Qapcha ilon Oxus (Central Asian) Cobra



Download 67.76 Kb.
Sana12.01.2017
Hajmi67.76 Kb.




Qapcha ilon

Oxus (Central Asian) Cobra

Naja oxiana (Eichwald, 1831)

 

 

Maqomi. 3: Zaiflarga yaqin, mozaik tarqalgan Eron-Turon turi. TMXI Qizil ro`yxatiga kiritilgan [DD].



Tarqalishi. G`arbiy Pomir-Oloy, Markaziy va Janubiy Qizilqum, Qarshi cho`llari. O`zbekistondan tashqarida: Turkmanistonning janubiy qismi, Tojikiston, hamda Eron, Afg`oniston, Pokiston, Hindistonning shimoliy qismlari.

Yashash joylari. Shag`al va tuproqli adirlar, qoldiq tog`lar va d.s.b. 2000 metrgacha bo`lgan tog`lar, daryo qayirlari va vohalar, ba'zan cho`l va yarim cho`llar. Soni. 1980-yillarda janubiy hududlarda (Bobotog` etaklari, Sandiqlicho`l) 1,5 gektar maydonda 1 dona uchrar edi; o`rtacha zichligi 1 kv. km maydonda 0,5-5-ni tashkil etar edi. Hozirda ayrim yashash joylarida butunlay yo`q bo`lib ketgan, qolganlarida esa soni kamayib ketgan.

Yashash tarzi. Mart-oktabrda (yozda - asosan tunlari) faol; tuproq yoriqlari, toshlar osti, kemiruvchi va toshbaqalar inlariga yashirinadi va o`sha yerda qishlaydi. May oyida juftlashadi. Iyulda 6-19 ta tuxum ko`yadi. Bolasi avgust-sentabrda tuxumdan chiqadi, 3-4 yoshda jinsiy voyaga yetadi. Sudralib yuruvchilar, baqalar, ayrim hollarda mayda qush va sutemizuvchilar bilan oziqlanadi.

Cheklovchi omillar. Yerlarning o`zlashtirilishi, inson tomonidan ta'qib qilinishi.

Ko`paytirish. Urg`ochisining tabiatda urug`lantirilgan tuxumlari inkubatsiya davrini muvaffaqiyatli o`taydi. Serpentariy sharoitiga yaxshi ko`nikadi.

Muhofaza choralari. Ovlash taqiqlangan. Surxon, Hisor, Kitob va Nurota qo`riqxonalarida muhofaza ostiga olingan. SITESning II-Ilovasiga kiritilgan.



Boltayutar

Bearded Vulture (Lammergeier)

Gypaetus barbatus (Linnaeus, 1758)

ssp. hemahalanus (Hutton, 1838)




 

 

Maqomi. 2: Afro-janubiy Palearktika turining zaif, tabiatan kamyob, o`troq, lokal tarqalgan Turkiston-Markaziy Osiyo kenja turi.



Tarqalishi. G`arbiy Tyonshon, Rarbiy Pomir-Oloy (uyalash); Qizilqum cho`li (ko`chish). O`zbekistondan tashqarida: O`rta va Markaziy Osiyoning tog` hududlari. Turkmaniston, G`arbiy Osiyo, Janubiy Yevropa, Afrikada - boshqa kenja turlari.

Yashash joylari. Tog`larning o`rta va yuqori (d.s.6. 1000-4300 m) qismlari (uyalash), tekisliklar (ko`chish).

Soni. 50-70 jufti uyalaydi (Ko`hitang t. - 5-6; Bobotog` t. - 5; Hisor t. - 15-20; Zarafshon, Turkiston, Nurota, Chotqol t. - 5-6 juftdan; Qurama, Piskom, Ugom t. - 2-3 juftdan); jami poloponlari bilan birga - 200 ta.

Yashash tarzi. Qoyalarda in quradi; dekabr-fevralda 1-2-ta tuxum qo`yadi va 55-60 kun bosib yotadi; poloponlari may-iyunda ucha boshlaydi; ko`chishi nomuntazam. O`laksalar, ko`pincha tuyoqlilar suyaklari, ba'zan mayda qushlar va kemiruvchilar bilan oziqlanadi.

Cheklovchi omillar. Yovvoyi tuyoqlilar sonining kamayib ketishi.

Ko`paytirish. Dunyo hayvonot bog`larida ko`paytiriladi.

Muhofaza choralari. Ovlash taqiqlangan. Tog` qo`riqxonalari va milliy bog`larda muhofaza ostiga olingan. SITESning II-Ilovasiga kiritilgan.

 

 

33.

Oq boshli qumoy

Griffon Vulture

Gyps fulvus Hablizl, 1783

ssp. fulvus Hablizl, 1783

 

 

Maqomi. 3: Janubiy Palearktika turining zaifga yaqin, o`troq, mozaik tarqalgan g`arbiy kenja turi.



Tarqalishi. G`arbiy Tyonshon, G`arbiy Pomir-Oloy (uyalash); ko`chib yurishi - deyarli barcha joylarda. O`zbekistondan tashqarida: Janubiy Yevropa, Shimoliy Afrika, G`arbiy, O`rta va Markaziy Osiyo. Hindiston va G`arbiy Pokistonda - boshqa kenja turi.

Yashash joylari. Tog`larning etak va o`rta (d.s.b. 700-2500 m) qismlari (uyalash); tog` va tekisliklar, jumladan haydaladigan yerlar (ko`chish).

Soni. 1980-yillarda taxminan 140 jufti qayd etilgan (Nurota t. - 45-70; Oqtov t. - 6-8, Turkiston t. - 20, Chotqol t. -7, Hisor t.-29 jufti va 40-58-ta yakka zoti); jami poloponlari bilan - bir necha yuztagacha. Soni asta-sekin kamayib bormoqda.

Yashash tarzi. Tik qoyalarda guruh yoki koloniya (2-20 juft) bo`lib uyalaydi. Fevral-martda 1 ta tuxum qo`yadi va 53 kun bosib yotadi. Poloponlari avgustdan ucha boshlaydi. Nomuntazam ko`chib turadi. Tuyoqlilar o`laksasi bilan oziqlanadi.

Cheklovchi omillar. Yovvoyi tuyoqlilar sonining kamayib ketishi, brakonerlik.

Ko`paytirish. Dunyo hayvonot bog`larida ko`paytiriladi.

Muhofaza choralari. Ovlash taqiqlangan. Tog` qo`riqxonalari va milliy bog`larda muhofaza ostiga olingan. SITESning II-Ilovasiga kiritilgan.

 

 

34.

Tasqara

Cinereous (Eurasian) Black Vulture

Aegypius monchus (Linnaeus, 1766)

 

 

Maqomi. 3: Zaifga yaqin, o`troq, mozaik tarqalgan janubiy Palearktika turi. TMXI Qizil ro`yxatiga kiritilgan.



Tarqalishi. G`arbiy Tyonshon, G`arbiy Pomir-Oloy, Bo`kantov, Tomditov qoldiq tog`lari. O`zbekistondan tashqarida: Janubiy Yevropa, Shimoliy Afrika, G`arbiy, O`rta va Markaziy Osiyo, Hindiston.

Yashash joylari. Tog`larning etak va o`rta (d.s.b. 500-2500 m) qismlari (uyalash); tog` va tekisliklar, shu jumladan haydaladigan yerlar ham (ko`chish).

Soni. 1980-yillarda 80 yaqin jufti (Nurota t. — 40-50; Bo`kantov — 5-6, Boysuntov — 1, Turkiston t. — 6, Chotqol t. — 10-13), Hisor t. — 75-80 yakka zoti uyalashi qayd etilgan. Hozirda soni asta-sekin kamayib bormokda.

Yashash tarzi. Daraxtlar, butalar (alohida juft bo`lib) va qoyalarda (koloniya bo`lib) uyalaydi. Fevral-aprelda 1 ta tuxum qo`yadi va 54-56 kun bosib yotadi. Poloponlari iyul-sentabrdan ucha boshlaydi. Nomuntazam ko`chib turadi. Tuyoqlilar o`laksasi, ba'zan esa toshbaqalar bilan ozirlanadi.

Cheklovchi omillar. Yovvoyi tuyoqlilar sonining kamayishi, brakonerlik.

Ko`paytirish. Dunyo hayvonot bog`larida ko`paytiriladi.

Muhofaza choralari. Ovlash taqiqlangan. Tog` qo`riqxonalari va milliy bog`larda muhofaza ostiga olingan. SITESning II-Ilovasiga kiritilgan.

 

 

35.

Ilonburgut

Short-toed (Snake) Eagle

Circaetus gallicus (S.G. Gmelin. 1788)

ssp. heptneri Dementiev, 1932

 

 

Maqomi. 2: G`arbiy Palearktik - Afrotropik turning zaif, qisqarib borayotgan, ko`chmanchi Turon kenja turi.



Tarqalishi. Baland tog` va haydaladigan yerlarda uyalamasligini hisobga olmaganda, deyarli hamma joyda tarqalgan. O`zbekistondan tashqarida: O`rta Osiye va Qozog`iston, Mug`uliston (uyalash); Eron, Pokiston, Hindiston (qishlash), Yevropa, Afrika, G`arbiy Osiyo, Shimoliy Hindistonda - boshqa kenja turlari.

Yashash joylari. Qumloq cho`llar, to`qayzorlar, qoldiq tog`lar, tog`larning cho`llashgan etaklari va d.s-6- 2500 metrgacha bo`lgan o`rta qismlari.

Soni. 1970-1980 yy. 20-taga yaqin uyalovchi jufti qayd etilgan (Markaziy Qizilqum — 8, Orol-Payg`ambar — 1, Amudaryoning quyi qismi - 2, Nurota t. — 2, Chotqol t. - 4-5; uyalashda — 50 tagacha juftsizi); jami, taxminan, 30-40 tagacha uyalovchi jufti bo`lgan. Hozirda soni keskin kamayib ketgan.

Yashash tarzi. Bahorgi uchib o`tishi — mart-aprelda. Daraxtlar, butalar, jarliklar va qoyalarga in quradi. Aprel-mayda (1, ba'zan 2) tuxum qo`yadi va 35-47 kun bosib yotadi, Poloponlari avgust-sentabrdan ucha boshlaydi. Kuzgi uchib o`tish davri - sentabr-oktabrda. Kaltakesaklar va ilonlar bilan oziqlanadi.

Cheklovchi omillar. Qo`riq yerlarning o`zlashtirilishi.

Ko`paytirish. Ko`paytirilmagan. Hayvonot bog`larida saqlanadi.

Muhofaza choralari. Ovlash taqiqlangan. Qo`riqxonalar va milliy bog`larda muhofaza ostiga olingan. SITESning 11-Ilovasiga kiritilgan.

 

 

36.

Cho`l bo`ktargisi

Pallid Harrier

Circus macrourus (S.G. Gmelm, 1771)

 

 

Maqomi. 3: Zaifga yaqin, ko`chmanchi G`arbiy Palearktika turi. TMXI Qizil ro`yxatiga kiritilgan.



Tarqalishi. Qizilqum, Amudaryo, Sirdaryo, Zarafshon, Surxondaryo d. vohalari. O`zbekistondan tashqarida: Qozog`iston, Sharqiy Yevropa, G`arbiy Sibir, Kavkaz, Kavkazorti, Shimoliy Eron (uyalash), Afrika, Iroq, Janubiy Eron, Hindiston, Pokiston (qishlash).

Yashash joylari. Tekisliklar.

Soni. 1970-1980 yy. uchrashi odatiy edi, ayrim joylarda ko`p bo`lgan; hozirda uchib o`tishi davrida yakka va mayda guruh bo`lib bir necha yuztasi uchraydi.

Yashash tarzi. Bahorgi uchib o`tishi — mart-may, kuzgisi — avgust-oktabrda. Mayda qushlar, kemiruvchilar, kaltakesaklar bilan oziqlanadi.

Cheklovchi omillar. Cho`l va yarim cho`l zonalaridagi qo`riq yerlarning o`zlashtirilishi.

Ko`paytirish. Ko`paytirilmagan. Hayvonot bog`larida saqlanadi.

Muhofaza choralari. Ovlash taqiqlangan. SITESning Ilovasiga kiritilgan.

 

 

37.

Cho`l burguti (qoraqush, g`ajir)

Tawny (Steppe) Eagle

Aguila rapax Temminck, 1828

ssp. otiantalis Cabanis, 1854 (1)

ssp. nipalensis Hodgson, 1833 (2)

 

 

Maqomi. 3; Afro-janubiy Yevroosiyo turining zaifga yaqin, ko`chmanchi g`arbiy (1) va sharqiy (2) kenja turlari.



Tarqalishi. Usturt yassi tekisligi (1: uyalash, uchib o`tish, ko`chish), tekisliklar va past tog`li hududlar (1: ko`chish, 2: uchib o`tish, qishlash). O`zbekistondan tashqarida: Markaziy Qozog`iston, Rossiyaning janubiy Yevropa qismi (1: uyalash), Sharqiy Qozog`iston va G`arbiy Sibir janubi, Xitoy, Mo`g`uliston (2: uyalash); O`rta Osiyo (uchib o`tish, qishlash). Sharqiy Afrika, G`arbiy va Janubi-sharqiy Osiyo, Hindiston (qishlash). Afrika, Eron, Pokiston, Hindistonda - boshqa kenja turlari.

Yashash joylari. Tekisliklar va past tog`li hududlar.

Soni. 1948 y. bir necha donasi uyalagani qayd etilgan. Yakka holda va guruh (2-3) bo`lib, ba'zan bir kunda bir necha yuztasi uchib o`tadi. Bir necha o`ntachasi ko`chib yuradi, sanoqlisi nomuntazam qishlaydi.

Yashash tarzi. Bahorgi uchib o`tishi - mart-aprelda, yoshlari aprel-mayda ko`chib yuradi. Aprelda yerga 1-3 ta tuxum qo`yadi va 45 kun bosib yotadi. Poloponlari iyuldan ucha boshlaydi. Kuzgi uchib o`tishi - oktabr-noyabrda. Dekabrdan fevralgacha qishlaydi. Kemiruvchilar, o`laksalar bilan oziqlanadi.

Cheklovchi omillar. Qo`riq yerlarning o`zlashtirilishi. Ko`pi elektr uzatish tazmalarida nobud bo`ladi.

Ko`paytirish. Dunyoning ko`plab hayvonot bog`larida ko`paytiriladi.

Muhofaza choralari. Ovlash taqiqlangan. SITES-ning II-Ilovasiga kiritilgan.

 

 

38.

Kuyka (cho`l miqqiysi)

Lesser Kestrel

Faico naumaimi Fleischer, 1818

 

Maqomi. 3: Zaifga yaqin, ko`chmanchi janubiy Palearktika turi. TMXI Qizil ro`yxatiga kiritilgan.

 

Tarqalishi. G`arbiy Tyonshon, G`arbiy Pomir-Oloy, Qizilqumning qoldiq tog`lari, Amudaryoning quyi qismi, Zarafshon vohasi (uyalash); barcha hududlardan uchib o`tadi. O`zbekistondan tashqarida: Janubiy Yevropa. Shimoliy Afrika, G`arbiy Osiyo shimoli, O`rta Osiyo. Qozog`iston, Janubiy Sibir, Mug`uliston (uyalash), O`rta va Janubiy Afrika, G`arbiy Osiyo janubi. Hindiston (qishlash).



Yashash joylari. Tekisliklar va tog`oldi hududlari.

Soni. 1970-yillargacha uyalashi va uchib o`tishi odatiy edi. 1970-1980 y.- janubiy hududlarda 50-300, shimoliy hududlarda- sanog`i jufti uyalagan; jami, taxminan, 500 tacha uyalovchi jufti bo`lgan. Hozirda soni asta-sekin kamayib bormoqda.

Yashash tarzi. Bahorgi uchib o`tishi — mart-aprelda. Jarliklar va qiyalarning o`yiqlarida koloniyalar tashkil qilib inlaydi; aprel-mayda 3-5 ta tuxum qo`yadi va 28 kun bosib yotadi; poloponlari iyun-iyulda ucha boshlaydi. Kuzgi uchib o`tishi — avgust-oktabrda. Hasharotlar bilan oziqlanadi.

Cheklovchi omillar. Hududlarning xo`jalik maqsadida o`zlashtirilishi tufayli yashash joylarining vayron qilinishi.

Ko`paytirish. Ko`paytirilmagan.

Muhofaza choralari. Ovlash taqiqlangan. Tog` qo`riqxonalari va milliy bog`larda muhofaza ostiga olingan. SITESning ilovasiga kiritilgan.

 

 

39.

Itolg`i

Saker Falcon

Falco cherrug J.E. Gray, 1834

ssp. coatsi Dementiev, 1945 (1)

ssp. cherrug J.E. Gray, 1834 (2)

ssp. milvipes Jerdon, 1871 (3)

 

 

Maqomi. 3: Palearktika turining zaifga yaqin uyalovchi Turkiston (1), hamda ko`chmanchi va qishlovchi (2,3) shimoliy kenja turlari.



Tarqalishi. Tekisliklar va past tog`li hududlar (1 - uyalash, ko`chish; 2 - uchib o`tish, qishlash). Uzbekistondan tashqarida: O`rta Osiyo, Qozog`iston janubi, Eron, Xitoy (Sinjon), Afg`oniston (1 - uyalash, ko`chish); Rossiyaning osiyo qismi janubi, Qozog`iston shimoli (2 - uyalash), G`arbiy va O`rta Osiyo, Hindiston (2 - qishlash). Yevropa, Markaziy Osiyo (uyalash); Shimoliy Afrika, Hindiston, Sharqiy Xitoyda (qishlash) - boshqa kenja turlari.

Yashash joylari. Soz tuproqli jarliklar, past va qoldiq tog`lar qoyatoshlari (uyalash).

Soni. 1990-yillardan lokal joylarida kamayib bormoqda. Taxminan 120-150 jufti uyalaydi, 500-700 tasi ko`chib yuradi, janubiy hududlarda 100-150 tasi, qolgan hududlarda sanoqlisi qishlaydi.

Yashash tarzi. Qoyalar, jarliklar, elektr uzatish liniyalari ustunlarida in quradi; fevral-martda 3-5 ta tuxum qo`yadi va 28 kun bosib yotadi; poloponlari may-iyun oylarida ucha boshlaydi. Kuzda va rishda keng ko`lamda ko`chib yuradi. Kuzgi uchib o`tishi - sentabr-noyabrda, dekabrdan fevralgacha qishlaydi. Bahorgi uchib o`tishi - martda. Kemiruvchilar, qushlar bilan oziqlanadi.

Cheklovchi omillar. Kemiruvchilar sonining o`zgarib turishi, noqonuniy ovlash, inlarining buzib tashlanishi. Elektr uzatish tizmalarida ko`pi nobud bo`ladi.

Ko`paytirish. O`zbekiston, Yevropa, Amerika parvarishxonalarida ko`paytiriladi.

Muhofaza choralari. Ovlash taqiqlangan. Qo`riqxonalar va milliy bog`larda muhofaza ostiga olingan. SITESning II-Ilovasiga kiritilgan.



40.

Zarafshon qirg`ovuli

Zarafshan Ring-nacked Pheasant

Phasianus colchicus Linnaeus, 1758

ssp. zerafschanicus Tamovski, 1891

 

Maqomi. 3: Janubiy Palearktika turining zaifga yaqin, o`troq janubiy Turon kenja turi.

Tarqalishi. Zarafshon d. vohasi, o`tmishda Qashqadaryo vohasi. O`zbye-kistondan tashqarida: Tojikiston, G`arbiy va O`rta Osiyo, Qozog`iston, Afg`oniston, Uzoq Sharq, Xitoy, Koreyada — boshqa kenja turlari.

Yashash joylari. Tuqayzorlar, qirg`oo` qamishzorlari; sug`oriladigan yerlar (ko`chish).

Soni. 1960-1970 y.y. keskin qisqarib areali janubida umuman yo`q bo`lib ketgan. Hozirda soni barqarorlashgan (jami 5 mingga yaqin) bo`lsada, biroq muhofaza choralariga bog`liq (Zarafshon qo`riqxonasida — 2 mingga yaqin).

Yashash tarzi. Ko`p modali. Inini yerga quradi. Mart-iyulda 4-16 ta tuxum qo`yadi va 23-24 kun bosib yotadi; poloponlari avgust-sentabrdan ucha boshlaydi. Hasharotlar, chakanda mevalari va o`tlar urug`lari bilan oziqlanadi,

Cheklovchi omillar. To`qayzorlarning qisqarishi, 1960-1970 yillarda pestitsidlarning haddan tashqari ko`p qo`llanilishi, brakonerlik.

Ko`paytarish. Zarafshon qo`riqxonasida ko`paytirish tajribasi mavjud.

Muhofaza choralari. Ovlash taqiqlangan. Zarafshon qo`riqxonasida muhofaza ostiga olingan.

 

 

41.

To`xta tuvaloq

Great Bustard Otis tarda Linnaeus. 1758

ssp. tarda Linnaeus, 1758

 

 

Maqomi. 1: Janubiy Palearktika turining butunlay yo`q bo`lib ketish arafasidagi ko`chmanchi G`arbiy kenja turi. TMXI 1-Qizil ro`yxatiga kiritilgan.



Tarqalishi. Usturt yassi tekisligi (uchib o`tish) Janubi-sharqiy Qizilqum, Zarafshon d. vohasi, Surxondaryo, Sherobod daryolarning quyi qismlari (uchib o`tish, o`tmishda — qishlash); Mirzacho`l va Dalvarzin cho`li, Nurota t. etaklari (uchib o`tish, o`tmishda-uyalash), O`zbekistondan tashqarida: Yevropa, Shimoliy Afrika, Qozog`iston, G`arbiy Sibir janubi (uyalash); G`arbiy Osiyo (uyalash, qishlash); Turkmaniston, Tojikiston (qishlash), Sharqiy Sibir janubi, Mug`uliston, Primoryye (uyalash); Koreya, Xitoyda (qishlash) — boshqa kenja turi.

Yashash joylari. Tog` etaklaridagi ser o`tli tekisliklar, yarim cho`llar, bedazorlar.

Soni. O`tmishda uyalashi kam, qishlashi odatiy bo`lgan, hozirda na uyalamay, na qishlamay qo`ygan; yakka holda va kichik guruh (11-gacha) bo`lib uchib o`tadi.

Yashash tarzi. Bahorgi uchib o`tishi — mart-aprelda. Aprel-mayda yerga 2-3 tuxum qo`yadi va 21-28 kun bosib yotadi; poloponlari iyun-iyulda ucha boshlaydi. Kuzgi uchib o`tishi — oktabr-noyabrda.

Cheklovchi omillar. Yarim cho`l zonalarida qo`riq yerlarning o`zlashtirilishi natijasida yashash joylarining yemirilib ketishi.

Ko`paytirish. Yevropa parvarishxonalarida ko`paytiriladi.

Muhofaza choralari. Ovlash taqiqlangan. SITESning 1-Ilovasiga kiritilgan.

 

 

42.

Yo`rg`a tuvaloq

Houbara (McQueen’s) Bustard

Chlamydotis undulate (Jacquin, 1784)

ssp. macqueenii (J.E.Gray, 1832)

 

 

Maqomi 2: Janubiy Palearktika turining zaif, qisqarib borayotgan, ko`chmanchi Eron-Turon kenja turi. TMXI Qizil ro`yxatiga kiritilgan.



Tarqalishi. Qizilqum cho`li. O`zbekistondan tashqarida: Qozo-g`iston, Turkmaniston, Tojikiston, Kavkazorti, Misr, G`arbiy Osiyo, Oltoy, Mo`g`uliston (uyalash), G`arbiy Osiyo janubi, Hindiston (qishlash). Shimoliy Afrika, Kanar orollarida - boshqa kenja turlari.

Yashash joylari. Cho`llarning barxanli, sho`rxok qismi (uyalash), vohalardan tashqari barcha tekisliklar (uchib o`tish).

Soni. 1,5-3 ming donasi uyalaydi (har bir kv. km. da 0,05-0,4 dan), 20 mingga yaqini uchib o`tadi. 1960-yillarda soni va areali qisqargan; 1980-yillardan boshlab qisqarishi keskinlashgan.

Yashash tarzi. Bahorgi uchib kelishi - fevral-martda. Aprel-mayda yerga 2-5 ta tuxum qo`yadi va 21-24 kun bosib yotadi; poloponlari iyun-iyulda ucha boshlaydi. Kuzgi uchib o`tishi - avgust-noyabrda. O`t va o`t uruni, umurtqasizlar, mayda kemiruvchilar va sudralib yuruvchilar bilan oziqlanadi.

Cheklovchi omillar. Qo`riq yerlarning o`zlashtirilishi (1960-yillardan), brakonerlik. uchib o`tish va uyalash davrida qurol va lochinlar yordamida ruxsatsiz ovlash (1980-yillardan), tuxumi va poloponlarini yig`ish.

Ko`paytirish. O`zbekiston parvarishxonalarida ko`paytirish bo`yicha tadqiqotlar olib borilmoqda. Isroil, Saudiya Arabistoni parvarishxonalarida ko`paytiriladi.

Muhofaza choralari. Ovlash taqiqlangan. Qarnabcho`l buyurtmaxonasi va "Jayron" ekomarkazida muhofaza ostiga olingan. SITESning 1-Ilovasiga kiritilgan.

 

 

43.

Oqbovur

Pin-tailed Sandgrouse

Pterocles alchata (Linnaeus, 1776)

ssp. caudacutus (S.G. Gmelin, 1789)

 

Maqomi. 2: Janubi-G`arbiy Palearktika turining zaif, qisqarib borayotgan ko`chmanchi Afro-Osiyo kenja turi.

Tarqalishi. Qizilqum (uyalash, o`tmishda qishlash); Qarshi, Sandiqli cho`llari, Nurota tog` etaklari, Amudaryo, Surxondaryo, Zarafshon d. vohalari (uyalash); tekislik hududlari (uchib o`tish). O`zbekistondan tashqarida: Shimoliy Afrika, G`arbiy va O`rta Osiyo, Qozog`iston (uyalash); Eron, Iroq, Afg`oniston, Pokiston, Hindiston (qishlash). G`arbiy Yevropa janubida — boshqa kenja turi.

Yashash joylari. Qumli, tuproq va toshloq dashtlar (uyalash), G`alla ekin maydonlari (ko`chib yurish).

Soni. O`tmishda uchrashi odatiy edi. 1960-1970 yillarda lokal populyatsiyalarda har gektarda o`rtacha 0,4-Z ta, suvloqlarda har soatda 200 tagacha uchragan. 1970-yillardan keskin kamayib ketdi, hozirda bir necha mingtasigina uyalaydi va uchib o`tadi.

Yashash tarzi. Bahorgi uchib o`tishi — mart-aprelda. May-iyunda koloniya, ba'zan guruh yoki alohida juft bo`lib yerga in quradi; 2-3 ta tuxum qo`yadi va 19-25 kun bosib yotadi; poloponlari avgustdan ucha boshlaydi. Avgust-sentabrda ko`chib yuradi, kuzgi uchib o`tishi — sentabr-noyabrda. O`simliklarning bargi, urug`lari bilan oziqlanadi.

Cheklovchi omillar. Cho`l zonalarida qo`riq yerlarning o`zlashtirilishi, brakonerlik, suvloqlarda o`q otib ovlash.

Ko`paytirish. Ko`paytirilmagan.

Muhofaza choralari. Ovlash taqiqlangan. Uyalash joylari va uchib o`tish davrida muhofazasini tashkil qilish lozim.

 

 

44.

Qora kaptar

Pale-baked Pigeon

Columba eversmaitni Bonaparte, 1856

 

 

Maqomi. 2: Zaif, qisqarib borayotgan, mozaik tarqalgan ko`chmanchi Turon endemik turi. TMXI Qizil ro`yxatiga kiritilgan.



Tarqalishi. G`arbiy Tenshon, G`arbiy Pomir-Oloy tog`larining pastki qismi, Amudaryo, Surxondaryo, Zarafshon, Qashqadaryo vohalari (uyalash); tekisliklar va tog`oldi hududlari (uchib o`tish, ko`chish). O`zbekistondan tashqarida: O`rta Osiyo, Qozog`iston, Eron, Afg`oniston (uyalash); O`rta Osiyoning janubi, Pokiston, Hindiston (qishlash).

Yashash joylari. Tog`oldi vohalari va tekislikdagi to`qayzorlar, sog` tuproqli jarliklar (uyalash); g`alla maydonlari (ko`chish).

Soni. O`tmishda uchrashi odatiy edi, taxminan bir necha mingtasi uyalagan. 1960-1970-yillarda soni keskin kamayib ketgan, hozirda taxminan bir necha yuztasi mavjud bo`lsa kerak.

Yashash tarzi. Bahorgi uchib o`tishi — mart-aprelda. Alohida juft bo`lib jarliklarga, daraxtlarga in quradi, may-iyulda 2 ta tuxum qo`yadi (bir yilda 2 marta) va 19-25 kun bosib yotadi; poloponlari iyul-avgustda ucha boshlaydi. Avgust-sentabrda ko`chib yuradi. Kuzgi uchib o`tishi - sentabr-noyabrda. Respublika janubida ba'zan nomuntazam qishlaydi. Dukkakdoshlar va boshoqdoshlar urug`lari bilan oziqlanadi.

Cheklovchi omillar. To`qayzorlarning qisqarishi, qo`riq yerlarning o`zlashtirilishi oqibatida yashash joylarining buzilib ketishi, brakonerlik.

Ko`paytirish. Ko`paytirilmagai.

Muhofaza choralari. Ovlash taqiqlangan. Qo`riqxona va milliy bog`larda muhofaza ostiga olingan.




1.qaysi o’simlikdan nisholda tayyorlashda ishlatilati?

4. buta o’simlik

5. soya sevar o’simliklardan biri

7. qaysi o’simlikning mevasi uchma hisoblanadi?

12. bargi qishda ham saqlanib qoladigan o’simlik…

14. kim chetdan changlanishni kashf etgan?

16. xurmoning ikkinchi nomi …



2.ham ildizpoyali ham tugunakli o’simlik…

3. kislorod kam bo’lgan sharoitda ham o’sa oladigan o’simlik…

6. barg tuklari orqali ko’p miqdorda turli hil changlarni tutib qola oladigan o’simlik…

8. ra’nodoshlar oilasining o’ziga hos hususiyati…

9. dukkakdoshlar oilasiga kiruvchi qaysi o’simlikning ildizi xalq tabobatida pes kasalligini davolashda ishlatiladi?

10. qisqaruvchi poyali o’simlik…

11. umr bo’yi faqat bir marta gullaydigan ko’p yillik o’t



13. botanika fanining oltin hazinasi…

15. qaysi o’simlikning mevasi asosan shamolda yumalash hisobiga tarqaladi?

Do'stlaringiz bilan baham:


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa