Predikatlar algebrasi. Predikatlar va kvantorlar Reja



Download 155,33 Kb.
bet6/11
Sana23.07.2022
Hajmi155,33 Kb.
#842348
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11
Bog'liq
Predikatlar algebrasi. Predikatlar va kvantorlar

Umumiylik kvantori ” ” belgi bilan belgilanadi va ”har bir”, ”hamma”, ”barcha” so’zlari bilan ifodalanadi.  belgi inglizcha “All” so’zining bosh harfidan olingan va “hamma” ma’nosini bildiradi.
Mavjudlik kvantori “ ” belgi bilan belgilanadi, inglizcha “Exist” so`zining bosh harfidan olingan bo`lib “bor”, “mavjud”, “topiladi” ma’nosini bildiradi.
va  kvantorlarning ma’nosini shunday tushunish mumkin: ko`rinishdagi yangi mulohaza  ning barcha qiymatlari uchun  ekanligini da’vo qiladi,  ko`rinishdagi yangi mulohaza esa  bo`ladigan  ning qiymati bildiradi.
Misol. Mavzu boshlanishida keltirilgan  : “x yozuvchi Angliyada ijod qilgan” predikatni qaraymiz. U holda  ko`rinishdagi yangi mulohaza “barcha yozuvchilar Angliyada ijod qilgan” kabi,  ko`rinishdagi yangi mulohaza esa “ayrim yozuvchilar Angliyada ijod qilgan” kabi o`qiladi. Bunda birinchi mulohaza yolg`on, ikkinchi mulohaza esa rost bo`ladi.
Predikatlar va kvantorlar yordamida tavtologiyalarni hosil qilish mumkin.
Inkor amali bilan bog`liq bo`lgan ikkita muhim bo`lgan mantiqiy qonunlarni keltiramiz:
, .
Bu qonunlarnining ma’nosini tushunish uchun misol keltiraylik.
Misol. Yuqorida keltirilgan  : “x yozuvchi Angliyada ijod qilgan” predikatni qaraymiz.  formula “Angliyada ijod qilgan yozuvchilar mavjud emas” mulohazani,  formula esa unga teng kuchli mulohaza bo`lgan “Barcha yozuvchilar Angliyada ijod qilmagan” mulohazani bildiradi.
Xuddi shunday,  formula “Hamma yozuvchilar Angliyada ijod qilganligi noto`g`ri” mulohazani,  formula esa unga teng kuchli mulohaza bo`lgan “Angliyada ijod qilmagan yozuvchilar bor” mulohazani bildiradi.
Misol. Predikatlar yordamida quyidagi mulohazani yozamiz:
“Barcha ma’lum bo`lgan so`zlar tarjimasi lug`atda keltirilgan. Shunday yangi (noma’lum) so`zlar borki, ularning tarjimasi lug`atda keltirilmagan.”
Predikatlarni kiritamiz:
= « so`zi ma’lum»; = « so`zi lug`atda keltirilgan».
Bu holda quyidagi kichik mulohazalar paydo bo`ladi:
= « so`zi lug`atda keltirilmagan»;
= «ixtiyoriy so`z ma’lum»;
= «noma’lum so`zlar mavjud»;
= «agar so`z ma’lum bo`lsa, u holda u lug`atda keltirilgan»;
= «shunday yangi so`zlar borki, ular lug`atda keltirilmagan».
U holda berilgan mulohaza quyidagi formula yordamida ifodalanadi:
.
Ravshanki, predikatdan kvantorlar yordamida
ko`rinishdagi bir o`zgaruvchili predikatlarni, ulardan esa
ko`rinishdagi mulohazalarni qurish mumkin.
Garchi mulohazalarning hamda
ma’nolari bir xil bo`lsa-da,  mulohazalar teng kuchli emas ekan.
Misol. ”inson  talabaning otasi” predikatni qaraymiz. Bu holda  ”ixtiyoriy talabaning otasi bor”;  ”shunday inson borki, u barcha talabalarning otasi bo`ladi” mulohazalarni bildiradi.
Xuddi shunday,  mulohazalarning ham teng kuchli emasligini ko`rish mumkin.

Download 155,33 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish