To‘plamlar va ular ustida amallar to‘plamlar va ularga doir tushunchalar



Download 303 Kb.
bet7/13
Sana06.06.2022
Hajmi303 Kb.
#639891
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   13
Bog'liq
To‘plamlar va ular ustida amallar to‘plamlar va ularga doir tush

2.4. Sanoqsiz to‘plamlar. Har qanday cheksiz to‘plam sanoqli bo‘lavermaydi.
9-TA’RIF: Sanoqli bo‘lmagan cheksiz to‘plam sanoqsiz to‘plam dеb aytiladi.
Ushbu teorema sanoqsiz to‘plamlar mavjudligini ko‘rsatadi.
4-TЕORЕMA: [0,1] kesmaga tegishli barcha nuqtalar (haqiqiy sonlar) to‘plami sanoqsizdir.
Teoremani isbotsiz qabul etamiz.
10-TA’RIF: [0,1] kesma va unga ekvivalent barcha to‘plamlar kontinuum quvvatli deyiladi.
Ixtiyoriy а, b (bа) haqiqiy sonlar uchun [а, b] [0,1], ya’ni ixtiyoriy kesmadagi nuqtalar (haqiqiy sonlar) kontinuum quvvatli sanoqsiz to‘plam bo‘ladi. Bunga у=а+(b–а)х (у[а,b], х[0,1]) o‘zaro bir qiymatli akslantirish orqali ishonch hosil qilish mumkin.
Natija: Ixtiyoriy ikkita [a,b] ва [c,d] kesmalar ekvivalent, ya’ni [a,b]  [c,d] bo‘ladi.
Haqiqatan ham, yuqorida ko‘rsatilganga asosan, [a,b] [0,1] va [c,d] [0,1]. Bu yerdan, 1-teoremaga asosan, [a,b]  [c,d] ekanligi kelib chiqadi.
Xuddi shunday tarzda ixtiyoriy chekli yoki cheksiz oralik (a,b) [0,1], ya’ni kontinuum quvvatli sanoqsiz to‘plam bo‘lishini isbotlash mumkin. Jumladan, barcha haqiqiy sonlar to‘plami R=(– ∞ , ∞) kontinuum quvvatli sanoqsiz to‘plam bo‘ladi.
Har qanday chekli to‘plamning quvvati sanoqli to‘plam quvvatidan kichik, o‘z navbatida sanoqli to‘plam quvvati kontinuum quvvatidan kichikdir. Unda quvvati kontinuumdan katta to‘plamni mavjud yoki mavjud emasligini aniqlash masalasi paydo bo‘ladi. Bu masala o‘z yechimini quyidagi teorema orqali topadi.
5-TЕORЕMA: А to‘plam quvvati m(A) bo‘lsin. U holda A to‘plamning barcha qism to‘plamlaridan iborat B to‘plam quvvati m(В)>m(А) bo‘ladi.
Bu teoremadan quvvati eng katta bo‘lgan cheksiz to‘plam mavjud emasligi kelib chiqadi. Jumladan, quvvati kontinuumdan katta bo‘lgan sanoqsiz to‘plamlar mavjud.
Agar A va B cheksiz to‘plamlar quvvati m(A) va m(B) bo‘lsa, bu yerda yoki m(A)=m(B) yoki m(A)m(B) munosabatlardan biri o‘rinli bo‘ladi. Bunda m(A)=m(B) tеnglik АВ ekanligini bildiradi. m(A)>m(B) yozuv A to‘plamning biror qismi B to‘plamga ekvivalent, ammo B to‘plamda A to‘plamga ekvivalent qism yo‘qligini bildiradi.
XULOSA
To‘plamlar ularga tegishli elementlarga qarab chekli va cheksiz to‘plamlarga ajratiladi. Chekli to‘plamlar quvvati ularga tegishli elementlar soni orqali o‘zaro taqqoslanadi. Cheksiz to‘plamlarni taqqoslash uchun ularning ekvivalentligi tushunchasi kiritiladi. Ekvivalent to‘plamlar teng quvvatli hisoblanadi. Natural sonlar to‘plamiga ekvivalent to‘plamlar sanoqli deb ataladi. [0,1] kesmadagi nuqtalar to‘plami sanoqli emas va bunday to‘plamlar sanoqsiz deyiladi. [0,1] kesmaga ekvivalent to‘plamlar kontinium quvvatli deb olinadi. Chekli to‘plamlar uchun ham, cheksiz to‘plamlar uchun ham quvvati eng katta bo‘lgan to‘plam mavjud emas.


Tayanch iboralar



Chekli to‘plam * Cheksiz to‘plam * Aks ettirish * Tasvir * Asl * O‘zaro bir qiymatli moslik * Ekvivalent to‘plamlar * To‘plam quvvati * Sanoqli to‘plam * Sanoqsiz to‘plam * Kontinuum quvvatli to‘plam

Takrorlash uchun savollar



  1. Qanday to‘plamlar chekli deyiladi?

  2. Chekli to‘plamlarga misollar keltiring.

  3. Qachon to‘plam cheksiz deyiladi?

  4. Cheksiz to‘plamlarga misollar keltiring.

  5. To‘plamlarni aks ettirish nima?

  6. O‘zaro bir qiymatli moslik deb nimaga aytiladi?

  7. Qachon to‘plamlar ekvivalent deyiladi?

  8. Qaysi shartda chekli to‘plamlar ekvivalent bo‘ladi?

  9. To‘plam quvvati deganda nima tushuniladi?

  10. Sanoqli to‘plam qanday ta’riflanadi?

  11. Sanoqli to‘plamlarga misollar keltiring.

  12. Sanoqli to‘plamlar qanday xossalarga ega?

  13. Sanoqsiz to‘plam qanday ta’riflanadi?

  14. Sanoqsiz to‘plamlarga misollar keltiring.

  15. Qachon to‘plam kontinuum quvvali deyiladi?

  16. Kontinuum quvvali to‘plamlarga misollar keltiring.

  17. Eng katta quvvatli cheksiz to‘plam mavjudmi?



Testlardan namunalar

1. Tasdiqni to‘ldiring: Absolyut qiymati 2 dan kichik bo‘lgan ∙∙∙ sonlar to‘plami cheklidir.


A) haqiqiy; B) ratsional; C) irratsional; D) butun; E) o‘nli kasr.

2. Quyidagi to‘plamlardan qaysi biri cheksiz to‘plam bo‘ladi?


A) ax2+bx +c=0 kvadrat tenglama ildizlari to‘plami ;
B) ax+b=c (a≠0) chiziqli tenglama ildizlari to‘plami ;
C) sinx=a (|a|≤1) trigonometrik tenglama ildizlari to‘plami ;
D) logax=b (a>0, a≠1) logarifmik tenglama ildizlari to‘plami ;
E) ax = b (a>0, a≠1) ko‘rsatkichli tenglama ildizlari to‘plami .

3. Quyidagi to‘plamlaridan qaysi biri sanoqli emas?


A) butun sonlar; B) ratsional sonlar; C) juft sonlar ;
D) toq sonlar; E) irratsional sonlar.



  1. Quyidagi to‘plamlaridan qaysi biri sanoqsiz?

A) butun sonlar; B) ratsional sonlar ; C) irratsional sonlar ;
D) toq sonlar ; E) juft sonlar.



  1. Quyidagi to‘plamlaridan qaysi biri sanoqli?

A) (a,b) oraliqdagi haqiqiy sonlar to‘plami; B) ratsional sonlar to‘plami ;
C) irratsional sonlar to‘plami ; D) haqiqiy sonlar to‘plami ;
E) musbat sonlar to‘plami.


Mustaqil ish topshiriqlari



  1. Ingliz yoki rus tilini biladigan sayohatchilar guruhi n (n>8) kishidan iborat.

Ingliz tilida gaplasha oladigan sayohatchilar A, rus tilida gaplasha oladigan sayohatchilar to‘plami esa B bo‘lsin. Agar m(A)=n–3 va m(B)=n–5 bo‘lsa, ikkala tilda gaplasha oladigan sayohatchilar sonini toping.

  1. A=[–n+3, n+2] kesmadagi har bir x nuqtaga f: xy=3x+5 akslantirish bilan y tasvir mos qo‘yilmoqda. Tasvirlar to‘plami B topilsin.

  2. [–n+3, n+2] va [n–3, n+1] kesmalar ekvivalentligini ko‘rsatuvchi o‘zaro bir qiymatli akslantirishni toping.




Download 303 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   13




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish