgan. Tarmoq kochalar boylab binolar asosidan 5-6 m uzoqlikda otkaziladi. Tarmoq halqasimon (kamida 2ta halqa) shaklida trassalanadi. Aholi punktining uzoq chekka qismlarida joylashgan alohida obyekt va uylar uchun maxsus haxobchalar kozda tutiladi.

Hisob bo‘laklarining uzunligi 700-800 metrdan oshmasligi maqsadga muvofiqdir. Tugunlar quvurlar kesishgan joylarda va tarmoq bo‘laklari uzunligi hisobidagidan oshadigan nuqtalarda belgilanadi. Tarmoq trassalanib bo‘lingandan so‘ng tugun va masofalar sxemasi chiziladi (1-rasm).
1-расм

1-Rasm Aholi punktining bosh plani va vodoprovod tarmog‘ini trassalash. Ilova



Yo‘ldosh va tugun suv sarflarni aniqlash.

Tarmoq hisobi mukammal – xo‘jalik suv iste’moli holati uchun bajariladi.

Maksimal suv iste’moli soatidagi umumiy suvning sarfi.
Qmaks = qт.т + qalohida

bunda:


qт.т – teng tarqalgan suv sarfi, l/s:

qalohida – alohida olinuvchi suv sarfi, l/s:

tarmoqning har – bir metr uzunligidan olinuvchi solishtirma suv sarfi

l/s.

bunda:


vodoprovod tarmog‘ining umumiy uzunligi. Bunga alohida joylashgan uylarga boruvchi shoxobchalar uzunligi ham kiradi.

qт.т = qaholi + qsug’or


qaholi – maksimal suv iste’moli soatidagi kommunal – maishiy soha uchun talab etiladigan suv sarfi,

qsug’or – shu soatda ko‘cha va ko‘kalamzorlarni sug‘orish uchun talab etiladigan suv sarfi

qtt= 18,13 + 20,51 = 38,64 l/s

qsol= 38,64/4680 = 0,00825 l/s p.m.


Tarmoqning har bir bo‘lagi uzunligi bo‘ylab olinuvchi yo‘ldosh suv sarfi quyidagicha aniqlanadi.

qyo’l=qsol* li ;

masalan:

q1-2 yo’l=0,00825*410=3,38 l/s.

To‘g‘ri suv sarflari esa, unga tutashayotgan bo‘laklar suv sarflari yig‘indisining yarmi ko‘rinishida aniqlanadi.

qto’g’= qyo’l/2 ;

masalan qto‘g‘= (q1-2yo’l+q1-6yo’l+ q1-7 yo’l )/2 = (3,38+5,13+3,63)/2 = 6,07 l/s.



Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa