Mavzu : Marganes. Davriy jadvaldagi o’rni, atom tuzilishi, ayrim xossalari



Download 40.55 Kb.
Sana22.06.2017
Hajmi40.55 Kb.
Mavzu : Marganes. Davriy jadvaldagi o’rni, atom tuzilishi, ayrim xossalari.
Darsning maqsadi:

Ta’limiy. O’quvchilarga marganesning tabiatda tarqalishi, davriy jadvaldagi o’rni, atom tuzilishi, fizik –kimyoviy xossalari to’g’risida ilmiy tushunchalar berish.

Tarbiyaviy: O’quvcilarga atrof muhit bilan bo’g’liq bo’lgan kimyoviy jaroyonlar to’g’risida tushunchalar berish.

Rivojlantiruvchi. O’quvchilarda marganes mavzusiga oid berilgan bilim malaka va ko’nikmalarini rivojlantirish.


Dars uslubi: Inter faol usullar

Dars turi: Noan’anaviy.

Dars jihozi: Kimyoviy elementlar davriy jadvali, Laboratoriya jihozlari, Kaliy permanganat, konsentrlahgan xlorid kislota, marganaes birikmalari, tarqatma materiallar.

DARSNING BORISHI

Darsning texnologik xaritasi

t/r

Dars bosqichlar

Yonalishi


Ajratilgan vaqt


1

Tashkiliy qism

Salomlashish, davomatni aniqlash.


2 daqiqa

2

Yu vazifasini so’rash. Otilgan darsni mustahkamlash.


O’quvchilarni interfaol usullar yordamida tekshirish

O’tgan mavzuni mustahkamlash


10 daqiqa


3

Yangi mavzu bayoni

O’quvchilarni dars rejasi bilan tanishtirish


20 daqiqa


4

O’tilgan darsni mustahkamlash

O’quvchilarni yangi mavzuni qay darajada o’zlashtirganligin inter faol usullar yordamida aniqlash



10 daqiqa


5


Uyga vazifa berish. O’quvchilarni baholash

Darsda qatnashgan o’quvchilarni rag’batlantirish, uyga vazifa berish.

3 daqiqa


I. Tashkiliy qism: Oquvchilar bilan salomlashish, davomatni aniqlash, o’quvchilarni darsga tayyorligini tekshirish, respublikamizda ro’y berayotgan muhim voqealar bilan qisqacha tanishtirish.

O’quvchilarni guruhlarga bo’lish.

II. Uy vazifasini so’rash.O’tgan mavzuni mustahkamlash uchun, har bir guruhga alohida topshiriqlar beriladi.

“ Aqliy hujum” savollari:

1 – guruh.

1 Xrom elementi davriy sistemada nechanchi guruhda joylashgan.

2. Misning nisbiy atom massasi.

3. Xromning tabiatda tarqalishi.

4. Xromning nechta valentligi bor.

5. Xromning fizik xossalari.

2 – guruh.

1. Rux elementi davriy sistemada nechanchi guruhda joylashgan.

2. Xromning nisbiy atom massasi.

3. Ruxninging tabiatda tarqalishi.

4. Xromning nechta oksidi bor.

5. Xrom ( II ) – oksidning fizik xossalari.

3 – guruh.

1. .Xrom elementi davriy sistemada nechanchi davr, nechanchi qatorda joylashgan.

2. Xrom ( III ) – oksidning fizik xossalari.

3. Xromning yer po’stlog’idagi ulushi.

4. Xrom kim tomomnidan kashf qilingan.

5. Xrom ( VI ) – oksidning fizik xossalari.

Xromning kimyoviy xossalarini so’rash uchun “ Kim chaqqon “ o’yini. Bunda o’quvchilarga tarqatma materiallar tarqatiladi, javobini doskada yozish talab etiladi.

1 – guruhga:

Quyidagi o’zgarishlarni amalga oshiring:

Cr → CrO → Cr(OH)2 → Cr(NO3)2
2 – guruhga:

Quyidagi o’zgarishlarni amalga oshiring:

Cr → Cr2O3 → Cr(OH)3 → Cr(NO3)3

3 – guruhga:

Quyidagi o’zgarishlarni amalga oshiring:

Cr → CrO3 → H2CrO → K2CrO4

III. Ynagi mavzu bayoni:

Dars rejasi:

1. Marganesning davriy sistemadagi o’rni, atom tuzilishi.

2. Marganesning olinishi.

3. Marganesning fizik xossalari

4. Marganesning kimyoviy xossalari.

5. Marganesning birikmalari.

6. Marganesning ishlatilishi.

7. Marganesdan tayyorlangan xalq xo’jalik mahsulotlaridan misollar keltiring




Xossalari




1

Davr raqami

4

2

Qator raqami

4

3

Guruh

VII - B

4

Tartib raqami

25

5

Atom tuzilishi

+25 ( pratonlar soni) 2e,8e,13e,2e.

1s22s22p63s23p63d54s2



6

Nisbiy atom massasi

54,938

7

Zichligi

7,44 g/sm3

8

Suyuqlanish harorati

1244 oC

9

Qaynash harorati

2080 oC

10

Yer po’stlog’idagi ulushi

0,1 %

11

Tabiatda uchrashi

MnO2 – pirolyuzit, Mn3O4 – gausmanit

Mn2O3 – braunit



12

Kash etgan olim

K. Sheele, 1774 yil

Olinishi: Marganaes oksidini elektr pechlarida kremniy bilan qaytarib yoki alyuminotermiya

usuli bilan marganes olinadi.

Mn3O4 + 2Si → 3 Mn + 3SiO2 3Mn3O4 + 8Al → 9 Mn + 4Al2O3



MnSO4 tuzini elektroliz qilish orqali ham olinadi

Fizik xossalari: Marganes kumushsimon oq rangli metal. Ba’zi fizik xossalari bilan yuqorida tanishdik

Kimyoviy xossalari: Marganes metallining sirti yupqa oksid parda bilan ( Mn2O3) qoplangan.Shu sababli, hatto qizdirilganda ham havoda oksidlanmaydi.

Marganes qizdirilganda kislorod bilan haroratningo’zgarishiga qarab MnO, MnO2, Mn2O3, Mn3O4 larni hosil qiladi:

4Mn + 3O2 = 2 Mn2O3

Suv bilan qizdirilganda:

4Mn + H2O = Mn(OH)2 + H2

Metallmaslar bilan:

Mn + Cl2 = MnCl2

Mn + S = MnS

3Mn + N2 = Mn3N2

Suyultirilgan kislotalar bilan:

Mn + 2HCl = MnCl2 + H2

Mn + H2SO4 = MnSO4 + + H2

Konsentrlangan sulfat va nitrat kislotalar bilan:

Mn + 2H2SO4 = MnSO4 + SO2 + 2H2O

Mn + 2H2SO4 = Mn(NO3 )2 + 2NO2 + 2 H2O

Birikmalari: Marganaesning 5 xil oksidi ma’lum.

MnO - Marganes ( II ) - oksid .Asoslai oksid.

Mn2O3 - Marganes (III) - oksid .Asoslai oksid

MnO2 - Marganaes ( IV ) - oksid .Amfoter oksid

Mn2O7 - Marganaes ( VII ) - oksid.Kkislotali oksid

Mn3O4 - aralash oksid. Marganes ( II ) va marganes (III) – oksidlarning aralashmasi.

Amaliyotda marganesning ( IV ) – oksidi ( kuchli oksidlovchi) va Mn2O7 oksidiga mos keluvchi tuzlari ko’p ishlatilad.

Mn2O7 marganes (VII) – oksidi yog’simon suyuqlik, kaliy permanganatdan olinadi:

KMnO4 + + H2SO4 = K2SO4 + Mn2O7 + H2O

Mn2O7 qizdirilganda parchalanib ketadi:

2Mn2O7 = 2 MnO2 + 3 O2

KMnO4 - kaliy permanganate.

Kaliy permanganat – to’q qizil rangli kristall modda bo’lib, suvda yaxshi eriydi. Tibbiyotda ishlatiladi. Kuchli oksidlovchilik xossasiga ega.Uning oksidlovchilik xossasi eritmaning muhitiga qarab turlicha:

Kislotali muhitda:

2KMnO4 + 10KCl + 8H2SO4 = 6 K2SO4 + 2MnSO4 + 5Cl2 + 8H2O

Ishqoriy muhitda:

2KMnO4 + 2KOH + K2SO3 = K2SO4 + K2 MnO4 + H2O

Neytral muhitda:

2KMnO4 + H2O + 3K2SO3 = 3K2SO4 + MnO2 + 2KOH



Ishlatilishi: Marganes va uning birikmalarining xalq xo’jaligida ishlatiladi. Po’lat ishlab chiqarishda, qotishmalar tayyorlashda, metal buyumlarni sirtini qoplashda , katalizatorlar sifatida ishlatiladi.
Birikmalari:Marganesning 5 xil oksidlari ma`lum.

MnO-marganes (II) oksid



Mn2O3- marganes (III) oksid

Mn ni

oksidlari MnO2- marganes (IV) oksid

Mn2O7- marganes (VII) oksid

Mn2O3- marganes (II) va (III) oksidlarning aralashmasi.

Kaliy permanganat –toq-qizil rangli kristal modda bo`lib, suvda yaxshi eriydi.

2KmnO4+8H2SO4+10KCL=6K2SO4+2MnSO4+5Cl2+8H2O

Ishlatilishi:Mn va uning birikmalarining xalq xo`jaligidagi ishlatilishi:



Po`lat ishlab chiqarishda

Qotishmalar tayyorlashda

Mn Katalizatorlar sifatida.

Mineral o`g`itlar

Oksidlavchilar

Tibbiyotda

Mustahkamlash: “Klaster “usulida foydalanamiz.



Shuningdek, masalar yechish ham mavzuni ustahkamlashga yordam beradi.

1- masala. Marganaes oksidlaridan birining tarkibida 50,5 % kislorod bo’ladi. Ushbu oksidning formulasini aniqlang. U qanday xossaga ega?

2 – masala. Marganes sulfat kislota bilan reaksiyaga kirishganda 5,6 litr vodorod ajralib chiqqan bo’lsa necha gramm marganaes reaksiyaga kirishgan?


V. Uyga vazifa: darslikdan 30 – mavzuni o’qish, hamda savol va topshiriqlarni bajarish.

O’quvchilarni baholash. Darsni tamomlash

Do'stlaringiz bilan baham:


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa